هادى مجیدى
* کارکردها و دستاوردهاى نهایى یکسال اشغال عراق
اگـرچـه در ایـن بـرآورد یـکـسـالــه نمى تـوان به اظهارنظر قطعى و نهـایـى نتـایـج اشـغـال عـراق تاکـیـد کـرد ولـى روندهاى موجود و افزایش و گستـرش چالش ها و مشکلات آمریکا در عـراق و سطوح منطقه اى و جهانى و تقویت زمینه هاى بى ثباتـى بـا ایجـاد رقابت و حساسیت در بین طوائ عراقى کارنامه وافق موفقى بـراى بوش و آمریکا ثبـت نخواهد کرد . نکتـه دیـگـر ایـنـکـه کـارکـردهـاى آمـریـکــایــى در عــراق در دو عـنــوان کوتاه مدت و بلندمدت باید مدنظر قرار گیـرند و دگـرگـونى در سیـاسـت هـاى آمریکا در دوره جدید ریاست جمهورى آن کـشـور مـى تـوانـد ضـمـن کـاهــش هزینه ها و مشکلات آمریکا، به شکل جـدیـدى بـه کـســب دســتــاوردهــاى آمریکایى از اشغال عراق کمک نماید . با توجه به اهداف اصلى آمریکا از اشغـال عـراق مـى تـوان دستـاوردهـاى آمریکایى را بشرح زیر برشمرد : ـ آمریکایى ها که با شعار امنـیـت براى عراقى ها، قدرت نظامى خود را به نمایش گذاشته بودند امروز براى تأمین امنـیـت نیـروهاى خـود در یک مثـلـث سنى نشیـن و مـحـدود در عراق عاجـز هستند .این شکـسـت و رسوایى هـاى مـربــوط بـه تـأثـیـرپــذیــرى از بـرخـى جریان هاى عـراقى در توان تسلیحاتـى عـراق مــوجـب شـده اسـت تـا نــظــام اطلاعاتى در آمریکا بجز اتکاء بر توان تکنولوژیک و فنى اطلاعاتى به » عنصر نـیـروى انـسـانـى اطـلاعـاتـى «تــوجـه جدیدى را شروع کند . از سوى دیـگر بـواسطـه رسوایـى اطلاعـاتى در بـرآورد صحیـح از توان رزمـى و تسـلـیـحاتـى عـراق و ایـجاد بى ا عتمادى در داخل و خارج آمریکا، مقـامات ایـن کشور نـاچارنـد اهتمـام جدیـدى براى کسـب اعتـماد جهـانى نسبت به ادعاهـاى اطلاعاتى آمریکا داشتـه باشـند .ضرورت ایـن اهتمـام بــراى اعــتـمــادســازى ، از نــتــایـج شکسـت هاى اطلاعاتـى آمریکاسـت کـه بــه عـنـوان یــک دسـتـاورد بــدان مى نگرند .
ـ با وجودى که نیروهاى آمریکایى سالى موفق در اشغال عراق نداشته اند ولى عملا توانسته اند یک نظام سیاسى را سرنگـون و یک عملیـات بـرق آسا و همه جانبه را که بیشتر به نیروهاى آمریکا متکى اسـت 105)تا 110 هزار نفـر ) بـه اجـرا گـذاشـتـه و تـجـربـه کـنـنــد . دستـاوردهاى این اقـدام در زمینه هـاى عملیاتى ، تسلـیـحـاتـى ، بـکـارگیـرى جنگ روانى و ...قابل توجه هستند . ـ اگرچه آمریکا در حمله به عـراق خـود را براى تسلط بـر نـفـت و مـنـابـع انـرژى خاورمیانـه آمـاده کـرده بود ولـى پـیـش بـیـنــى هــاى مـربـوط بـه مـهــار بحـران هاى قیمت نفـت طـى 6 ماه تـا یکـسـال بـه دلایـل بـررسى شـده قـبـل محقق نشـده اسـت .بـا وجود فـروش نفت عراق براى تأمین اعتبارهاى مالى جارى و بازسازى در عراق در انحصار شـرکت هـاى آمـریـکـایـى (وابسـتـهبـه پنتاگـون و محافظه کـاران جدید )قـرار دارد .مقامات آمریکـایـى پـیـش بـیـنـى کرده اند با حفظ حضور نظامى قانـونى در عـراق و بـهـبـود شـرایط امـنـیـتـى و بازسازى تأسیسات نفتى عراق به دست آمریکایى ها، روند شکل گیـرى تسلط بر منابع نفتى به شکل تدریجى تحقق مى یابد . برنامه هـاى نظامى پنتاگـون براى ایجاد 107 پایـگاه نظامى در بیش از 30 کـشور جـهان کـه بیـشـتر آنـها در خاورمـیانه قرار دارنـد، مبناى کـسب کامل موفقیت در سلطه نفتى در منطقه خواهد بود .
