در نشست اخیر ،پنج کشور عضو دائم شورای امنیت به علاوه آلمان (1+5)اعلام کردند پیش از تصمیم گیری درباره دور سوم تحریم ها، در انتظار دو گزارش اصلی ماه نوامبر(آبان و آذر) درباره مسئله هسته ای ایران می مانند. اظهارات آنها پس از گفت وگوها در نیویورک بین کشورهای آمریکا، فرانسه، انگلیس، چین و روسیه به علاوه آلمان اعلام شد.
پیش از مذاکرات مشخص بود که اگرچه آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان خواستار فشار برای تحریم های بیشتر هستند، روسیه و چین خواستار ارائه زمان بیشتر به آژانس بین المللی انرژی اتمی برای انجام کارش هستند.
در نهایت این قدرتها با انتظار تا ماه نوامبر برای دریافت گزارش محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بین المللی اتمی و خاویر سولانا، هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره مسئله هسته ای ایران موافقت کردند. جالب اینجاست که در بیانیه هفت بندی پایانی این نشست دوباره چیزی جز تکرار اتهامات گذشته وجود نداشت.اما چه عواملی باعث شد که اعضای شورا نتوانند به اجماع کلی برای تحریم جمهوری اسلامی برسند؟
شکست آمریکا و فرانسه
خبرگزاری رویترز در گزارشی در ارتباط با نشست گروه 1+5 درمورد بحث مربوط به برنامه هسته ای ایران ، نتیجه این نشست مبنی بر تعویق بحث تشدید تحریم تا ماه نوامبر را شکست و بدبیاری آمریکا و فرانسه توصیف کرد.
آمریکا: اعتراف به تنهایی
این در حالیست که بعد ازاین اقدام وزیر دفاع آمریکا با ابراز خشم خود از همراه نشدن جامعه بین المللی و کشورهای مستقل جهان با سیاستهای خصمانه کاخ سفید علیه ایران،اعتراف کرد که واشنگتن به تنهایی نمی تواند ایران را وادار به کنار گذاشتن برنامه هسته ای صلح آمیز خود کند . وی گفت: در مقابل دولت ایران، تنها یک جبهه متحد کشورها خواهند توانست فشار کافی را برای وادار کردن آن به دست برداشتن از جاه طلبی های هسته ای آن که منبع نگرانی و بی ثباتی در منطقه است، وارد کنند.
دلایل تعویق
اراده ایرانیان
دکتر مهدی مطهرنیا، استاد دانشگاه و صاحبنظر در امور بین الملل با اشاره به تعویق صدور قطعنامه جدید علیه ایران از سوی 1+5 گفت: برای تحلیل درست و منطقی تصمیم اخیر غرب ، باید به این نکته توجه کرد که با توجه به مخاطره انگیز بودن اوضاع عراق برای آمریکا و همچنین پیچیده بودن بن بست فلسطین و لبنان و سوریه و ...دستیابی به اجماع علیه ایران، برای آمریکا، بسیار مشکل است.
وی افزود: ایجاد اجماع در سطح نخبگان و توده ها علیه ایران، هزینه های زیادی دارد و آمریکا با دشواری های زیادی برای آماده سازی افکار عمومی برای انجام یک برخورد احتمالی فیزیکی با ایران مواجه است.
مطهرنیا گفت: اراده ملی ایرانیان برای دستیابی به انرژی هسته ای نیز یکی از عوامل کاهش قدرت آمریکا برای ایجاد اجماع است.
این استاد دانشگاه تصمیم اخیر 1+5 را ناشی از «عقب نشینی تاکتیکی آمریکا» توصیف کرد و گفت: آمریکا نمی تواند مثل مدل عراق یا افغانستان با ایران برخورد کند و ایران به دلیل موقعیت ژئواستراتژیک و ژئوپلتیکی خاص، یک لقمه آسان برای آمریکایی ها نیست، ضمن اینکه ارتباطات اقتصادی ایران با روسیه و چین و اروپا، مانع از اجرای نقشه های آمریکا برای انزوای ایران است.
مطهرنیا خاطر نشان کرد: آمریکا می خواهد در شرایط فعلی، همه راههای دیپلماتیک را در برابر ایران بپیماید و روسیه و چین را متقاعد کند که با ابزار دیپلماسی، نمی توان ایران را متوقف کرد.
مواضع رییس جمهوری!
الهام امین زاده نماینده مردم تهران در مجلس نیز با بیان اینکه موافقت نامه جدید ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی یکی از دلایل عقب افتادن زمان صدور قطعنامه علیه ایران و ناکامی آمریکا در تصویب قطعنامه علیه ایران در سازمان ملل بوده است، گفت: نتیجه گیری آژانس از فعالیت هسته ای ایران و تاکید بر مبرا بودن فعالیت های هسته ای ایران از پلوتونیوم و همچنین مواضع قاطع رئیس جمهور کشورمان در نیویورک باعث شد تا قطعنامه جدیدی علیه ایران صادر نشود.
