هادى محمدى
به قدرت رسیدن حکومت حماس از نگاه ناظران سیاسی، به عنوان یک تحول بزرگ در صحنه فلسطین ارزیابی شده ولی طی چند ماه گذشته با تلاش ها و اقدامات متنوعی برای به شکست کشیده شدن مواجه بوده است. این فشارها، تمامی عرصه های سیاسی-دیپلماتیک، امنیتی، نظامی و اقتصادی- اجتماعی را دربر گرفته و شرایط اسفباری را به وجود آورده است تقریبا دو هفته قبل، در یک عملیات خارق العاده و چشمگیر که توسط سه گروه فلسطینی «الویه الناصر»، «کتائب القسام» و «جیش الاسلامی» انجام گرفت، یک نقطه عطف جدید در روند تحولات فلسطین شکل گرفته است. این تحول شگرف که به دنبال ایجاد یک معادله استراتژیک در قبال رژیم صهیونیستی است، از یک روند «طبیعی مقاومت» به «دفاع استراتژیک» مبدل می شود. در عملیات «الوهم المتبدء» با شاخص های فنی و نظامی که دربر داشت، در کنار استفاده از موشک های ساخته شده توسط کلیه گروه های فلسطینی، پتانسیل یک معادله امنیتی در مقابل اقدامات روزانه در کشتار، تخریب، دستگیری و ترور فلسطینی ها توسط رژیم تل آویو بوجود آمد.
تجربه تمامی مذاکرات و توافقات در دهه نود تا بحال، کمترین دلیل برای امنیت که اسرائیل غاصب را رژیمی غیرقابل اعتماد و خودسر و بی مسئولیت ارزیابی کنیم. حداقل ده هزار زندانی فلسطینی در زندان های رژیم صهیونیستی به سر می برند که برخی از آنان 30 سال است که در بند هستند و هیچ عاملی تا به حال جلوی استمرار این سیاست را نگرفته است. ترور مستمر کادرها، اعضا و رهبران فلسطینی و دستگیری ها و عملیات نظامی در نقاط مختلف فلسطین اشغالی، نیز شاخص دیگری از نگاه یکجانبه امنیتی رژیم اسرائیل است که تا به حال هیچ فشار و مصوبه بین المللی و یا توافق داخلی با حکومت خودگردان، مانع از آنها نشده است.
عملیات «الوهم المتبدد» اسارت سرباز صهیونیستی، به کارگیری شلیک موشک و فشار ناشی از آنها از سوی شهرک نشینان صهیونیست به حکومت اولمرت چالش عمده ای را در دکترین امنیتی رژیم صهیونیستی ایجاد نموده است.
با به اسارت درآمدن اسیر صهیونیستی ارتش رژیم صهیونیستی در اقدامی سرآسیمه که از سه هفته قبل به دنبال عملیات نظامی در غزه بود، فشار و گلوله باران منطقه غزه را آغاز و با پیشروی در جدار مرز در منطقه رفح و مرز با مصر در صحرای سینا و استقرار در بخش هایی از شمال غزه، عملیات گسترده ای را به اجرا گذاشت. ولی فقدان طرح نظامی قابل قبول و اختلاف نظر دستگاه های امنیتی و نظامی برای چگونگی حمله و آزادی اسیر نظامی اسرائیل، موجب شد تا به زودی پیشنهاد مقاومت برای تبادل اسرا مورد توجه قرار گیرد. از آنجا که مصری ها همواره در موازنه های داخلی فلسطین، از جریان فتح تا ابومازن حمایت کرده اند و قادر به ارایه تضمین های کافی از طرف اسرائیل نبوده اند، میانجیگری آنها که قرار بود توسط عمر سلیمان، رئیس دستگاه اطلاعاتی مصر آغاز شود، متوقف گردید و رهبران حماس با تماس با روس ها، میانجیگری روس ها را پذیرفتند. دیدار لیونی وزیر خارجه اسرائیل از مسکو در همین چهارچوب قابل ارزیابی است. طرف های اروپایی و کشورهای عربی و اسلامی از همان ابتدا، نسبت به اقدامات کشتارجمعی ارتش اسرائیل مواضع انتقادی اتخاذ کرده و در کشورهای منطقه تظاهرات مردمی در حال استمرار است. «کوفی عنان» و شورای حقوق بشر سازمان ملل در مواضعی جداگانه با اقدامات اسرائیل مخالفت کرده و دبیر کل سازمان ملل از شورای امنیت خواسته تا مواضع محکمی در قبال حملات نظامی اسرائیل اتخاذ نماید.
