سیامک باقری
شورای امنیت سازمان ملل سرانجام باصدور قطعنامه ای از جمهوری اسلامی ایران خواست فعالیت های هسته ای خود را حداکثر تا 9 شهریور به حال تعلیق درآورد.
چرا آمریکا و گروه غربی پیش از اینکه جمهوری اسلامی ایران به بسته بندی پیشنهادی اروپا پاسخ دهد مبادرت به صدور قطعنامه ای ضدایرانی در شورای امنیت کرده اند؟ درحالی که شورای عالی امنیت ملی ایران با صدور بیانیه ای رسماً ضمن استقبال از بسته بندی مزبور زمان پاسخ ایران را نیز مشخص کرده بود.
محتوای قطعنامه
همانطور که نماینده چین در سازمان ملل اعلام کرد، محتوای قطعنامه نسبت به بیانیه ای که شورای امنیت در فوریه سال جاری علیه ایران صادر کرده بود ضعیف تر است. البته آمریکا و سه کشور اروپایی در پیش نویس اولیه قطعنامه سخت گیری های زیادی را مدنظر داشتند اما با مخالفت روسیه و چین مواردی از آنها مورد تعدیل قرار گرفت. از جمله اینکه آمریکا سعی داشت که مسأله هسته ای ایران با تهدید صلح و امنیت بین الملل گره زده و از ماده 39 فصل هفتم منشور ملل استفاده شود که براثر مخالفت روسیه و چین ناکام ماند. و قطعنامه به این بند بسنده کرد که اگر ایران با این قطعنامه همکاری نکند آنگاه براساس بند 41 فصل 7 منشور برای تشویق و ترغیب ایران برای پیروی از این قطعنامه و شرایط آژانس اقدامات و تصمیمات بیشتری اتخاذ خواهد شد.
اگر چه مقامات آمریکا به گونه ای وانمود می کنند که اگر ایران اطاعت نکند تحریم ها بلافاصله علیه آن وضع خواهد شد لکن مقامات روسی و چینی شدیداً چنین برداشتی را تکذیب می کنند. معاون وزیرخارجه روسیه اعلام کرد: «هیچ دستورالعمل تحریم خودکار وجود ندارد. آمریکا یی ها سعی داشتندکه تصمیم گیری (Decision) پیرامون هسته ای ایران به شورای امنیت محول شود اما مخالفت ها باعث شد که شورا از آژانس بین المللی انرژی بخواهد تا خواسته های قطعنامه را پیگیری کند. از همین رو وزارت امور خارجه روسیه گزارشی را در سایت خود منتشر کرد که در آن آمده بود؛ «ما به قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل در حمایت از تلاشهای بین المللی انرژی اتمی برای موضوع هسته ای ایران رأی دادیم.»
سومین تحرک آمریکا در پیش نویس قطعنامه درج اعمال تحریم های فوری علیه ایران بودکه این موضوع نیز نتوانست اجماع را حاصل نماید و به ناچار از پیگیری آن صرف نظر کرد. منتهی بندی در قطعنامه در این خصوص اختصاص یافته که سوالات زیادی را پیرامون همکاری هسته ای آتی روس ها و چینی با ایران ایجاد می کند. بند 5 قطعنامه می گوید: «قطعنامه مصوب برطبق قوانین کشورها ازتمام کشورها می خواهد تا با استفاده از اختیارات ملی حقوقی، قوانین و هماهنگ با قوانین بین المللی هشیار باشند و از انتقال اقلام، مواد و کالاها و همچنین تکنولوژی که می تواند به فعالیت های هسته ای و برنامه های موشکی بالستیک ایران کمک کند ممانعت به عمل آورند.»
به نظر می رسد طبق این بند روس ها ادامه فعالیتش در طرح بوشهر و سایر همکاری ها را با آمریکایی ها مورد معامله قرارداده است، در آستانه نشست هشت کشور صنعتی در سن پترزبورگ، آمریکا روشن کرده بود که هرگونه توافق با روسیه درباره قراردادی پر درآمد در زمینه انرژی هسته ای به همکاری کامل مسکو در توقف برنامه هسته ای ایران بستگی دارد. علاوه بر این آمریکایی ها وعده هایی در خصوص حمایت از پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی و تثبیت موقعیت این کشور در گروه جی هشت و شریک کردن روسیه دربانک سوخت هسته ای جهانی داده بودند.