وی افزود: آمریکا با این اقدامات خود منزوی شده است و به همین دلیل در پی فرصتی است تا بهانه ای دیگر علیه ایران را پیدا کند.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با تاکید بر اینکه فعالیت هسته ای حق جمهوری اسلامی ایران می باشد، اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران باید تلاش کند تا با شفاف سازی پرونده هسته ای ایران از شورای امنیت به آژانس بین المللی انرژی اتمی بازگردد که اجرای موافقت نامه، رایزنی با کشورهای اروپایی و اعضای غیردائم شورای امنیت می تواند در این زمینه بسیار موثر باشد.
برخورد خارج از شورا ممنوع
دکتر علی خرم، کارشناس حقوق بین الملل نیز در گفتگویی با اشاره به تصمیم غرب برای تعویق صدور قطعنامه سوم علیه برنامه هسته ای کشورمان، گفت: آمریکایی ها بعد از اینکه دکتر احمدی نژاد در سازمان ملل اعلام کرد که پرونده هسته ای ایران بسته شده، انگیزه جدید برایشان ایجاد شد که به سمت صدور قطعنامه بروند، اما روسیه و چین با دو تحلیل مختلف، با این حرکت آمریکا و فرانسه مخالفت کردند.
وی افزود: چین و روسیه اعتقاد دارند که زمانی که ایران و آژانس به توافق رسیده اند، نبایستی این روند را به هم زد، آنها صبر کرده اند تا نتیجه مذاکرات و توافقات ایران و آژانس معلوم شود، حرف آنها از نظر حقوقی هم درست است.
خرم تصریح کرد: اما دلیل دوم مخالفت چین و روسیه با صدور قطعنامه سوم علیه ایران این است که آنها احساس می کنند، آمریکا می خواهد برخوردی «خارج از شورای امنیت» با ایران بکند و به همین دلیل به این تحلیل رسیده اند که دلیلی ندارد که آنها در صدور قطعنامه سوم با آمریکا همراهی کنند.
این کارشناس حقوق بین الملل با اشاره به روابط اقتصادی گسترده ایران با روسیه و چین، دلیل دیگر مخالفت چین و روسیه با قطعنامه سوم را همین موضوع دانست و گفت:در نگاه اول، تعویق صدور قطعنامه یک پیروزی برای ایران است، ولی در نگاه دیگری، معلوم نیست آژانس در پایان این دوماه، چه گزارشی ارائه کند؟
همکاری خوب
محمود محمدی نماینده آباده در مجلس شورای اسلامی با اشاره به پیشنهاد البرادعی مبنی بر اینکه تا زمانی که گفتگوهای آژانس و ایران خاتمه پیدا نکرده و گزارش آژانس به شورای حکام در آبانماه ارائه نشده فشارهای سیاسی و قطعنامه های جدید علیه ایران صادر نشود، گفت: این نظر بر اثر همکاری خوب ایران با آژانس حاصل شده بود و حرف منطقی بود بطوری که خیلی از کشورهای عدم تعهد و حتی گروه 1+5 از این منطق حمایت می کردند.
وی افزود: بنابراین آمریکا ناچار به پذیرش این منطق شد که بعد از نشست شورای حکام در آبان ماه و ارزیابی نتیجه گزارش آقای البرادعی با گروه 1+ 5 در رابطه با قطعنامه بعدی تصمیم گیری کنند.
وی روند همکاری ایران با آژانس و اقدام اخیر البرادعی مبنی بر حمایت از استمرار گفتگو با ایران را مثبت دانست و اظهار داشت: اگر همین روند مثبت ادامه داشته باشد، طبیعی است که می تواند تا اندازه ای در صدور قطعنامه بعدی موثر باشد اما بعید به نظر می رسد که مانع صدور قطعنامه بعدی باشد.
محمدی ادامه داد: با توجه به اینکه قطعنامه شورای امنیت خواستار تعلیق فعالیت ایران شده و از طرف دیگر مذاکرات البرادعی خواستار همکاری ایران برای رفع ابهامات گذشته شده است این دو موضوع متفاوت است، زیرا یکی در حیطه وظایف آژانس و البرادعی است و دیگری در حیطه تصمیمات شورای امنیت که ما باید در هر دو جبهه فعالیت خودمان را به گونه ای دنبال کنیم که هم گزارش البرادعی مثبت باشد و هم روند صدور قطعنامه در شورای امنیت قطع شود.