ـ در بـعـد تـأمـیـن امـنـیـت بــراى اسرائیل ، اگرچه ارتش قدرتمند عراق از هم پاشیده و یکى از محورهاى نگرانى امنیتى اسرائیل در محور مرزهاى شرقى این رژیم از بیـن رفته اسـت ولى حفـظ زمـیـنـه هـاى فـکــرى در عـراقـى هـا در ضرورت شکل گیرى ارتش قدرتمند و افزایش و گسترش مخالفت با آمریکا و اسرائیل در سطوح رسمى و مـردمى در منطقه ، مفهوم و نوع جدیدى از تهدید علیه اسرائیل را به وجود آورده است که در بلندمدت و یا میـان مـدت بـایـد بـه نتایج آن چشم داشـت .ولى از جهت بــرآورد تــهــدیــدات نــاشــى از تــوان تسلیحاتى کشورهاى عربى ، معادلات امنیتى منطقه موازنه توان نظامى عربى و اسلامى در مقابل اسرائیل به نفع این رژیم مى باشد و آمریکا و تیم بوش این دستاورد با ویـژگى هاى فـوق را کسب کرده است . در صــورتــى کــه بــرنـامــه هــاى آمریکایى در عراق و منطقه روند موفقى به خود بگیـرند، معادله امنیتـى فـوق و این مـوازنه بشدت به نفـع اسـرائیـل بـه پـیـش رفتـه و دسـتـرسى هاى امـنـیـتـى اسرائیل در سطح منطقـه اى را در کنار کاهش تهدیـدات عـلـیـه ایجـاد رژیـم وسعت خواهد داد . این مسأله درحالى که به شکسـت و یا توق کامل بـرنامه هاى آمریکایـى مـنـتـهـى شــود (مـیـانمـدت )سـطــح تهدیدات امنیتى علیه اسرائیل را افزایش خواهد داد . ـ برنامه هاى تحـول ژئوپلتیـک در خاورمیانه به دلایـل یـاد شـده قبلـى بـا مقاومت و مخالفت جدى مواجه شده راهبردهـاى عملیاتى و نظامـى گـرایانه اولـیـه بـه رویـکــردهـاى نــرم افـزارى و تشویقى مبدل شده است . از سوى دیگر کشورهاى عربى و اسلامى در منطـقـه کـه فـشـار و رفتـار تهدیدآمیـز آمـریـکـا را در بـرانـدازى در عراق مشاهده کرده اند براى جلوگیـرى از اجراى یک نسخه تحمیلى ، به دنبال الگویى مـنـطـقـه اى بـراى اصـلاحـات داخلى هستند .
بـا وجودى که آمریـکـا در اجـراى بـرنامـه اولیه دگـرگـونى در خـاورمیـانـه ناموفق بوده ولى این روند که بشدت به زمان متکى است از شرایط آینده منطقه و اوضاع آمـریـکـا نـیـز تـأثـیـر خـواهـد پذیرفت .لذا در نتایج حاصـل از ایـن روند نمى تـوان اظهـارنظر قطعـى ارایه نمود .ضمنـاً هرگونه روند اصلاحـات در کـشـورهـاى مـنـطـقـه ، بـشـدت بـا پـارامـتــرهـاى بـومـى و مـنـطـقــه اى و ایدئـولوژیک پیـوند خواهد خـورد و در مقـابـل الـگـوهاى فـورى و تحـمـیـلـى خارجى که قابلیت تحمل هزیـنـه هـاى مالى و امنیتى و سیاسى عظیم را ندارد، مقاومت خواهد کرد . ـ در سـطـح نـظـام و مـنـاسـبــات بین الملل اصرار آمریکا بر راهبرد اقدام پیشدستانـه واگرایى و عدم اعتماد بیـن قدرت ها و آمریکا را افزایش داده ، روند رقابت سیاسى و تسلیحـاتـى را تشدید مى کند .این رقابت تـا رسیدن به نقطه تـعـادل در نــظــام تـصــمــیــم ســازى بین المللى ادامه مى یابد .
