بصیرت: تنش در روابط امریکا با قدرت هاى بزرگ از جمله میراث هاى بوش براى دولت اوباما است. اوباما زمانى در کاخ سفید گام نهاد که تنش در روابط امریکا و روسیه همچنان منحنى صعودى را طى مى کند.اختلاف نظر بر سر توسعه پیمان نظامى ناتو ، استقرار سپر موشکى امریکا در اروپاى شرقى ، مداخلات امریکا و غرب در مناقشات حوزه آسیاى مرکزى و قفقاز از عوامل اصلى این تنش دو قدرت است /
از نخستین و مهم ترین پرسش هاى روزهاى شروع زمامدارى اوباما این است که سیاست امریکا در قبال روسیه به کدام سمت و سو تغییر مى کند، آیا واشنگتن و مسکو هر دو آماده هستند در صحنه سیاسى بر سر کاهش تنشها در روابط شان به تفاهم برسند این سؤال از آن رو مهم است که بخشى از مناسبات آینده روابط بین الملل به تصمیم این قدرت ها بستگى دارد. بویژه در برهه کنونى چندین مناقشه جهانى و منطقه اى وجود دارد که امریکا و روسیه هر کدام به نوعى در آنها دخیل هستند.
بر خلاف پیش بینى برخى از ناظران ، مسکو در استقبال از رئیس جمهور امریکا احتیاط پیشه کرد و از خوشبینى و ابراز سرور امتناع ورزید. ولادیمیر پوتین حتى در توصیه اى به دوستان خود در کشورهاى دیگر اعلام کرد که از دلبستگى بیش از حد به شعار تغییر در دولت جدید امریکا پرهیز کنند یا آنکه رئیس جمهورى روسیه دیمیترى مدودف برعکس در پیام سالانه اش یادى از اوباما نکرد بلکه اظهار داشت که مسکو به خاطر خنثى کردن نقشه استقرار سپر موشکى امریکا موشک هاى «اسکندر» را در مناطقى که با کشورهاى عضو ناتو هم مرزاند مستقر خواهد کرد / مفهوم این حرکت روس ها کاملاً روشن است. آنها به این صورت هم بى نیازى خویش به سیاست امریکا را و هم نارضایتى خویش را از روند عملکرد آن کشور ابراز مى کنند.
اما عقیده اغلب تحلیلگران این است که کرملین و کاخ سفید در پایان یک دوره سیاست ناموفق بوش به آغاز همکارى تازه مى اندیشند و هر دو ناگزیرند جهت آب کردن یخ جنگ سرد جدیدتلاش کنند. باید انتظار داشت که در اولین دیدار لاوروف و هیلارى کلینتون طرف روسى فهرستى از مشکلات برجاى مانده از دوره بوش را روى میز کاخ سفید قرار دهد.
روسیه با برنامه استقرار سپر ضد موشکى امریکا در لهستان و جمهورى چک و بهتلاش هاى واشنگتن به خاطر وارد کردن اوکراین و گرجستان دو کشور دیگر شوروى سابق به پیمان آتلانتیک شمالى (ناتو)، سرسختانه مخالف است و اعلام کرده که از این اصول خویش کوتاه نخواهد آمد تا حدى که مسکو در آخرین روزهاى حیات بوش با نفوذ در حیات خلوت امریکا به همراه ونزوئلا به رهبرى «هوگو چاوز» واشنگتن را به شدت نگران ساخت /
افزون براین ، چند مسئله کلیدى نیز در میان است که ضرورت داشتن روابط میان روسیه و امریکا را گوشزد مى کند و هر دو را مجبور به جست وجوى پیدا کردن راه هاى همکارى مى کند /
امریکا و روسیه در بحث هاى هسته اى از ایران تا کره شمالى ناگزیر از اتخاذ تصمیم تازه هستند و در عین حال کاخ سفید مساعدت روسیه در راه تأمین نیروهاى ناتو در افغانستان نیاز جدى دارد. از سوى دیگر روسیه نیز خواستار بستن قرارداد نو با اروپا و غرب است /
البته هنوز ذهن روس ها پر از ابهام است. بسیارى در روسیه مى گویند: اوباما تا به حال بیشتر همچون یک رمز نمودار شده است نه رئیس جمهور. از این رو دشوار است پیشگویى کرد که او چه خواهد کرد
باید در نظر داشت باراک اوباما در کارزار طولانى مبارزات انتخاباتى اش از اولویت مسئله روسیه سخن گفته است / اوباما گفته که راه همکارى با دولت روسیه و راه دوستى با مردم آن کشور را خواهد جست ولى او همزمان از تصمیم اوکراین و گرجستان حمایت کرد.
موضوع پیچیده دیگر که اوباما مسکوت گذاشت نظارت بر تسلیحات هسته اى است که امریکا از دوره رونالد ریگان در سال هاى ۸۰ آن را پیگیرى کرده است اما در دوره بوش این پیمان به دلیل بى اعتمادى طرفین مختل شد.
تردید نباید داشت که همه چیز درباره روابط دو قدرت به مذاکرات آینده موکول است. یک عامل مهم در روابط روسیه و امریکا در طول سالیان طولانى روابط شخصى میان رهبران این کشورها بوده است. براى مثال مى توان به روابط ریچارد نیکسون با لئونید برژنف که حتى به وى ماشین «لینکلن» هدیه کرده بود اشاره کرد /
روابط گورباچف با ریگان و بوش پدر
یلتسین با کلینتون روابط نزدیک و حتى دوستانه داشته اند.جورج بوش پسر مى گفت که در چشمان پوتین صمیمیت را دیده است. بوش این روابط شخصى را بیش از همه رهبران گذشته توسعه داد تا حدى که پوتین و خانواده اش را چند روز در مزرعه و منزل شخصى اش پذیرایى کرد اما بهره اى که از این دوستى گرفت بسیار اندک بود. او به راحتى فراموش کرده بود که پوتین در عین حال که یک دیپلمات زیرک است فردى با توانایى امنیتى است و در جهان بینى سیاسى او رفاقت و دوستى شخصى سیاستمداران چندان مفهوم ندارد.
اما هنوز کسانى که در لابى هاى کاخ سفید مخالف تنش زدایى میان آنها هستند کم نیستند از جمله «دیوید ساتیر» محقق پرنفوذ «هودسون» که به باراک اوباما هشدار داده است رهبر روسیه را به عنوان دوست نام نبرد زیرا به عقیده او کم پیش آمده که امریکا از دوستى شخصى رهبران روسیه سود عملى به دست آورد : «روسها دوست دارند در ذهن رهبران غربى چنین تصوراتى را ایجاد کنند هنگامى که آنها روابط خوب شخصى دارند باعث آن مى شود که رهبران غربى روابط سیاسى کشور را به دلیل همین روابط شخصى به خطر نیندازد. او مى گوید برنده این نوع روابط مسکو است. روسها در این بازى میدان را به دست مى آورند.این به سود ما نیست».
تنها مسئله اى که در شرایط امروز امریکا را به گشودن باب تعامل امیدوارکرده بحران اقتصادى است که موقعیت هر دو قدرت را به چالش کشیده است. درست است که این بحران خاستگاه غربى و امریکایى دارد اما چنان که ناظران گفته اند اکنون به سراغ روسیه رفته است. اکنون که نرخ نفت پائین آمده بحران جهانى اقتصاد گریبان روسیه را نیز گرفته است و به نظر نمى رسد که مسکو بتواند در آینده چارچوب جدیدى براى مذاکره با غرب در جهت مهار این بحران فراهم کند.