هفته گذشته مذاکرات ایران و آژانس در خصوص سانتریفیوژهای «P1 و P2» به ریاست «جواد وعیدی» و «اولی هاینونن» معاونان لاریجانی و البرادعی در شورای عالی امنیت ملی پایان یافت.
برخی کارشناسان غربی با اشاره به توافق اخیر ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی بر این باورند که این توافق تلاشهای آمریکا، انگلیس و فرانسه را برای تشدید تحریمها علیه برنامه هسته ای ایران خنثی کرد.
«اولی هاینونن» معاون مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در امور پادمان ها برای تکمیل گزارش مربوط به دستگاه های سانتریفیوژ P1 و P2 چند روز پیش به تهران سفر کرده بود.
این گزارش در جهت تکمیل گزارش «محمد البرادعی» مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در اجلاس ماه نوامبر است.
بر اساس توافقنامه ایران و آژانس موضوعات «پلوتونیوم»،«نحوه دستیابی به فن آوری سانتریفوژهای P1 و P2»،«منشاء آلودگی در مرکز تحقیقات فیزیکی»، «سند اورانیوم فلزی»، «پلونیوم 210» و معدن گچین تحت عنوان «مسایل باقی مانده» در این گزارش مشخص شده بود.
بر این اساس حل مساله سانتریفیوژها یکی از مسائل فنی مهم در پرونده هسته ای ایران است که گام بسیار مهمی در موضوع هسته ای ایران شمرده می شود و با اعلام بسته شدن مساله سانتریفیوژهای P1 و P2 زمینه آغاز به کار طرفین درباره موضوع بعدی یعنی منشاء آلودگی فراهم می شود.
سانتریفیوژ دستگاهی است که گاز UF6 وارد آن می شود و از طریق آن غنی می گردد، UF6 همان گاز هگزافلوراید است که ماده اولیه برای غنی سازی است، یعنی در واقع خوراک سانتریفیوژ محسوب می شود.
در اورانیوم طبیعی (همچنین در UF6 که به صورت گاز است) ایزوتوپ های 532 کمتر از 1% است یعنی بیش از 99% ایزوتوپ های 238 است. 234 و 235 از 1% کمتر است (7/0 درصد است). ایران در غنی سازی، ایزوتوپ های 235 را به جای 7/0 درصد به 5/3 درصد رسانده است.
دستگاه های سانتریفیوژ به دلیل سرعت زیاد و از طریق گریز از مرکز عمل جداسازی را انجام می دهد. این دستگاه در طول یک دقیقه 60 هزار دور گردش دارد. یعنی در یک ثانیه حدود هزار دور گردش می کند و لذا به خاطر سرعت زیاد آن دو پایه آن نمی تواند ثابت باشد، لذا سمت بالا، از طریق مگنت معلق است و از سمت پایین به وسیله یک سوزن و داخل روغن گردش را انجام می دهد. در مجموع از لحاظ فنی یک ساختمان پیچیده ای دارد و اساساً از تکنولوژی پیشرفته ای برخوردار است.
سانتریفیوژ P1 نسلی است که دهه 60 در دنیا استفاده می شد، بعد از آن نسل های p2 و... مورد استفاده قرار گرفته اند. آن چیزی که ما در اختیار داریم مدل P1 است و در مورد P2 هم در حد تحقیقاتی کارهایی در حال انجام است.
سانتریفیوژهای نسل دوم (P2) توانایی غنی سازی اورانیوم را بین 2 تا 3 برابر بیشتر از سانتریفیوژهای نسل اول ( P1 ) دارند.
اما آلودگی به این معنا است که آثار غنای اورانیوم بالای 50% در کارگاه های ما وجود دارد. اگر در کشوری اورانیوم در سطح بیش از 20% توجیه برای سوخت نیروگاه دارد و وقتی به 25%، 50% و 60% می رسد یعنی هدف ساخت بمب است.
در تابستان 1382 زمانی که بازرسان آژانس نمونه گیری داشتند و بعد مورد آزمایش قرار دادند، گفتند که در ایران آلودگی با غنای 70 و 80 درصد پیدا شده است، این موضوع باعث یک سر و صدای جدیدی شد.
بعدها معلوم شد برخی از سانتریفیوژهایی که از دلال خریداری شده بود دست دوم بودند و توسط کشور ثالث غنی سازی شده بود و بالطبع قطعات این سانتریفیوژها آلوده بوده است.