صاحبـنـظـران امنیتى و سـیـاسـى آمریکا معتقدند، آمریکا تا مدتى قـادر به اجراى اقدامى مشابه آنچه در عـراق گـذشــت نـخــواهــد بــود و مـواضــع متعـادل تـر در مـقـابـل ایـران (قلـمـداد نـکــردن ایــران در مـحـور شــرارت در سخنرانى امسال بوش )و عقب نشینى از طرح خـاورمیانه بـزرگ و تسریـع در خروج از عراق و پذیرش تعامل بهتر با مجامع بین المللى و قدرت هاى جهانى و برخورد با کره شمالى، نمـودهایى از این ناتوانى است . از سـوى دیـگـر ضـعـیـ شــدن حلقه هاى پیوند ائتلاف در جنگ عراق که در انـگـلـیـس و اسـپـانـیـا و بـرخـى کـشــورهـاى دیـگــر نـشـانــه هــاى آن پیداست ، فشار بین المللى به آمریـکـا براى تعدیل سیاست هاى یکجانبه گـرا و تحمیل نظام تک قطبى بین المللى را افزایش خواهد داد . ـ تروریسم مهم ترین بهانه و شعار آمریکا که پس از حادثه 11 سپتامبر مورد استفاده قرار گرفته ، تروریسم مى باشد که افکار عمـومـى آمریـکـا و غـرب را به عـنـوان پشـتـوانه اقدامـات خـود قـرارداده بود . بهانه مبـارزه با تروریسم با برملا شـدن اهداف اصلى و پنهان آمریکا و عملکرد منفى آن در افغانستان و عـراق موجب شده است کـه پـاول و برخى مقـامـات آمریکایى اعتراف کنند که تروریسـم و القاعده از بین نـرفته و شکل گستره آن تغییـر و وسعت داشته اسـت .پـس از گذشت 3 سال از حمله بـه افغانستان و مبارزه جهانى علیه القاعـده ، هـنـوز سـران ایـن گــروه دسـتـگـیـر نـشــده و جغـرافیاى عملیاتى و سـیـع تـرى علیه آمریکا به دست آورده اند .
مقامـات آمـریـکـایـى هـرازگاهـى تلاش مى کنند، مسـألـه تـروریـسـم و تهدیدات آن علیه آمریکا را بزرگنمایـى کرده تا براى اقدامات و برنامه هاى خود توجیه بـهـتـرى ارایه دهنـد .بـرخى نیـز شکست هاى بوش را در نتیجه انحراف از مبارزه صحیـح با تروریسم قلمـداد مى کنند . اگـرچـه مـشـکـل اصـلـى در نـوع تـعـریـف از تـروریـسـم مـى بـاشـد امـا دموکرات ها اقدامات شـارون در ترور و کشتار مـردم فلسطیـن را » تروریسـم خـوب «و » دفـاع مـشــروع «قـلـمــداد مـى کـنـنـد ولى ایـن شـعـار در بـرنـامـه حکـومت احـتـمـالـى دمـوکـرات ها در آمریکا با یک تحول در گستره ، مفهوم و نهایتا عمل مواجه خواهد شد که باید با فشار و اجماع کشورهاى اسلامى که هدف این سیاست هستند، این مبارزه در تعری و مفهوم واقعى خود به اجرا درآید . واقـعـیـت ایـن اسـت کــه قــدرت نظامى و تسلیحاتى و مالى آمریکـا در مقایسه با مجموع بسیارى از کشورهاى بزرگ جهـان برتـرى منحصر بـه فـردى داشته و ایـن امـکـان را براى آمریـکـا و حکـومت هاى اقـتـدارطلـب آن فـراهـم مى کند که خود را از مشارکت در نظام عادلانه بین المللى مستغنى دانسـتـه و خـود را مـتـولـى و کـدخـداى دهـکــده جهانى تصور کـنـنـد ولى ایـن » بـرترى شکست خـورده «در عراق و مبـارزه با تروریسم و القاعده و دیگر موضوعات و بهانه هـاى سـلـطـه طـلـبـى واقعیـتـى دردناک براى مقامات آمریکایى اسـت که باید در کنار برترى مطلق نظامى خود به آن و دلایل این برترى شکست خورده بیندیشند .