تایم اوت

سیامک باقری
طرح «تایم اوت» یکی از راه حل های مسئله هسته ای ایران است که در روزهای اخیر سوالات زیادی پیرامون آن مطرح شده است. در این باره چند نکته قابل توضیح است:
1- «تایم اوت» به معنای یک «وقفه کوتاه» است که هم در مسائل تربیتی (تأدیب کودک به جای تنبیه بدنی) و هم در مسائل ورزشی (مانند هندبال، والیبال و فوتبال) کاربرد دارد. کاربرد این عبارت در مورد فعالیت های هسته ای ایران به چه معناست؟
این مفهوم دلالت بر نوعی تعلیق در برنامه هسته ای ایران دارد. از همین رو دو مسئله حائز اهمیت است یکی درخصوص زمان وقفه کوتاه است که هنوز از سوی طراحان آن معین نشده اما گمانه زنی در این باره از دو هفته تا بالاتر از 60 روز را مطرح کرده است. جمهوری اسلامی ایران سابقا به آژانس پیشنهاد داده بود که این آمادگی را دارد که در عرض دو هفته تمام ابهامات و سوالات باقیمانده آژانس را پاسخ دهد.
طرح تایم اوت با این پیشنهاد به نوعی همزمانی پیدا کرده و برخی به این نتیجه رسیدند که ایران تایم اوت را می پذیرد. در بند بعدی در این خصوص توضیح داده خواهد شد. دوم مربوط به کیفیت وقفه است که برخی از آن به معنای تعلیق یاد می کنند و متعاقبا نوعی شبیه سازی با تعلیقی که تیم هسته ای قبل در سال های 82و83 پذیرفته بود انجام می دهند اما عده ای دیگر این مفهوم را به معنای «فریز» یا «آتش بس» تلقی کرده اند. با این تلقی که جمهوری اسلامی ایران در این خصوص دارد و آقای لاریجانی به صراحت در این باره سخن گفته، این است که «تایم اوت البرادعی تعلیق نیست بلکه طرفین در جایی که هستند توقف خواهند کرد. فلذا این طرح با بحث تعلیق متفاوت است» توضیحا باید گفت که منظور از تایم اوت این است که ایران با قبول این طرح، فعالیت های هسته ای اش را ادامه می دهد منتهی از این مرحله موجود پیشرفتی صورت نخواهد گرفت.
2- طرح «تایم اوت» که از سوی البرادعی مطرح شد و خواستار تعلیق همزمان فعالیت های هسته ای ایران و تحریم های شورای امنیت است، با استقبال متفاوتی از سوی بازیگران هسته‌ای مواجه شده است. اروپایی ها و روسیه و چین آن را پذیرفته و طرح مثبتی ارزیابی کرده اند اما ایران و آمریکا این طرح را رد کرده اند. آمریکا قبول این طرح را به معنای زیر پا گذاشتن قطعنامه های 1747و1737 می داند و اساسا پذیرش آن را نقض غرض و به معنای پذیرش و اذعان بر فناوری هسته ای در خاک ایران تلقی می کند. جمهوری اسلامی ایران نیز این طرح را به عنوان یک راه حل مناسب و اصلی نمی داند زیرا این طرح ممکن است بهانه ای برای دور جدید تعلیق باشد. مضافا اینکه زوایای این طرح مشخص نیست و هنوز از شفافیت لازم برخوردار نمی باشد. به همین جهت ایران معتقد است که چنین طرح هایی باید در مذاکرات مورد بحث قرار گیرد نه به عنوان پیش شرط مذاکرات مطرح شوند.
3- در برخی خبرها مطرح است که طرفین مسئله هسته ای تایم اوت غیررسمی را پذیرفته اند ،اشاره به تعلیق 60روزه اقدامات صدور قطعنامه تحریم سوم از یک سو و خبر کندشدن فعالیت های غنی سازی در نطنز از سوی البرادعی از سوی دیگر به عنوان علایم اجرای تایم اوت غیر رسمی یاد می شود.
اما واقعیت مسئله این است که جمهوری اسلامی ایران نه فعالیت‌های هسته‌ای خود را متوقف کرده و نه راهبرد هسته‌ای خود را تغییر داده است. منتهی فرایند جدیدی که در مسئله هسته ای شکل گرفته انتظاری را برای بازیگران هسته ای به وجود آورده که بر اساس آن تعلیق یک طرفه ای از سوی گروه 1+5 درخصوص صدور قطعنامه سوم تحریمی صورت گرفته و بنابراین ایران نیز باید فعالیت‌های هسته ای خود را «فریز» نماید.
به نظر می رسد که در شرایط کنونی شفافیت سازی در مواضع هم در بعد داخلی و هم در ابعاد خارجی لازم باشد.