شورای حقوق بشر نیز در حال اعزام هیئتی برای حقیقت یابی میزان خسارت ها و کشتارهای صورت گرفته به منطقه است. شورای امنیت سازمان ملل با فشار آمریکا، از صدور بیانیه قطعنامه درخصوص این تحولات طفره رفته است.
ارتش صهیونیستی که در واکنش های اولیه، هواپیماهای نظامی خود را برفراز کاخ بشار اسد در لازقیه به پرواز درآورده بود و تهدیدات مکرری برای ترور خالد مشعل و رهبران حماس ابراز نموده بود، در همان روزهای اول، یک سوم اعضای کابینه و یک چهارم اعضای پارلمان فلسطین در قدس و کرانه باختری را دستگیر و نسبت به محاکمه آنان به عنوان حامی و عامل تروریستی اقدام کرده است. فضای فعلی در جامعه فلسطینی و اسارت سرباز صهیونیستی با حمایت کلیه طیف های فلسطینی مواجه شده و خانواده ده هزار زندانی فلسطینی و کلیه گروه ها از این اقدام حمایت و خواستار مقاومت و کسب امتیاز شده اند. به طوری که حتی فتح کتائب الاقص و ابومازن و تیم دولتی وی نیز ناچار از حمایت شده اند. ابومازن با مواضعی مانند لزوم توقف شلیک موشک در غزه تضعیف بیشتر خود را فراهم کرده است.
در جامعه صهیونیستی، ضمن درخواست عمومی در نظرسنجی ها که 70درصد از این جامعه متعادل اسرای دوطرفه را ضروری می دانند، بیش از نیمی از آنها، نسبت به توانایی حکومت اولمرت تردید داشته و نسبت به آن بی اعتماد هستند. دستگاه های حکومتی و سرویس های اطلاعاتی و موسسات نظامی از انسجام کافی برای برون رفت از این بحران برخوردار نیستند. جامعه جهانی عموما نسبت به رفتار غیرانسانی اسرائیل مواضع انتقادی داشته و تنها حکومت بوش از اقدام نظامی اسرائیل حمایت عملی و سیاسی به عمل آورده است.
اگرچه سناریوهای مختلفی درخصوص چگونگی مسئله اسیر صهیونیستی وجود دارد ولی گزینه های برتر و محتمل، پایانی جز خسارت بیشتر اسرائیل را نشان نمی دهند.
حداقل سناریوهای موجود این است که با استمرار یافتن فضای نظامی و عملیاتی اسرائیل، موج مخالفت با اسرائیل به جز کشورهای منطقه، با شدت بیشتری به غرب نیز گسترش یافته و ناتوانی اسرائیل برای آزادی گروهبان اسیر اسرائیلی را نمایان تر می کند.
از سوی دیگر گروه های مقاومت فلسطینی به دنبال یک نوعی بازدارندگی مشابه اقدام حزب الله در سال 1996 هستند که در آن حزب الله لبنان خواسته حزب خود را بر رژیم صهیونیستی تحمیل کرد تا از اقدامات نظامی و امنیتی علیه مردم فلسطین جلوگیری کند.
در حال حاضر اسرائیلی ها پذیرفته اند که مسئله تبادل اسرا می تواند به اجرا درآید ولی همزمانی مفاد آن را نپذیرفته اند. اسرائیلی ها خواستار آزادی اسیر خود برای توقف عملیات نظامی هستند تا در فاصله چند ماه دیگر، نسبت به آزادی تعدادی از زندانیان فلسطینی اقدام کنند.
نتیجه فشارهای جاری و مقاومت گروه های فلسطینی و رایزنی های جاری برای تبادل اسرا افق امیدوارکننده و موفقی برای رژیم صهیونیستی در بر ندارد و با ادامه یافتن درگیری ها، میزان خسارت اسرائیل در عرصه های مختلف افزایش و گزینه های محدودتری برای مانور، پیش روی خواهد داشت.