بصیرت: اگرچه همواره با جابه جایى قدرت در ایالات متحده و سکاندارى دموکرات ها سیاست خارجى امریکا دستخوش تغییر و تحول نمى شود اما این بار به واسطه شعارهاى مبتنى بر «تغییر» باراک اوباما، رئیس جمهورى امریکا، افکار عمومى جهان در حال رصد سیاست خارجى این کشور است تا بلکه نشانه هاى تغییر در سیاست هاى یکجانبه گرایانه را به وضوح مشاهده نماید. یکى از حوزه هایى که براساس تبلیغات انتخاباتى اوباما باید با تغییر رویکرد امریکا همراه باشد در ارتباط با ایران است.
اوباما در دوران تبلیغات انتخاباتى اش قول داد تا مذاکرات بدون پیش شرط را با ایران انجام دهد. وى در اولین سخنرانى خود بعد از قبول رسمى مسئولیت ریاست جمهورى از پیوند با مسلمانان جهان سخن مى گوید و اینگونه ژست تبلیغاتى گرفت که ایرانیان به جاى مشت هاى گره کرده، با دولت ایالات متحده دست دوستى دهند. همچنین وى در شب قبل از جشن ۲۲بهمن مردم ایران در نخستین کنفرانس مطبوعاتى خود گفت: «واشنگتن در جست وجوى فرصت هایى براى ورود به گفت وگو با تهران است»، رئیس جمهور ایران کمتر از شش ساعت بعد در مراسم ۲۲ بهمن به سخنان او پاسخ داد. احمدى نژاد در سخنرانى خود تأکید کرد: «تغییر باید بنیادى و نه تاکتیکى باشد. ملت ایران از تغییرات حقیقى استقبال مى کند و آماده گفت وگو است.»
گروهى از تحلیلگران بر این باورند که پیشنهاد امریکا یک بازى با افکار عمومى داخل و خارج است تا سردمداران واشنگتن از طریق آن به همراهان یا منتقدان خود اعلام کنند که ما همه راه هاى مسالمت آمیز را رفته ایم به عبارت دیگر مى توان گفت امریکایى ها هروقت به این نتیجه برسند که ایران در عرصه جهانى به طور قاطع و گسترده محبوبیت پیدا مى کند و کشورهاى زیادى قصد دارند در همگرایى و همگامى با ایران حرکت کنند. آنها به سرعت بحث از مذاکره و آشتى با ایران را مطرح مى کنند تا رغبت شان را براى آمدن در اردوى ایران از بین ببرند. طیف قابل توجهى از کارشناسان نیز بر این باورند که امریکا در قبال ایران به استیصال رسیده است و بعد از ناموفق بودن در سایر روش ها، چاره اى جز تعامل با ایران نمى بیند. «آنقدر با آنها مذاکره نکردیم که امروز به قدرت بى نهایت رسیده اند و خودمان هم نمى دانیم چه باید بکنیم.» این جملاتى است که مشاور نظامى بوش در آخرین روزهاى حضور جرج بوش در کاخ سفید اعلام نمو و به روشنى نشان دهنده عمق ناکامى امریکا به جهت عدم مذاکره با ایران است.
«تغییر» از نگاه ایران
مقام معظم رهبرى به عنوان شخص اول نظام جمهورى اسلامى پیش از این مذاکره با امریکا را منوط به تحقق مواردى دانسته اند از جمله تغییر «نشانه هاى قلدرى و سلطه ناحق» امریکا و کنار گذاشتن «مظهریت ستم به ملت هاى ضعیف عالم»، پایان دادن به «حمایت از رژیمهاى نامشروع و فاسد»، کنار گذاشتن «ستیزه با نهضت هاى آزادى خواهانه و بیدارى ملت ها»، قطع «سیاست هاى مبنى بر زور و ظلم و فشار و خشونت با جمهورى اسلامى»، «دروغ» و «فریب» و «جنایت» را کنار نهادن، «خاطرات جنایت ها در مورد مردم ایران و بالاخص زدن هواپیماى مسافربرى و مسدود کردن دارایى هاى ایران را جبران کردن»، شکل گیرى «ارتباط برابر، متوازن، دوستانه و همراه با احترام متقابل» و «ترک دخالت در امور داخلى و اعمال نفوذ ». همچنین آزادى دیپلمات هایى که امریکایى ها در عراق اسیر نمودند و پایان یافتن تحریم ها از دیگر خواسته هاى تهران از واشنگتن است.در این شرایط بدیهى است که جمهورى اسلامى ایران خواستار مذاکره اى عادلانه از موضع عزتمندانه است و بنابراین هرگز پیش شرطى را براى مذاکرات قبول نخواهد نمود و احترامى متقابل در مذاکرات را خواستار است. مسئولین مختلف کشورمان بارها بر این نکته تأکید نموده اند که «امریکا باید قدرت ایران را به رسمیت بشناسد».
به نظر مى رسد که آب شدن یخ هاى روابط ایران و امریکا بسیار سخت و زمانبر باشد. شاید قسمت هایى از این یخ و این تابوى بزرگ در مذاکرات مستقیم ایران و امریکا در عراق با حضور نمایندگان عراقى تا حدودى آب شد اما همچنان مسیر طولانى تا عادى سازى روابط وجود دارد. امروزه برخى از مشاورین ارشد حکومت ایالات متحده صراحتاً به اوباما پیشنهاد مى کنند که از طرح پیش شرط توقف غنى سازى سوخت انرژى هسته اى براى انجام مذاکرات با ایران و استفاده از سیاست «چماق و هویج» جهت مقابله با جمهورى اسلامى صرف نظر کرده و مذاکرات مستقیم با مقامات ایرانى در خصوص سه موضوع انرژى هسته اى، عراق و افغانستان را در پیش گیرد. آنها ضمن پیش بینى اینکه انتخابات ریاست جمهورى ایران به دور دوم خواهد رسید و نتایج آن در تابستان معلوم خواهد شد، توصیه مى کنند که شروع مذاکرات در سطح عالى به بعد از تعیین نتایج این انتخابات موکول شود و طى این فاصله حکومت امریکا به برخى از اقدامات محدود و اولیه جهت اعتماد سازى بسنده کند و اما آگاهان نسبت به نظام سیاسى ایران به نیکى مى دانند که سیاست خارجى جمهورى اسلامى در رهگذر تغییر دولت ها تغییر نمى یابد و از این رو کاخ سفید به جاى اینکه در انتظار تغییر دولت در تهران بنشیند، بهتر است تغییر و اصلاحات اساسى در سیاست هاى خود را دنبال نماید.