تردیدى نیست که با حادثـه 11 سپـتـامـبـر 1380 میـلادى مـحـیـط سیاسى و امنیتى نظـام بـیـن الـمـلـل مـتــحــول شـده اســت .در نـظــام بین الملل کنـونى آمریکا تلاش دارد تا انگاره ها و ارزش هاى آمریکایى را به بهانه مبارزه با تروریسم و نابودى سلاح هاى کشتار جمعى بـه دیـگـر کشورها و ملت هایى کـه در عـرصه روابط بیـن الـمـلـل مـسـتـقـل عـمـل مى کنند تحمـیـل نماید .متأسفـانـه آمریکا در ایـن راه و بـراى رسیدن به این هدف ، به قدرت نظامى و ارتش مـدرن خــود دل بـسـتـه اســت و بــا نظامـى گـرى و تحمیل جنـگ هـا بـه دیـگــر مــلــت هــا ســعــى دارد تــا دولـت هـایـى مـسـتـقـل و مـخـالـ یکجانبه گرایى این کشور را از سر راه خود بردارد .شکاف کیفى بین ارتش آمریکا و دیگر ارتش ها، دولت بوش را مغرور ساخته است و بخـشـى از تصمیم نئومحافظه کاران آمریکایى به
ارتکاب تجاوز و تهدید علیه دیـگـر کشـورها از جمله تهدید جمـهـورى اسلامـى ایران حاصل این شـکـاف بین ارتش آمریکا و دیگر ارتش هاى جهان است .امـا کـشـورهاى مورد تهدید آمریکـا از جـمـلـه جمهـورى اسلامى ایران با ارزیابى تهدیدهـا و میزان خطرآفرین بودن این تهدید و با توجه به تحول در جنگ هاى رخ داده و براى بازدارندگى بیشتر در بـخـش نـــرم افــزارى و ســخـــت افـــزارى ، بـازدارندگى هـاى جـدى در ارتش و نحـوه روزآمـد کردن قـدرت دفاعـى کشـور را آغـاز کـرده است و تـلاش دارد تا با این بازنگرى میزان آمادگـى ارتش و قدرت مقاومت نظامیان را در دفاع از مـرزهاى کشور بـالا بـبـرد و شکاف کیفـى بـا ارتش آمریکـا را پـر نماید .مـوضـوعى که سـردار رحیـم صفـوى ، فـرمانده سـپـاه پـاسـداران انقلاب اسلامـى اخـیـراً به آن اشـاره کـردند و فـرمـودند، با بـازنـگـرى در سیسـتـم دفـاعـى و ارتش کـشـور و آمادگى براى یک جنگ نامتقارن توان دفاع از مـرزها و امنیـت جـمـهـورى اسلامى ایران را خواهیم داشت . در جـنـگ نـامـتــقــارن جـنــگ شهرى ، جنگ چریکى و پارتیزانى و نقـش ارتش مردمى بـرجسته و مـهـم خواهد بود .
* جنگ نامتقارن و ویژگى هاى آن
تحول در جنگ هاى رخ داده در طول تاریخ تمدن ها همـواره یکى از عـوامـل تـحــول در روابـط تـعـامــل ملت ها بوده است . جنگ نامتقارن را شاید بتوان هم ناشى از هـمـه ایـن تـحـولات و هم پیامد تحول در تقابل میان کشورهاى قـومـى و کـشــورهـاى ضـعـیـ تـر برشمرد . همتراز نبـودن کشورهاى مدرن و کـشــورهـاى در حـال تــوسـعـه و همچـنـیـن گـروه ها و سـازمان هـاى مـــبـــارز و مـــشـــهــــور و بــــروز تکنولوژى هاى پیچیده و قابل حمل و تحولات شگرف دنیاى ارتباطـات به منظور ایجـاد ارتباط هاى سـاده و کم هزینه بهره بردارى این گروه ها از این نوع امکانات ، مقوله جدید را در جنگ به وجود آورده است که امروزه بـه نـام جـنـگ نامـتـقـارن شـنـاخـتـه مى شود . رویداد یازدهم سپتامبر و حمله به تأسیسات حیـاتـى و حـسـاس در آمریکا یکى از نـمـونه هاى بارز ایـن جنگ بود که تاکنـون سابقه چندانى نداشت و باب تازه اى را در این نوع جـنـگ گـشــود کـه هـمــواره درسـى تـاریـخـى بــراى طـرفـیــن درگـیــرى محسوب خواهد شد .