هادى مجیدى
درحالى که بوش سیاست هاى سال جدید حکـومت خود را از محور شرارت به محور اصلاحات در خاورمیانه متمرکز کرده و براى گسترش آزادى و دموکراسى و رسانه هاى تصویـرى به زبان عربى و فارسى بودجه هدیه ملى از کنگـره و سناى آمریکـا درخـواست مى کند، آشـکـارا در مقابل بدیـهـى تـریـن و اولیه ترین شـکـل دموکراسى در عراق بهانه جویى مى کند . آیت الله سیستانى که از پشتوانه 15 میلیون شیعه عراقى برخوردار است براى اولین بار طى چند ماه گذشته با دست گذاشتن بر ضرورت انتخابات براى تعیین پارلمان و حکـومت انتقالى عـراق ، روندهاى مطـلـوب آمریکا را به چالش گـرفتـه است .در تیرماه گذشته نیز آیت الله سیستانى با طرح تدوین قانون اساسى توسط کمیته منصـوب آمریکا مخالفت کـرد و بر واگذارى امور عـراق به دست عراقى ها اصرار ورزید . این اصـرار مرجعیت شیعـه در عـراق بجز شاخص هـاى مـرتبط بـا روندهـاى اجتماعى قابل قـبـول ، از ریشه هـا و جـوهر مهمـى برخوردار است که عمـق ایـن موضع گیرى و مخالفت هاى آمریکایى و دیگر بازیگران عراق و غیرعراقى را روشن مى کند .
در عین حال استـراتژیست هاى آمریکایى بـراى برون رفت از این چالش بزرگ دیدگاههـایـى را مطـرح ساختـه انـد؛ از جمله » بـرنـدان اولر «استـراتژیسـت آمریکایى در طرحى که اخیـراً به دولت عراق داده است برنظام دو ایالت فدراتیـو و متشکـل از ایـالـت کـردى و ایالت سنـى تـاکـیـد کـرده است .ایـن رویـکـرد که بـا سمت گیرى هاى کردى براى پایه ریزى نظام مستقل کردى همسویى دارد، در بخش سنى نیز، شیعیـان را در سایه یک حاکمیت سنى معتدل تعـریـف کـرده تا بهتـر در کنترل در آیند . بر همین اساس مقامات ائتلاف تمـاس هـاى فـشـرده اى با روساى عشایـر و رهبران دینى سنى در عـراق برقرار کرده و براى اجراى طرح » مصالحه ملى «با ایـن رهبران به توافق نیز دست یافته اند .براساس این طرح ، در مقابل همکارى امنیتى و سیاسى با آمریکا، نیروهاى نظامى آمریکایى از سیاست سرکوب بعثى ها و افراطیون سنى دست خواهند کشید و روندهاى سیاسى و امنیتى مطلوب آمریکا در ساختار آینده تدریجاً شکل خواهد گرفت . در این میان آنچه از سوى آیت الله سیستانى مبنى بر ضرورت انتخابات براى پارلمان و اعضاى حکومت انتقالى اصرار مى شود، بر زمانبندى مورد نظر مقامات حکومت بوش جهت بهره بردارى در مبارزه انتخاباتى آمریکا نیز تأثیر بدون تردیدى خواهند داشت و در شکل گیـرى ساختار سیاسى و قـوانین این کشور و نهایـتـاً در طرح آمریکا براى ایجاد تحول در خاورمیانه که در سخنرانى اخیر بوش به » خاورمیانه بزرگ «یاد شده آثار خود را باقى مى گذارد .
اگر مهم ترین اهداف آمریکا در عراق نفت و امنیت اسرائیل باشد، حساسیت حکومت بوش براى کنتـرل 40 درصد از منابع انرژى جهان در خاورمیانه ، پاسـخ روشنى به بهانه جویى هاى آنهـا در بـرابر روندهاى دمـوکراتیک و قابل پذیـرش در عراق و منطقه خواهد بود .دموکراسى آمریکایى که بوش برنامه هاى سال جارى را برآن متمرکز کـرده است ، بر پایه حمایت و به کـارگیرى از نیروهاى وابسته جهـت بى ثابتى در کشورها و سمت دهى تحولات در راستاى استمرار سلطه و حاکمیت آنها بر منطقه مى باشد . حرکت گسترده شیعیان در عراق که » روند مرجعیت محور «به خود گرفته ، نه تنها براى احقاق حقوق شیعیان در ساختارى عادلانه در مقابل دیگر اقوام، بلکه بر جهت جلوگیـرى از نظام و الگوى استعمـارى مورد نظر آمریکا در عـراق و منطقه قابل دفاع است .