کاهش شکاف طبقاتی در دولت نهم

صمد حسن‌نیا سماکوش
شکاف طبقاتی فاصله فقیر ترین و ثروتمند ترین افراد یک جامعه را مشخص می کند و تعیین این فاصله با شاخصهای متفاوتی انجام می شود که دو شاخص تعیین کننده یکی ضریب جینی و دیگری نسبت درآمد یا مصرف دهکهای بالا به دهکهای پایین است.
ضریب جینی عددی بین صفر و یک است، هرچه این متغیر به عدد صفر نزدیک تر باشد نشان دهنده توزیع عادلانه تر درآمد بین گروه های مختلف درآمدی در کشور است و هرچه به یک نزدیکتر باشد نشان دهنده نابرابری بیشتر است. به عبارت دیگر ضریب جینی کوچک نشان می دهد که تمام افراد جامعه تقریبا از سطح درآمد یا ثروت یکسانی برخوردار هستند؛ درحالی که ضریب یک نشان می دهد یک نفر تمام ثروت را در اختیار دارد و سهم مابقی از ثروت تقریبا صفر است.
نکته مهم در خصوص مقایسه عملکرد دولتها درباره ضریب جینی و توزیع عادلانه درآمد و ثروت این است که اولا باید مدت زمان در نظر گرفته شده برای آنها مساوی باشد که برای این منظور سه سال آخر دولت خاتمی یعنی سالهای 81 تا 83 و سه سال اول دولت احمدی نژاد یعنی سالهای 84 تا 86 را در نظر می گیرم.عدم بررسی عملکرد چهارساله به این دلیل است که آمار مربوط به سال 87 هنوز نهایی نشده و در اختیار نبوده است.
آمارهای رسمی بانک مرکزی حاکی است: متوسط ضریب جینی که متغیری برای ارزیابی عملکرد اقتصادی کشورها در خصوص توزیع درآمد محسوب می شود، در سه سال اول دولت نهم (84 تا 86 ) نسبت به سه سال آخر دولت هشتم یعنی (81 تا 83 ) کمتر بوده است. عدد متوسط هر چند روند را نشان نمی دهد ولی نمای کلی از توزیع درآمد را در طی سه سال نشان می دهد.بر اساس این آمار ، شاخص ضریب جینی در ایران در سال 84 برابر 4023.0، سال 85 برابر 4004.0 و سال 86 برابر 4045.0 بوده است که با این حساب متوسط ضریب جینی در سه سال دولت نهم 4024.0 خواهد بود. این در حالی است که طبق آمارهای رسمی بانک مرکزی، شاخص ضریب جینی در ایران در سال 81 برابر 4191.0، سال 82 برابر 4156.0 و سال 83 برابر 6993.0 بوده است که با این حساب متوسط ضریب جینی در سه سال آخر دولت هشتم 4114.0 می شود که در مجموع نشان می دهد متوسط ضریب جینی در دولت نهم با کاهش دو درصدی مواجه شده است.
نکته دیگر اینکه دولت خاتمی در کسب بالاترین ضریب جینی نیز رکورد دار است و طی سه دولت سازندگی، اصلاحات و نهم، بدترین وضعیت توزیع درآمد و بالاترین شکاف طبقاتی در سال 81 اتفاق افتاده است. بر اساس این آمار شکاف طبقاتی در سالهای 84 ، 85 و 86 به مراتب کمتر از سالهای 81 و 82 بوده است.بر اساس شاخص دوم یعنی نسبت ده درصد ثروتمندترین به ده درصد فقیرترین نیز، شکاف طبقاتی در دولت نهم کمتر شده است. نسبت 10 درصد ثروتمندترین به 10 درصد فقیرترین در سه سال آخر دولت خاتمی در حالی 9.16 برابر، 2.16 برابر و 6.14 برابر و متوسط آن 9.15 برابر بوده است که این ارقام در سه سال اول دولت احمدی نژاد به 5.14برابر، 9.14 برابر و 2.15 برابر و متوسط آن به 8.14 برابر کاهش یافته است.
همچنین با بررسی ای که در آمار سازمان ملل و گزارش توسعه انسانی صورت گرفت، آخرین ارقام محاسبه شده ضریب جینی در ایران توسط این سازمان مربوط به سال 1998 میلادی است که عدد 43 در آن عنوان شده است. این در حالی است که بانک جهانی در گزارشی متفاوت ضریب جینی ایران را 33.0 درصد اعلام کرده است.