اصولا جنگ نامتقـارن با صفت نامتقـارن بودن آن نوعى ناهمترازى را میان طرفین درگیر در جـنـگ بـه رخ مـى کـشـد .بـایـد دانست که ایـن نـاهـمـتـرازى در چه ابعادى قابل مقایسه و تطبیق است . از آن جهت که کشـورهاى درگیر با یکدیگـر بـرآوردى از توان نظـامـى و تهاجم و دفاع کشـورهاى دشمـن و رقیـب دارند، ناهمـتـرازى میان ایـن توان ها را به خوبى درمى یابند و از رو در رو شدن با کشورى که داراى توان جـنـگـى بـیـشــتــرى اسـت احـتــراز مـى نـمـایـنـد .امـا ایـن بـه مـعـنـاى نجنگیدن نیست ، بلکه شکل جنگ و درگیرى به نحوى تغییر مى کند که تــوان کـشـور خـصــم یــا رقـیــب ، کـارآمدى خـود را در بـرابر ایـن نـوع جنگ از دست مـى دهـد .از سـوى دیگر تـحـولات عرصه نبـرد نیز ایـن ویـژگى را بـه طـرفیـن درگیـر دیکـتـه مى کند و به همین سبب عدم تقـارن در واقع ویژگـى دوران دفاع و عصر تنوع و تحول است . از اینرو مـى تـوان گفت جـنـگ نامتقارن جنگى است که طرف هـاى درگیرى در آن در توازن نیرو و قدرت عمـلـیـاتـى هـمـتـراز نـیـسـتـنـد .در شیوه هاى سنتى جنگ هاى گذشته ، برتـرى در میدان نـبـرد به عـواملـى از قبیل شمـار نـیـروها، طـراحى هـاى عمـلـیـاتـى ، قـدرت آتـش و بـرتـرى اطـلاعـاتـى مـتـکــى بــود و اکـنــون تحـولات دوران هاى سـریـع در هـر یک از این عوامـل تغییراتى بنیادیـن ایجاد کرده است که دیگر نمى تـوان هر یک از ایـن عـوامل را به تنـهـایـى مبناى پیروزى دانست . در جـنـگ نـامـتـقـارن ارزیـابـى تهدیدات و نقش اطلاعات برجسته است و اطـلاعـات عـامـل مـهـم در تعـیـیـن سـرنـوشت جـنـگ و میـزان موفقیت ها و شکست دارد .
* ارزیـابـى تـهـدیــدات و نــقــش اطلاعات در جنگ نامتقارن
ارزیـابـى تـهدیـدات و خـطـر نـاشـى از آنهـا، از اسـاسـى تـرین اقــدامـاتــى اسـت کــه سـیــسـتــم اطلاعاتى قبل از اعمال تهدید باید انجام دهد .ایـن که یک تهدید تا چــه انــدازه واقــعــى اســت و در صورت تحقق تا چه اندازه ممکن است خـطر آفـرین بـاشد و میـزان تلفات و خسارات ناشى از آنها تا چـه انـدازه اسـت ، پرسـش هـایـى است کـه یک سـیسـتم اطـلاعاتـى بـاید در پـى یافـتن پـاسخ هـاى آن باشد .ارزیابى تهدیدات به منظور تعیـین تهدید و اولـویت بخشیـدن در تخصیص منابع بـراى مقابله با آنها صـورت مى گیرد .تـهدیدات نامـتقارن نیـز از این قاعده پـیروى مى کنند .اگر این تهدیدات دقیقاً ارزیابى و خطرات ناشى از آنها به درسـتى شـناسـایى و انـدازه گیـرى شـونـد، تـخصـیـص مـنـابـع بـراى رویـارویى بـا ایـن تـهدیـدات نـیز منطقى تر و بهنگام تر خواهد بود .
از اینرو با توجه به تهدید آمریکا علـیـه جـمـهـورى اسـلامـى ایـران ، مسئـولان و مقامات دسـتـگـاه هـاى سیاسى ، امنیتى و نظامى کشور مـا باید با ارزیابى تهدیدات ، آمـادگـى لازم را بــراى پـاسـخ بـه آن داشــتــه باشند .
