علی امینی
پیشینه گروه:
گروه D8 متشکل از هشت کشور بزرگ اسلامی و در حال توسعه از سه قاره جهان است که در نیمه سال 1376، با هدف تقویت همکاری های اقتصادی و اجتماعی میان خود پس از یک سری مذاکرات و نشست های مقدماتی در 52 مرداد همان سال نخستین جلسه رسمی خود را در سطح سران برگزار کرد.
این هشت کشور عبارتند از: ایران، اندونزی، مالزی، بنگلادش، پاکستان، ترکیه، مصر و نیجریه.
اهداف گروه:
اعضای گروه D8 اهداف متعددی را برای گروه در نظر گرفته اند که مهمترین آنها عبارتند از:
- تقویت و ارتقای جایگاه کشورهای عضو در نظام اقتصادی سیال جهانی؛
- ایجاد فرصت های جدید در روابط تجاری و اقتصادی میان خود و استفاده بهینه از آنها؛
- افزایش مشارکت در تصمیم سازی و تصمیم گیری در نهادها و مجامع اقتصادی و سیاسی بین المللی به منظور تامین منافع مشترک؛
- تامین استانداردهای زندگی بهتر و رفاه بیشتر برای شهروندان کشورهای عضو با توسعه روابط در حوزه های اقتصادی، تجاری، مالی، بانکداری و... و استفاده بهینه از ظرفیت ها و توانمندی های همدیگر.
ساختار تشکیلاتی گروه:
گروه D8 دارای سه رکن اساسی است که هر یک وظایف و مسئولیت هایی را بر عهده دارند.
الف) اجلاس سران، عالی ترین رکن گروه D8 است که متشکل از روسای جمهور و نخست وزیران هر هشت کشور عضو است که هر دو سال یک بار در یکی از کشورهای عضو تشکیل جلسه می دهند. تا پیش از نشست شهر بالی اندونزی، گروه D8 در سطح سران چهار نشست داشته است. اولین نشست سران گروه در مردادماه 1376 در استانبول ترکیه و نشست های بعدی به ترتیب در داکاء بنگلادش(1377)، قاهره مصر(1379) و تهران (1382) برگزار شده است.
ب) شورای وزیران دومین رکن گروه D8 است که با حضور وزیران خارجه هر هشت کشور هر سال یک بار تشکیل جلسه می دهد. این رکن در واقع رکن سیاسی و تصمیم سازی گروه D8 است. بسیاری از مصوبات اجلاس سران پیش از طرح بحث در اجلاس های آنها، قبلا توسط گروه وزیران مورد بحث و بررسی قرار گرفته و سپس بوسیله سران گروه به تصویب می رسند.
شورای وزیران تاکنون 9 نشست رسمی و چهار نشست غیررسمی برگزار نموده است. هشتمین نشست رسمی شورای وزیران گروه D8 در مهرماه 1383 در نیویورک و نهمین نشست آن قبل از برگزاری اجلاس سران در شهر بالی اندونزی برگزار گردید.
ج) کمیسیون مقامات ارشد سومین رکن گروه است که در واقع رکن نظارتی و اجرایی گروه محسوب می شود که پی گیری مصوبات دو رکن قبلی و نظارت بر اجرای آنها را بر عهده دارد. این رکن با حضور معاونین وزرای امور خارجه هر هشت عضو و هر شش ماه یک بار تشکیل جلسه می دهد. کمیسیون مقامات ارشد تاکنون 17 نشست رسمی، دو نشست غیررسمی و یک نشست ویژه داشته است.
تصمیمات در ارکان سه گانه مذکور براساس اجماع اتخاذ می گردد.
انتظارات پیش رو
اجلاس پنجم گروه D8 در شرایطی برگزار شد که منطقه آبستن تحولات بزرگی شده و ایران به عنوان یکی از اعضای مهم گروه تحت شدیدترین فشارها و تهدیدات کشورهای غربی قرار گرفته است.
تحریم احتمالی ایران از سوی شورای امنیت و یا کشورهای غربی روابط اقتصادی کشورهای عضو را به طور جدی تحت تاثیر قرار خواهد داد و آسیب های فراوانی بر اقتصاد و روابط تجاری آنها وارد خواهد کرد. لذا انتظار می رود با توجه به آسیب ها و پیامدهای حاصله از طولانی شدن فرایند حل و فصل پرونده هسته ای ایران برای کشورهای عضو، سران این کشورها در موضوع پرونده هسته ای ایران فعال تر شده تا بخشی از فشارهای غرب را سد کنند. پیشنهاد رئیس جمهور اندونزی به عنوان بزرگترین کشور اسلامی برای ورود به منازعات هسته ای ایران هر چند دیر هنگام صورت گرفته اما دستگاه دیپلماسی ایران بایستی از آن استقبال نماید. زیرا همان طوری که آمریکا تلاش دارد تا بازیگرانی همسو مثل آلمان را در پرونده هسته ای ایران وارد کند، ایران نیز بایستی کشورهایی بزرگی نظیر اندونزی و حتی خارج از گروه D8 مانند آفریقای جنوبی را درگیر پرونده هسته ای نماید. زیرا این گروه از کشورها از یک سو عامل بازدارنده غرب خواهند بود و از سوی دیگر فشارهای وارده بر ایران را توزیع خواهد نمود.
کشورهای گروه D8 با توجه به اینکه از سه قاره بزرگ اوراسیا و آفریقا هستند و از جمله کشورهای بزرگ اسلامی محسوب می شوند و در سازمان کنفرانس اسلامی نیز نقش موثری دارند می تواننند در تحولات سیاسی و اقتصادی جهان نقش بارزتر و برجسته تری از خود بر جای بگذارند. آنها نیاز است که در دفاع از منافع مشترک و فردی خود در مقابل تهدیدات جهانی سازی اقتصاد و سیاست که از سوی غرب دنبال می شود. به صورت منسجم و هماهنگ ایستادگی کنند. زیرا که منافع ملی و حیاتی این کشورها در دورانی که غرب تضعیف کشورهای توانمند اسلامی را در دستور کار خود قرار داده است، در شرایطی تضمین می گردد که دیپلماسی فعال و هماهنگی را در جامعه بین المللی اتخاذ نمایند.
به طور طبیعی اگر یکی از اعضای گروه تحت فشار و تحریم های بین المللی قرار گیرد، فشارهای ناشی از تحریم های بین المللی به سایر اعضا آسیب های فراوانی وارد می کند. لذا این کشورها بایستی با اتخاذ مواضع هماهنگ مانع تشدید فشارها و تحریم های غرب شوند. این کشورها بایستی از تجربه کشورهای عضو اتحادیه اروپا و آ.س.آن استفاده کنند واقدامات عملی و اساسی را برای تحقق یک استراتژی اتخاذ نمایند. استراتژی که بتواند زمینه های یک بلوک قدرتمند اقتصادی و سیاسی را از کشورهای اسلامی فراهم کند.
کشورهای عضو گروه D8 در صورت هماهنگ عمل کردن و استفاده بهینه از ظرفیت ها و توانمندی های مالی، اقتصادی و طبیعی یکدیگر می توانند جایگزین مناسبی برای کشورهای غربی در منطقه باشند. اعضای گروه با توجه به اینکه دارای منابع و ذخایر طبیعی و مالی هنگفتی هستند در صورت توفیق در تقویت بیشتر روابط و بهره گیری مناسب از ظرفیت های هم می توانند الگوی مناسبی برای سایر کشورهای منطقه باشند.