اهداف بانیان قطعنامه
1ـ هدف اولیه و اساسی قطعنامه جلوگیری از پیشرفت فعالیت های هسته ای ایران درشرایط عدم مذاکره و حین مذاکره است. آمریکایی ها این نگرانی را در میان اروپایی ها منتقل کردند که سرعت پیشرفت فعالیت های هسته ای ایران در شرایط کنونی بسیار بالاست و اگر در حال حاضر متوقف نشود دیگر قادر به ممانعت آن نیستند و جمهوری اسلامی ایران با این پیشرفت به زودی به نقطه های قابل توجه در غنی سازی خواهد رسید. آخرین موضع رایس وزیرخارجه آمریکا که پس از صدور قطعنامه گرفته شد، بیانگر نکته فوق است. وی گفت: «از نظر من جدول زمانی برای این است که تلاش شود و فشار واقعی بر ایرانی ها وارد شود پیش از آن که آنها درمسیر غنی سازی به جلوتر بروند.»
2ـ دومین هدف بانیان قطعنامه، وادارکردن ایران به پاسخ مثبت نه منفی به بسته پیشنهادی در پایان مرداد است قطعنامه با استناد به بند 14 فصل 7 منشور ملل متحد نشان داده، درصدد است با تزریق التهاب به فضای دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی و با ایجاد شکاف در میان تصمیم گیران ایرانی و تشویش اذهان عمومی خواسته خود را بر قوه تصمیم گیری ایران تحمیل کند. درواقع گروه غربی بسته پیشنهادی را که به ایران ارائه داده اند به هیچ وجه نمی خواهند برای ایران حق انتخابی قایل شوند. آنها در پیش نویس اولیه بسته بندی پیشنهادی که حاوی 9 بند مشوقات و 15 بند تنبیهات بود، نشان داده بودند که ایران در برابر پیشنهاد آنها نباید یک راه انتخاب بیشتر داشته باشد. اما از آن جایی که روسیه و چین با بندهای تنبیهی بسته بندی مخالف بودند گروه غربی با ترفند زیرکانه این دو کشور را دور زده و به شکل دیگری پشتوانه تنبیهی بسته بندی را فراهم ساختند. در واقع قطعنامه صادره درصدد جبران همان بخش مفقوده (بندهای تنبیهی) بسته بندی است و بدین وسیله کارکردی که از آن در انتظار است این است که ایران جواب منفی به پیشنهاد اروپا ندهد.
3ـ پرونده سازی برای گامهای بعدی
آمریکاییها با تصویب قطعنامه های هرچند ضعیف علیه ایران هدف های دیگری در سر می پروراند آمریکایی ها در زمانی که پرونده ایران در آژانس مورد رسیدگی قرار می گرفت سعی داشت مسیر پرونده به گونه ای طی شود که ایران به عنوان ناقض قطعنامه های آژانس شناخته شود. برهمین اساس در اواخر سال گذشته آمریکا با استناد به عدم همکاری با آژانس و عدم توانایی آژانس در راستی آزمایی، پرونده ایران را به شورای امنیت گزارش کرد. اکنون نیز آمریکا در تلاش است تا با ایجاد انباشت قطعنامه ها در شورای امنیت ایران را دربرابر جامعه بین الملل ادعای خود قرار دهند و سپس اقدامات غیر دیپلماتیکی را علیه ایران سامان دهد. در این راستا رایس قبلاً تاکید کرده بود «ایران، عراق نیست؛ عراق طی ده سال با انباشتی از قطعنامه های شورای امنیت روبه رو بود!»
4ـ مشغول سازی ایران
هدف دیگر بانیان اصلی قطعنامه مشغول سازی ایران و ایجاد دغدغه نسبت به عواقب مسأله است تا از این رهگذر تحرکات دیپلماتیک و توجهات تهران را به تحولات لبنان کاهش دهند. آمریکا و رژیم صهیونیستی پیش از حمله به لبنان در محاسبات خود به این نتیجه رسیدند که حمله به حزب الله واکنش تند ایران را به دنبال خواهد داشت.
بنابراین همزمان با حمله باید ایران را نیز درگیر کرد. تندشدن رفتار و مواضع اروپایی ها و خصوصاً آمریکا علیه ایران در آستانه تهاجم رژیم صهیونیستی موید نکته فوق است. زیرا برای همه ناظران فرایند دیپلماتیک حل مسأله هسته ای ایران این سوال مطرح است که چه اتفاقی باعث شد مسیر حل هسته ای ایران که بر اثر پیشنهادات ارائه شده اروپا روند مثبتی پیدا کرده بود تغییر کند. زیرا افرادی مثل سولانا، بلازوی و اشتاین مایر در هنگام ارائه بسته بندی، اعلام کرده بودند که ایران در پاسخ به آن عجله نداشته باشد و با فرصت موسع تصمیم درست بگیرد.