به منظور پاسخ به تهدیـدهـاى نامتقـارن پس از شناخت و ارزیابـى این تهدیدات ، اطلاعات است کـه به تصمیم گیرندگـان برى ایجاد یک سیستـم مـقـابـلـه یـارى مى رسانـد . سیستم اطلاعاتى بـراى یک واکنش بهینه در برابر تهدیدات نامتقارن باید اطلاعاتى از قبیل ذیـل را در اختیـار تصمیم گیرندگان قرار دهد :
شناخت صحیح و دقیق تهدید ارزیابـى تـوان و ظـرفیـت هـاى تهدید
شـرایـط و وضعـیـت مـطـلـوب تحقق تهدید
اندازه گیرى خطر ناشى از وقوع تهدید
در صورتى که بتـوان از مـراحل پیش گفته اطلاعاتى دقیق در اختیار گـذاشـت ، پـاسـخ بـه تـهــدیــدات نــامــتــقــارن در چــارچــوب ذیـــل امکان پذیر است :
شــکــل دهــى نــیـــروى مــنــاســب برخورد با تهدید
ایجاد ظـرفیت هاى خنثـى سـاز تهدید
دخالت دادن عـوامل و عناصر مخل شرایط تحقق تهدید
پیش بینى فعالیت هاى مقابله با خطرات ناشى از وقوع تهدید
در جنگ نـامتقارن همه چـیز در گرو صحت و دقت اطلاعاتى است که بر اسـاس آن موفقیت و کـامیـابى حـاصل مـى گردد، هـر چنـد در انواع دیـگر جـنگ نـیز، اطـلاعات اصـلـى اسـاس و رکن اسـت .اطلاعـات مورد نـظـر در جـنـگ نـامـتـقـارن بـا اطـلاعـات نـظــامـى صـرف در جــنـگ هـاى کـلاسیـک فرق دارد و اطـلاعـات جنگ نامتقارن ، اطلاعاتى است که با انجام فـرایندى هوشمندانه بـــر داده هــــا و داشـــتــــه هـــاى جمع آورى شـده به دست مى آید و مى تواند سرانجام پایـه اى ترین اطلاعات لازم را بـراى حمله اى متقارن فراهم سازد .
در کسب اطـلاعـات و جـنـگ نـامـتـقــارن تـأسـیـسـات حـیـاتــى و حساس ، استقرارهاى برون مرزى و اهداف سرزمین دشمن مورد هدف مى باشند .غافلگیرى اطلاعاتى در یـک جـنـگ نـامـتـقـارن و ضربـه بـه اهداف سرزمینى در حمله نامتقـارن یازدهم سپتامبر روى داد .حادثه 11 سپتامبر ضع اطلاعاتى ، امنیتى و بحران کارآمـدى ارتش مدرن آمریکا را به تصویر کشید .رویداد یازدهـم سپتامبر نشان داد که چگونه مى توان با طى فـرایند اطلاعـاتـى وارد جنگ نامتـقـارن شـد و از آن پیروز بـیـرون آمد .هدف از طـرح موضـوع حملـه نامتقـارن یازدهم سپتامبر و پیـروزى در این مـیـدان از سـوى عامـلان آن تأییدى بـر حـادثـه تـروریـسـتـى 11 سـپـتـامـبـر نـیـسـت .ایــن حــادثــه تروریستى محـکـوم است و همواره این نـوع حـوادث با نـفـرت جهـانـى روبرو خواهد شد .اما رویداد حادثه 11 سپتامبـر نـشـان داد کـه چـگـونه اطلاعات درست و دقیق در پیروزى در یک حمله نامتقارن نقش دارند و سـرانجام جـنـگ اطـلاعـات و نـبـرد اطلاعاتى است که بحـران کارآمدى ارتش مدرن و تأسیسات و امکانات تکنـولوژیکى پیشـرفته آمریکا را رقـم مى زند . کـشـورهـایـى کـه امـروزه مـورد هدف آمریکا مى باشند چـاره اى جز بازنگرى نظام دفاعى کشور و ایجاد و تقویت یک ارتش مردمى با هدف ورود به یک جنگ نامتقارن و پرکردن شکاف کیفى مـیـان ارتش آمریکا بـا ارتش خود ندارند . در جنگ نامتقـارن و با ارزیابى تهدیدها و سنجش دقیق واقعى بودن خطر و تهـدیـد بـایـد مـانـع از ورود دشـمـن بــه درون سـرزمـیـن شـد، چنانچه دشمن توانست وارد سرزمین و خاک کشور مورد هدف شود، باید در آن صورت ارتش دشمن را در یک جنگ شهرى و پارتیزانى از بین برد و اجازه تثبیت حضور و احداث پایگاه را به آن نداد .طولانى شدن حضور دشمن خارجى و نظامیان بیگانـه در کـشـور مـورد هـدف ، هـزیـنـه هـاى حـضـور آنـان را بـراى کـشـور مـورد هدف افزایش مى دهد .نقش ارتش مـردمـى کـه امــروزه در جـمـهــورى اسلامى ایران به عنوان سپاه پاسداران انـقـلاب اسـلامـى و بــســیــج یــاد مى شوند در یک جنگ نامتقارن حائز اهـمـیـت اسـت .از ایـن رو تـلاش آمریکـا و عـوامل داخلى آنـهـا بـراى تضعی بسیـج و سپاه را بایستى بـا توجه به نقش آنان در بالا بـردن توان بـازدارندگى کشـور و آمـادگـى آنـان براى ورود به یک جنگ نامتقـارن و پـرکـردن شکاف کـیـفـى بـیـن ارتـش آمریکـا و ارتش ایـران دانسـت .هـر چنـد جـمـهـورى اسلامـى ایـران در بــــخــــش ســــخــــت افـــــزارى و جنگ افـزارهاى متـعـارف نظامى بـه سطح قابل قبولى رسیده است .