دکتر یدالله جوانی
طی روزهای اخیر و پس از تصویب قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در اجلاس اضطراری شورای حکام مبنی بر گزارش موضوع هسته ای کشورمان به شورای امنیت سازمان ملل، برخی از مطبوعات و گروه های سیاسی، مسائلی را مطرح کردند که موجب پیدایی یک شبهه شد. از آنجا که شبهه را از این جهت شبهه نامیده اند که بسیار شبیه به واقع و حق است و اگر سریع پاسخ آن داده نشود می تواند مشکل ساز گردد، نگارنده بر آن شد به اجمال آن را مورد بررسی و نقادی قرار دهد. شبهه مطرح شده در بیانیه جبهه مشارکت، در سخنان دبیر کل حزب اعتماد ملی ، در مصاحبه بهزاد نبوی و... عبارت است از اینکه: «باید ما همان سیاست های دوره اصلاحات و دولت خاتمی را دامه می دادیم و با تدبیر کار را جلو می بردیم تا پرونده هسته ای وارد چنین مرحله ای نمی شد. اکنون هم راه چاره همان است که در این سیاست های جدید تجدیدنظر کنیم.»
از اظهارات مذکور و مشابه این قبیل اظهارات، مخاطب اینگونه برداشت می کند، بی تدبیری و کم دقتی در دوره پس از خاتمی باعث شده پرونده هسته ای ایران وارد یک مرحله بسیار حساس گردد. آیا واقعا اینچنین است؟ آیا سیاست هسته ای دولت احمدی نژاد با سیاست هسته ای دولت خاتمی متفاوت بود؟ و یا اصولا سیاست هسته ای در ایران هیچ ارتباطی با دولت ها ندارد و این نظام اسلامی است که در قبال مسائل هسته ای کشور، دارای یک سیاست حساب شده و مدبرانه براساس منافع ملی و مصالح اسلامی می باشد؟
برای پاسخ به سوالات مذکور باید مروری بر مسائل هسته ای ایران از ابتدا تا به امروز داشت. مسائل هسته ای کشور را می توان به چهار دوره تقسیم نمود.
دوره اول: در این دوره که به قبل از انقلاب اسلامی برمی گردد به دلیل حضور ایران در اردوگاه غرب، آمریکا و اروپای غربی می پذیرند که ایران از انرژی هسته ای استفاده کند. با پیروزی انقلاب اسلامی، تمامی قراردادها و فعالیت های هسته ای شرکت های غربی در ایران متوقف می شود.
دوره دوم: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از همان ابتدا نظام اسلامی، بهره مندی از انرژی هسته ای در مصارف صلح آمیز آن را در دستور کار خود قرار می دهد. مجموعه ای از فعالیت ها از زمان دولت میرحسین موسوی آغاز می شود، در دولت سازندگی استمرار می یابد و در نهایت در دولت آقای خاتمی و در سال 1381، ایران به موفقیت های چشمگیری در دستیابی به فناوری هسته ای و چرخه سوخت نائل می گردد. با آشکار شدن موفقیت های جمهوری اسلامی در عرصه فناوری هسته ای، آمریکایی ها با تحرک بی سابقه ای علیه فعالیت های هسته ای ایران، موفق می شوند در اجلاس هشت کشور صنعتی در خرداد 1382 که در فرانسه برگزار شده بود، نگرانی هایی را برای تمامی کشورهای صنعتی به لحاظ امنیتی تولید نمایند. عملیات روانی آمریکا و متهم سازی ایران به تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای موجب شد شورای حکام آژانس بین المللی انرژی هسته ای در شهریور 1382 اولین قطعنامه شدیداللحن را علیه فعالیت های هسته ای کشورمان صادر نماید و از جمهوری اسلامی ایران بخواهد تمامی فعالیت های هسته ای خود را متوقف ساخته و پروتکل الحاقی را بدون قید و شرط امضا نماید.
