گرانی سیاسی

رضا فاطمی
این روزها موضوع گرانی و تورم به یکی از بحث های جدی در میان مردم و جریان های سیاسی تبدیل شده است. در یک سوی میدان، مسئولان اقتصادی دولت در اظهاراتی مدعی شده اند که «گرانی نداریم» و در سوی دیگر میدان برخی افراد و گروه های سیاسی منتقد دولت «فریاد گرانی» سر داده‌اند.
در ارزیابی مواضع طرفین، اشاره به نکاتی چند به روشن شدن این بحث کمک خواهد کرد:
1- علی رغم انکار موضوع گرانی توسط برخی مسئولان دولتی، افزایش قیمت کالاهایی چون لبنیات، حبوبات، لوازم خانگی، آهن آلات، سیمان و... در دو ماه اخیر، غیرقابل انکار و به تایید مسئولان بانک مرکزی نیز رسیده است.
2- موضوع «گرانی» با «تورم» متفاوت است. گرانی عبارت است از افزایش ناگهانی چند قلم کالا، اما تورم به معنای تغییرات قیمت کالا و خدمات در یک دوره زمانی خاص می باشد. بنابر این ممکن است ما در برهه ای گرانی کالاهایی را داشته باشیم اما نرخ تورم ثابت و یا حتی کاهش داشته باشد چرا که تورم را با افزایش قیمت کالاها و خدمات ضروری در سبد مصرف خانوار محاسبه می نمایند که در این میان ممکن است علی رغم افزایش 10 قلم کالا و خدمات، قیمت 40 کالای دیگر ثابت و یا حتی کاهش یافته باشد. بنابر این اگر وزیر اقتصاد و دارایی اعلام می نماید که بر پایه گزارش بانک مرکزی، نرخ تورم در پایان خردادماه سال 85 نسبت به مدت مشابه سال قبل با 7/2 درصد کاهش از 7/13 درصد به 11 درصد رسیده است، به این معناست که علی رغم افزایش قیمت چند کالای ضروری، باز هم قیمت مجموع کالاهای سبد مصرف خانوارها نسبت به سال گذشته ثابت و یا حتی کمتر شده است.
3- بخشی از افزایش قیمت کالاهایی همچون سیمان و آهن آلات به دلیل آغاز طرح های عمرانی در کشور است. در بودجه سال 85، بودجه طرح های عمرانی سه برابر افزایش یافته و این در حالی است که تولید کالاهایی چون سیمان و آهن آلات افزایش چندانی نداشته و این امر منجر به افزایش تقاضا و کمبود عرضه و در نتیجه افزایش قیمت‌ها شد.
4- بخش دیگری از افزایش قیمت ها را باید ناشی از غفلت و یا شیطنت برخی رسانه ها دانست. در علم اقتصاد از «انتظارات تورمی» به عنوان یکی از عوامل افزایش تورم نام می برند. در اوایل اردیبهشت ماه و در حالی که مردم مثل سال های گذشته منتظر افزایش قیمت کالاها و خدمات بودند، یکی از روزنامه های پرتیراژ کشور در تیتر صفحه اول خود نوشت: قیمت مسکن در تهران 20 تا 30درصد افزایش یافت. این تیتر واهی، باعث گردید تا بسیاری از معاملاتی که قرار بود آن روزها انجام شود، تحت تاثیر این تیتر، متوقف و فروشندگان قیمت بیشتری را از خریداران طلب نمایند و این در حالی بود که هنوز افزایش قیمت در بخش آهن آلات و سیمان آغاز نشده بود.
5- باید بپذیریم که شاه کلید مقابله با تورم و گرانی، تقویت بخش تولید و عرضه کالا و خدمات است تا زمانی که ظرفیت های تولید خود را در بخش های مختلف به حد استاندارد و قابل قبولی نرسانیم، هرگونه نوسانی در عرضه و تقاضا، باعث افزایش کالا و تورم می‌گردد.
6- افزایش 36 درصدی نقدینگی در کشور نیز از دیگر عوامل افزایش تورم است که دولتمردان باید چاره ای عاجل برای آن اندیشیده و آنها را به سمت تولید سوق دهند.
7- بالاخره آنکه، در علم اقتصاد آمده است که به صورت دستوری و آمرانه نمی توان قیمت کالاهارا کاهش و یا تثبیت کرد. چرا در حالی که کارخانجات تولید لبنیات با افزایش 36درصدی دستمزد کارگران و افزایش 30درصدی قیمت خرید شیر از گاوداران مواجه اند، فلان مسئول دولتی از موضعی آمرانه دستور می دهد که تمامی کارخانه های تولید فراورده های لبنی باید قیمت محصولاتشان را به قیمت های پایان سال 84 برسانند؟ گرانی و تورم یک زنجیره به هم پیوسته است که برای کنترل آن باید تمام دانه های آن را کنترل و مهار کرد.