آمریکا و سه کشور اروپایی در چند هفته اخیر دیپلماسی پرتحرک و ضدایرانی را جهت تصویب قطعنامه ای در «شورای امنیت» علیه ایران داشته اند. با توجه به توافقی که در نشست 1+5 در پاریس مورخ 21/4/85 به دست آمده بود و همچنین حمایتی که گروه جی هشت با صدور بیانیه ای از توافقات مزبور به عمل آورد و سپس تاییدیه ای که آژانس بین المللی انرژی اتمی نسبت به بیانیه جی هشت داشت، بسیاری از جمله مخالفان هسته ای ایران را به این نتیجه رساند که پیش نویس قطعنامه سه کشور اروپایی علیه ایران که حاوی اعمال فشارهایی تحت فصل هفتم منشور ملل متحد بود، مورد تصویب اعضا قرارخواهد گرفت. اطمینان از چنین رویدادی در میان مقامات آمریکا و اروپایی به حدی بالا بود که هر یک از آنها پس از پایان اجلاس گروه هشت در سن پترزبورگ روسیه که به عنوان پایان پاسخگویی ایران به بسته بندی پیشنهادی غرب از سوی آمریکا تعیین شده بود، اعلام کردند که طی2 و3 روز آینده پیش نویس قطعنامه ارائه تصویب خواهد شد. با همین تصور،نشست اعضای شورای امنیت برگزار شد. اما اتفاقی که افتاد برخلاف انتظاری بود که آمریکا و اروپایی ها داشتند. این نشست که بیشتر از 20 دقیقه به طول نینجامید، با سکوت و بی اعتنایی نمایندگان روسیه و چین رو به رو شد و رئیس جمهور روسیه و بعدا مقامات پکن مخالفت خود را آشکارا با پیش نویس قطعنامه فوق ابراز داشتند. این اقدام در دقیقه 90 بار دیگر این سوال را مطرح ساخت که چرا چنین رفتار و موضعی از سوی روسیه و چین بروز داده شد؟ آیا آمریکایی ها موفق خواهند شد قطعنامه فعلی خود را به تصویب برسانند؟
در این رابطه دو فرضیه قابل توجه است:
1-رفتار غیرمنتظره روسیه و چین عمدتا ناشی از تحولات منطقه و مسئله لبنان و فلسطین و نوع رفتار آمریکا در قبال رژیم صهیونیستی در شورای امنیت است چنان که نماینده چین در سازمان ملل اعلام کرده بود که عملکرد آمریکا در قبال پیش نویس قطعنامه مربوط به تهاجم رژیم صهیونیستی به لبنان و فلسطین اثر منفی خود را در سایه موارد شورا خواهد گذاشت. از سوی دیگر روس ها و چینی ها به دنبال تحولات خاورمیانه بر این تصورند که با هر نوع اعمال فشار علیه ایران و پرونده سازی برای این کشور در شورای امنیت سازمان ملل موجبات بغرنج تر شدن تحولات موجود در خاورمیانه را فراهم خواهند ساخت.
2-رفتار روسیه و چین آن چنان هم غیرمنتظره نبود زیرا: الف) این دو کشور تاکنون نشان داده اند که سیاست های اتخاذ شده توسط وزرای خارجه آنها همان نیست که از سوی پایتخت های این دو کشور اعمال می شود. در ماه های اخیر بارها وزیر خارجه روسیه موضع همسو با گروه غربی علیه فعالیت های هسته ایران گرفته لکن در نهایت این دیدگاه پوتین رئیس جمهور روسیه بود که دیپلماسی روس ها در فرایند پرونده هسته ای ایران را مشخص کرد. ب)بررسی رفتار روس ها در قبال پرونده ایران حداقل طی ماه های اخیر بیانگر یک سری اصول مشخص و کمتر متحول است. همین اصول تاکنون باعث شد تا روس ها طی این مدت در برابر طرح ها و فشارهای گروه غربی واکنش نشان دهند.
اول اینکه روس ها همواره هر نوع طرح و قطعنامه ای که به طور صریح مسئله هسته ای ایران را به عنوان یک تهدید با صلح و امنیت بین المللی گره می زد مخالفت کرد. این مسئله نشان دهنده این نکته است که نگاه روسیه به فعالیت های هسته ای ایران متفاوت با نگاه غربی هاست و همانطور که آژانس آن را صلح آمیز اعلام کرده، تهدید آمیز نمی داند.
دوم اینکه از نظر روس ها هر نوع طرح و یا قطعنامه ای که اختیارات آژانس بین المللی انرژی اتمی را در رسیدگی پروند ه ایران نادیده انگارد قابل قبول نیست. چنان که وزیر خارجه روسیه در آخرین موضعگیری خود تاکید کرد که قطعنامه نباید محتوای تهدیدکننده ای داشته باشد فقط می بایست تایید کننده خواسته آژانس باشد. چنین دیدگاهی در میان دولتمردان روس بیانگر این نکته است که در صورت تغییراتی در پیش نویس قطعنامه اروپایی ها و با ملاحظه قرار دادن دیدگاه های فوق مورد تصویب شورای امنیت قرار گیرد.
سوم اینکه به اعتقاد روس ها اعمال تحریم ها و یا حتی منوط کردن فشارها به عدم اطاعت ایران از خواسته های شورا نه تنها روند حل مسئله هسته ای را کند و پیچیده تر خواهد کرد بلکه اساسا تاثیرگذار نیز نیست.
چهارم اینکه تعیین ضرب الاجل برای حل پرونده هسته ای ایران با توجه به چند لایه بودن موضوع و پیچیدگی فنی، حقوقی و سیاسی آن، خطا و اشتباه است. پوتین این موضوع را در جمع دیپلمات های روسی اعلام کرد که ما قصد نداریم به هیچ نوع اولتیماتومی که تنها به یک بن بست منجر خواهد شد و ضربه ای را علیه اقتدار شورای امنیت سازمان ملل وارد خواهد کرد، بپذیریم.
این نکته را نیز باید به چهار مطلب فوق افزود که روس ها و چینی ها شدیدا نسبت به رفتار امریکا سوءظن دارند. از نظر این دو کشور کاخ سفید از طریق گنجاندن فصل هفتم منشور ملل متحد در پیش نویس قطعنامه و اعمال یکسری تحریم ها علیه ایران سعی در بازتولید پروژه عراق دارد. زمانی که خبرنگار غربی در اواخر سال گذشته از وزیر خارجه روسیه دلایل مخالفت با قطعنامه های ضدایرانی را جویا شد، گفت: «من در باره تنظیم سندی شنیده ام که در این سند استراتژی هایی برای برخورد با ایران پیش بینی شده است. که از روسیه پنهان نگاه داشته شده است اگر این موضوع تایید شود بسیار شگفت انگیز است.» بنابراین با توجه به چنین نگاهی به عملکرد گروه غربی و وضعیتی که در منطقه حاکم است به نظر می رسد قطعنامه های شدیداللحن و حاوی عناصر تهدیدکننده علیه ایران مورد پذیرش روس ها و چینی ها قرار نگیرد و به ناچار گروه غربی و آمریکا ضمن اینکه منتظر پاسخ ایران به بسته بندی پیشنهادی بدون اینکه فعالیت های هسته ای خود را متوقف نماید، باشد، باید نسبت به پیش نویس قطعنامه تجدیدنظر اساسی نمایند.