دوره سوم: این دوره از شهریور 1382 آغاز می گردد و در تابستان 1384، یعنی قبل از اتمام دوره دولت آقای خاتمی پایان می یابد. در این دوره سیاست نظام اسلامی، مذاکره با اروپا و همکاری با آژانس برای شفاف سازی و اعتمادسازی و رفع نگرانی ها نسبت به فعالیت های هسته ای ایران می باشد. مذاکرات ایران با سه کشور اروپایی در 29 مهر 1382 در سعدآباد شروع می شود و ایران برای اعتمادسازی علاوه بر قبول پروتکل الحاقی، فعالیت های غنی سازی در نطنز را به حالت تعلیق درمی آورد. هدف اساسی مذاکراتی که با اروپایی ها از سعدآباد شروع شد، در دو نکته خلاصه می شود: 1-ایران با اعتمادسازی و شفاف سازی فعالیت های خود، نگرانی های طرف مقابل را در مورد ماهیت فعالیت های هسته ای کشورمان مرتفع سازد. 2-اروپایی ها حق ایران را در استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای و داشتن چرخه سوخت و فناوری هسته ای در چارچوب NPT و پادمان به رسمیت بشناسند. مذاکرات در بروکسل و پاریس ادامه می یابد و در هر مرحله ای اروپایی ها با تهدید ایران به ارجاع پرونده به شورای امنیت خواستار همکاری بیشتر ایران برای اعتمادسازی می گردند. در طول مذاکرات ایران به تدریج برای اعتمادسازی تمامی فعالیت های دیگر هسته ای شامل قطعه سازی سانتریفیوژها، تحقیقات هسته ای و فرآوری اورانیوم (UCF) را به حالت تعلیق درمی آورد. براساس توافقنامه پاریس مقرر می گردد طی یک دوره سه ماهه طرفین به یک توافق نهایی برسند. هر نوع پیشنهادی از سوی جمهوری اسلامی از سوی اروپایی ها مورد پذیرش واقع نمی شود. جمهوری اسلامی که فرصت سوزی اروپایی ها را با منافع ملی در تعارض می بیند، اروپا را تهدید به پایان دادن به مذاکرات و آغاز فعالیت های هسته ای خود می نماید. در این مقطع به اروپا یک هفته فرصت داده می شود تا آنان براساس توافقنامه پاریس، پیشنهادات خود را ارائه نمایند.اروپایی ها هر چند با تاخیر، طی یک نامه ای طرحی را ارائه می نمایند که شاه بیت این طرح این است که ایران باید برای رفع نگرانی های آنان تمامی فعالیت های هسته ای خود را به طور دائم متوقف سازد.
دوره چهارم: در این دوره که از تابستان 1384 و در ماه های پایانی دولت آقای خاتمی آغاز می شود و هم اکنون ادامه دارد، نظام اسلامی تصمیم به رفع تعلیقات می گیرد. فعالیت های UCF آغاز می گردد و در ادامه آن تحقیقات هسته ای شروع می شود.
اروپایی ها و آمریکایی ها که موفق نشده بودند از طریق مذاکره و با یک سری مشوق ها ایران را از داشتن چرخه سوخت محروم سازند، به آغاز فعالیت های هسته ای در دور جدید، تشدید فشارها و دادن یک سری امتیازات به برخی دیگر کشورها، قطعنامه اخیر را در شورای حکام علیه ایران به تصویب رساندند. بنابراین سیر حوادث نشان می دهد که ایران در قبال مسائل هسته ای از یک سیاست روشن و شفاف برخوردار بوده و مذاکرات را فقط و فقط با هدف شفاف سازی و اعتمادسازی انجام داده و تعلیق ها را هم با همین هدف پذیرفته بود و آن گاه که در ماههای پایانی دولت آقای خاتمی اروپایی ها برخواست واقعی خود آشکاراتاکید ورزیدند که ایران باید برای همیشه از چرخه سوخت خداحافظی نماید، طبیعی بود که نظام باید به این شیوه مذاکرات پایان می داد و راه دیگری را در پیش می گرفت. راهی که چه دولت احمدی نژاد و چه هر دولتی دیگر می باید برای تامین منافع ملی آن را طی نماید و قطعا این راه با همراهی ملت مقاوم ایران به پیروزی نهایی خواهد رسید. فلذا بهتر است گروه ها و جریان های سیاسی در برخورد با مساله هسته ای، سیاسی و جناحی برخورد نکنند و با هدف تامین منافع ملی، از دامن زدن به شبهات اجتناب نمایند.