على حسن حیدرى
پنجاه و پنـج سـال پـیـش در اواخـر تابستان 1328 صدها دیپلمات از سراسر جهـان در ژنو گردهم آمدند تا به تـدویـن مجموعه اى حقوقى درباره اسراى جنگى بپردازند .پس از بحث و تبادل نظر نهایتاً طرح جامع خواست همه کشورها تحت عنوان » کنـوانسیون رعایت حقوق اسـراى جنگى «تدوین شد و انتشار یافت . مـفـاد ایـن کــنــوانـســیــون شـامـل ارزش هـایـى اسـت کـه اسـتـانـداردهـاى بین الملـلـى را براى نحوه رفتار بـا اسـراى جنگـى بـیـان مى کنـد .عـلـى رغم هـمـه تلاش ها و تاکیدها براى رعایت این موارد برخى از کشـورها آن را نقض مى کنـنـد و آنچه را که مورد تصویب کلیه دول است ، به سـخـره مى گـیـرنـد و بـراساس مـنـافـع خویش تفسیر مـى کـنـنـد و یـا دسـت بـه بــازتـعــریــف آن مــى زنـنــد .اوج ایــن قانونگریزى و هنجارشکنى در هزاره سوم میلادى توسط آمریکا بود، اگرچه تاریخ سیاسـت خـارجـى این کشـور مـمـلـو از عصیان و نقض قـوانین و حقـوق جهانى است . بوش ، رئیس جمهور آمریکا و تیـم میلیتاریست او پس از حادثه مشکوک 11 سپتامبر قانـون » مبارزه با تروریسم «را از تصویب مجلس نمایندگـان ایـن کـشـور گذراند و بدون در اختیار داشتن هیچ گونه مدرکى با ادعاى حمایت از دموکراسى و آزادى ابتدا افغانستان و سپس عراق را به اشغال نظامى خود درآورد .
پس از اشغال افغانستان بوش صراحتاً اعلام کرد :افراد دستگیر شده در جنگ با افغانستان اسیر جنگى نیستنـد و دولت آمریکا به آنهـا بـه عنوان رزمندگان غیرقانونى مى نگرد .او با این سخن اسیران افغانى را از دایره مفاد کــنــوانـســیــون ژنــو خــارج کــرد .ایـن درحالى است که مـاده 2 این کنـوانسیون تصریح مى کند ::» علاوه بر قوانینى که به هنگام صلـح بـرقرار مى شـود کنوانسیـون حاضر در زمان اعلام جنگ با هرگونه نبرد نظامى میان دو یا چـنـد کـشـور مـتـعـهـد لازم الاجر است ، حـتـى اگـر وضعـیـت جنگ از سـوى دو کشور درگیـر پذیرفتـه نشده باشد .همچنین بـراساس مفاد این کنوانسیون یک قاضى مستقل باید تصمیم بگیرد که این افـراد زندانى جنگى هستند یا نه ، و حتى در صورتى که زندانى جنگى نباشند بـازهم انسان هستند و بـه لـحـاظ بشرى داراى حق و حقوق مى باشند . اما آمریکایـى هـا از هـمـان ابـتـداى اشغال افغانستان اقدام به بازداشت افراد نظامى و غیرنظامى زیادى کردند و بدون رعایت کم تـریـن مـعـیـارهاى حـقـوقى و انـسـانــى آنــهــا را مــورد اذیــت و آزار و شکنجه ها قراردادنـد .
ارتش آمریکا ابتدا بـه دسـتـور فـرمـانـدهــان ارشـد خـود در افغانستان (زندان گنجه )خیل عظیمى از افراد بى گناه دست و پا بستـه را با نهایت بى رحمى زیرآتش قـرار دادند و همه آنها را در انظار جهانیان قتل عام و سپس افراد بـاقـى مـانــده را بـه مـنـطـقـه دور افـتــاده گـوانتانـامـو منتـقـل کـردند .بـاتـوجه بـه اتفاقاتى که در روزهاى اخیر رخ داد بدون شک این زندانیان با فجیع ترین وضع و با انـواع شکنـجـه هـاى روحى و جـسـمـى مواجه هستند، چنانکه در روزهاى اخیر سفارت آمریکا در کابل به ناچار با صدور بیانیه اى اعتراف کـرد ::» گفته مى شود که افسر افغان پس از برهنه شدن مورد ضرب و شتم و تحقیر جنسى قرار گرفته...« ، «لــرد اسـتـایــن » قــاضــى ارشــد انگلیسـى از گـوانتانامو به عنـوان مسلـخ حقـوق بشر یاد مى کند و مى گـویـد :بـه عقیـده مـن » گوانتانامو «نـقـض صـریـح قوانین اولیه حقوق بین المللى است . وى مى افزاید :شکنجه ، شیوه هاى بازجویى غیـرانسانى و عدم دستـرسى بـه خانـواده و وکیـل از مـوارد نقض صـریـح قـوانیـن بنیادیـن حـقـوق بشر محـسـوب مى گردند . نمـونه دیگر از جنـایـات جـنـگـى و نقض حقوق بشر را در روزهاى اخیـر در زندان ابوغریب عراق مشاهده مى کنیم که شبکه تلویـزیـونى » سى جى اس «پـس از گذشت یک سال از اشغـال ایـن کـشـور گوشه اى از آن را به تصویر کشید .
