علی امینی
شمال عراق در آستانه یک بحران امنیتی و نظامی بزرگی قرار گرفته است. بحرانی که بازیگران محلی، منطقه ای و بین المللی هر یک به فراخور منافع خود درگیر آن هستند. از یک سو، 3 تا 5 هزار نیروی تجزیه طلب مسلح کرد ترکیه موسوم به PKK در آن پناه گرفته اند، از سوی دیگر، دولت ترکیه 200 هزار تن از نیروهای نظامی خود را با تجهیزات کامل به نوار مرزی شمال عراق گسیل داشته تا آرایش نظامی خود را برای یک تهاجم گسترده در خاک عراق کامل کند. از دیگر سو مقامات دولت مرکزی عراق تحرکات سیاسی و دیپلماسی گسترده ای را آغاز کرده اند تا مانع تهاجم ارتش ترکیه و ورود آنها به خاک عراق شوند. از سوی دیگر، مسعود بارزانی، رئیس دولت محلی کردستان عراق دستور آماده باش تمامی احزاب و نیروهای کردی را صادر کرده تا در صورت ورود ارتش ترکیه به شمال عراق به مقابله با آنها برخیزند. سوریه، آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز از جمله بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای هستند که هر یک به فرا خور ظرفیت و توان منطقه ای و منافع راهبردی خود نسبت به این بحران موضع گرفته اند.
به این ترتیب بحران شمال عراق اگر به موقع کنترل نشود به یکی از بحران های پیچیده و تاثیرگذار در تحولات آتی منطقه مبدل خواهد شد. بدیهی است با توجه به آمادگی چریک های کرد برای مقاومت در مقابل هجوم ارتش ترکیه، این منطقه به یکی از خونین ترین مناطق بحرانی منطقه تبدیل خواهد شد. واقعیت این است که ترکیه سال هاست که از اقدامات بی ثبات سازی گروه تجزیه طلب PKK رنج می برد. از سال 1984 تاکنون این گروه موفق شده در عملیات های ایذایی خود بیش از 37 هزار تن از نیروهای نظامی و شهروندان غیرنظامی ترکیه قربانی بگیرد. با وجود اینکه، پیش از این آمریکا و اتحادیه اروپا، این گروه را به عنوان یک گروه تروریستی معرفی نموده و آن را در فهرست سازمان های تروریستی مدنظر خود قرار داده بودند اما همچنان روابط مالی، لجستیکی و نظامی خود را با آن حفظ نموده و حمایت های سیاسی خود را از آن دریغ ننموده اند. هدف غرب از استمرار حمایت از این گروه فشار بر دولت مرکزی ترکیه و سایر دولت های منطقه به منظور گرفتن امتیاز از آنها و به تسلیم واداشتن آنها در مقابل خواسته های زیاده خواهانه و غیرمشروع خود است.
روابط سری و پنهان و گاه آشکار غرب با گروه PKK و حمایت های همه جانبه از تحرکات آن، جای هیچگونه تردیدی برای مقامات آنکارا باقی نگذاشته که هدف غرب تحت تاثیر قرار دادن محیط امنیتی ترکیه، تضعیف دولت مرکزی و گرفتن امتیازات سیاسی از آنکارا به منظور کنترل رفتار و روابط منطقه ای دولتمردان این کشور است.
طی روزهای گذشته روابط آمریکا وترکیه در نتیجه صدور قطعنامه کنگره آمریکا در محکومیت نسل کشی 5/1 میلیون ارمنی توسط امپراتوری عثمانی در سال 1915 بحرانی شده و ترکیه اعلام نموده در مقابل محدودیت هایی را برای تحرکات نظامی آمریکا در پایگاه «انجرلیک» ایجاد خواهد نمود. خشم مقامات ترکیه از اقدامات آمریکا در محکومیت کشتار ارامنه توسط ترکهای عثمانی و حمایت های آنها از PKK، واشنگتن را بر آن داشت تا به فکر جایگزینی برای پایگاه نظامی خود در ترکیه شود. اگرچه ترکیه اجازه عملیات نظامی در خاک خود به عراق در سال 2002 به آمریکا یی ها را نداد اما پس از آن، حدود 70% از کل ترابری نظامی اشغالگران، از طریق حریم هوایی این کشور انجام گرفته است. با این وجود ترکیه نحوه برخورد دوگانه واشنگتن با مقوله تروریسم و حمایت از نیروهای تجزیه طلب PKK را اقدامی خصمانه علیه منافع راهبردی خود در منطقه قلمداد می کند.
خشم ترک ها از سیاست های یک بام و دوهوای آمریکا در برخورد با مقوله تروریسم سبب شده تا سفر «رادفرید» و «اریک آدلمن» معاونین دستگاه های سیاست خارجی و دفاع آمریکا به آنکارا بی نتیجه بماند و آنها نتوانند مقامات ترک را از لشکرکشی به شمال عراق منصرف سازند. در اواخر هفته گذشته لایحه دولت «رجب طیب اردوغان» برای ورود ارتش به شمال عراق با 507 رای در پارلمان ترکیه تصویب شد و اینک ارتش ترکیه برای عبور از مرزهای شمالی عراق تنها منتظر چراغ سبز بالاترین مقام سیاسی و اجرایی این کشور یعنی «اردوغان» است. دولت اردوغان برای برخورد با نیروهای تجزیه طلب PKK از سوی افکار عمومی نیز به شدت تحت فشار است. در عملیاتی که این گروه سه هفته پیش علیه نیروهای ترکیه داشت حداقل 29 نفر نظامی و غیرنظامی ترکیه ای کشته شدند و افکار عمومی خواهان برخورد قاطع دولت با این گروه است. از سوی دیگر مقامات آنکارا از وضعیت بسیار شکننده سیاسی و نظامی آمریکا در عراق کاملا واقفند لذا با لشکرکشی به نوار مرزی شمالی عراق قصد دارند از مقامات آمریکایی حداکثر امتیازات سیاسی را بگیرند. امتیاز سیاسی هم در مسئله کرکوک و منابع نفتی آن، هم در برخورد با PKK و هم در عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا. اگر آمریکا راضی به دادن این امتیازات به ترکیه نشود باید در آینده ای نزدیک شاهد آشفته بازاری پیجیده با حضور بازیگران محلی، منطقه ای و بین المللی در شمال عراق باشیم.