سه بازنده
درهمین راستا دکتر محمود دهقان، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین الملل توافق کشورهای موسوم به 1+5 برای تعویق تصمیم گیری درباره تشدید تحریم های علیه کشورمان را مورد اشاره قرار داد و اظهار داشت: این ماجرا سه برنده و سه بازنده دارد.
وی افزود: آمریکا، اسرائیل و انگلیس سه بازنده این جریان و ایران، چین و روسیه و سرانجام کشورهای معتدل اروپایی برندگان آن هستند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تلاش های بی وقفه آمریکا و چند کشور غربی برای ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت، ادامه داد: استراتژی این کشورها این بود که کم کم پیچ تهدیدهایشان علیه ایران را سفت کنند و همزمان با آن خواسته های غیرقانونی خود از ایران را پیگیری کرده و محقق نمایند.
دهقان همچنین گفت: دو تحول عمده در این روند پیش آمد که تاثیرات قابل توجهی را بر آن داشت؛ تحول نخست این بود که جمهوری اسلامی ایران توانست به توانایی غنی سازی قانونی ( یعنی 5 درصد) دست یابد و از مرحله ای که اجازه ورود به آن را هم به او نمی دادند، عبور کند.
وی در ادامه اظهار داشت: نکته دیگر این بود که علیرغم مواضع تند برخی کشورهای اروپایی علیه ایران، از جمله فرانسه و انگلیس، این کشورها در مجموعه اتحادیه اروپا در اقلیت قرار داشتند و البته این نکته در شورای حکام نیز صادق بود. حقیقت این است که کشورهای اروپایی معتدل که روابط خوبی هم با ایران داشتند دریافتند که عواقب قطعنامه سوم به سودشان نخواهد بود و اگر خساراتی را به ایران می زند، مشکلاتی را هم برای آن ها ایجاد خواهد کرد.
آگاهی افکار عمومی
رفعت بیات نماینده مردم زنجان درمجلس شورای اسلامی در ارزیابی خود از ناکامی آمریکا در تدوین و تصویب قطعنامه سوم در شورای امنیت سازمان ملل با اشاره به گزارش اخیر البرادعی در مورد فعالیت های هسته ای ایران گفت: با توجه به اینکه با اظهارات اخیر رئیس آژانس شفافیت حقانیت فعالیت های هسته ای ایران بیشتر شده است، لذا آمریکا از این موضوع هراس دارد که اگر چیزی را علیرغم افکار عمومی ارائه کند، مردم دنیا در مقابل دیپلماسی آمریکا قرار گیرند.
بیات، علت ناکامی آمریکا در تدوین و تهیه قطعنامه سوم علیه ایران را آگاهی افکار عمومی و جایگاه شفاف ایران در انرژی هسته ای خواند و گفت: با توجه به اینکه افکار عمومی از جایگاه شفاف ایران در انرژی هسته ای در ارتباط با آژانس کاملاً آگاهی پیدا کرده است لذا آمریکا از این موضوع هراس دارد.
نماینده زنجان در ادامه سخنان خود گفت: آمریکا یا شورای امنیت هنوز وضعیت انرژی هسته ای در ایران را که دقیقاً در چارچوب آژانس است به شفافیت درک نمی کنند و یا می خواهند از آن به عنوان یک ابزار سیاسی استفاده کنند تا جایگاه خود را در منطقه خصوصاً در عراق حفظ کنند.
همکاری مستمر
علاءالدین بروجردی نماینده مردم بروجرد در مجلس شورای اسلامی نیز در خصوص علت ناکامی آمریکا در صدور قطعنامه جدید علیه ایران گفت: اقدام ایران مبنی بر ایجاد یک فصل جدید همکاری با آژانس و موفقیت در این طرح و اعلام مواضع محمد البرادعی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در گزارش به شورای حکام و پافشاری البرادعی بر مواضع خود به رغم فشارهای آمریکا از عوامل ناکامی آمریکا است.
وی همچنین گفت: تبیین مواضع جمهوری اسلامی ایران در این زمینه از سوی رئیس جمهور در نیویورک و تاثیرگذار بودن این سخنان از طرف دیگر، باعث شد تا آمریکا در صدور قطعنامه جدید علیه ایران موفق نباشد.
به هر صورت همکاری همه جانبه ایران با آژانس، روشن کردن ابهامات مسئله هسته ای و اثبات حقانیت مواضع جمهوری اسلامی توسط رییس جمهوری در نیویورک، بی توجهی به تحریمها و نهایتا موفقیت ایران در ایجاد اجماع بین المللی در مسئله هسته ای و سیاست مناسب بین المللی باعث شد که آمریکا و دیگر همدستانش در اعمال تحریمها درنشست 1+5 علیه ایران به توافق نرسند.