به نوشته روزنامه آلمانى » زوددویچه زانیونگ «اسرا و زندانیان مجبورند ساعات متوالى در وضعیت دردآور و طاقـت فرسا بـه سربـبـرند کـه ایـن شـکنـجـه را در میـان آمریکایى ها » رام کردن زندانى !«مى نامند؛ به زخمى ها و افراد بیمار دارو نمى دهند، گاهـى اوقات زنـدانى را مـجبور مـى کنـند درحالـى که کـاملا لخـت است در سلـول خود منتظر بماند و این عمل را سربازان » رام کردن زندانى !«نام نهاده ا ند . بــه نـــوشــتــه یــک نــویــســـنـــده واشنگتن پست ، اگر مسأله حقوق بشر را در مورد این زندانیان نقض نکنى مثل این مـى مـانـد کـه بــه وظـایـف خــود عـمـل نکرده اى«. حال سئـوال این است که چـرا کاخ سفید تصمیم گرفته است براى رسیدن به اهداف خـود افـرادى را به کار بگـیـرد کـه جنایتکار هستند و حقوق بشر و قانـون را نقض مى کنند؟ به گفته » خانم هیـلـیـارد «حقوقدان آمریکایى ، آمریکایى ها کار را به هر بهایى مى خواهند . و به عقیـده ژنرال » آنتونى تاگوبـا «، مسـئـول بازجویـى زندانیـان ابـوغریـب و متهم اصـلـى پـرونده شکنـجـه زندانـیـان عــراقــى ، » سـربــازان مـا مــطــابــق بــا آموزشى هاى (فرهنگ نظامى مـوجود در ارتش )خـود در ارتش اقـدام بـه ایـن کـار کرده اند«. در واقع ایـن خـشـونـت و جـنـایـت سرشت فـرهنگ آمریکاست و بـه گـفـتـه«نـوام چـامـسـکـى » جـزو ذات فـرهنـگ آمریکا است .«
این ماهـیـت را مى تـوان با نـگـاهـى اجمالى به روند تکامل یک فرد در جامعه آمریکا دریافت .طبق آخرین برآوردهاى وزارت دادگسـتـرى آمریکـا، هـم اکـنـون 235 مـیـلـیـون اسـلـحـه در دسـت مـردم است ، یعنى تقریباً هر نفر یک اسلحه در اختـیـار دارد .این آمـار یـعـنـى سـروکار داشتن یک آمریکایى از دوران کودکى تـا پـایـان عـمـر بـا اسـلـحـه ، خـشــونـت و بى رحمى .فـرهنـگ ساده ارتکاب جـرم باعث شده است که آمریکا مقام اول را از نظر میزان زندانیان داشته باشد و زندانیان با بیش از پـنـجـاه نوع شکنجـه کـه جـزو مقـررات مضبـوط زندان هاى این کشـور هست ، مـواجه باشند حتى بعـضـاً بدون آنکه جرمى مرتکب شده باشند . براى نمونـه بین سال هاى 1367 تا 1376 حـدود 7 هزار کودک تـوسط همکلاسى هاى خود بـه قتل رسیده اند و شمـار زیادى از کـودکان نیـز با یـک هــزیـنــه مـیــلــیـاردى در خــانـه هــاى مخصوص نگهدارى مى شوند تا از آزار و اذیت هاى جنـسى در امان بماننـد و اگر موارد سیاست خارجى آمریکا را به آن اضافـه کنـیم بـاید بگـوییـم فرهـنگ خـشونـت و هنـجارشـکنـى در آمریـکا تبدیل به هنجار شده است .هر کسى با تکـیه بر اسلحه حـافظ حریم خود و ناقـض حریم دیگـران است .
به گـفته «ســوزان ســونــتـاگ »انــدیــشــمــنــدآمریـکایـى ، ایالات مـتحـده سرزمـین عجیبى است ، مردم آشکارا از گرایش هرج و مرج گرایانه برخوردارند . ماهیت فرهنگ ، سیاست و مبانـى حقـوقى آمریکا، جـرم پرور، ظالمانـه و نژادپـرستانه و خـود بزرگ بین است و بـه همین دلیل نیـز رفتار سیاسى کاخ سفید تنفر جهانى را به دنبال داشته است . نکته قابل تأمل این است که آمریکا به رغم رسوایى هاى اخلاقى ، حقـوقى و سـیـاسـى کـه در عـراق ، افـغـانـسـتـان و فلـسـطـیـن از خـود به جـاى گـذاشـتـه ، همچـنـان خـود را بزرگ ترین قـاضـى در جهان مى داند، در وضعیت حقـوق بشر 190 کشـور و منطـقـه جـهـان مـداخـلـه مى کـنـد و خـود را مدافـع دمـوکـراسـى و حقوق بشر مى خواند . دایره هنجـارشکنى هاى حـقـوقى و قانونى کاخ سفید آنچنان بزرگ است که علاوه برداخل این کشور، جهان را اسیر خود کرده است و دولتمردان این کشور را در مقابل هـزاران سؤال انتقادى قـرارداده است .