امام خمینی (ره) به حق درتاریخ اسلام، بزرگترین عالم دینی است که از حکومت اسلامی و اجرای آن سخن گفته و تنها فقیه و مرجع تقلیدی است که در مرحله عمل توانسته است به اندیشه و اعتقاد خویش درگستره وسیعی جامه تحقق بپوشاند، هر چند با آنچه او خواهانش بود فاصله بسیاری داشت.
حکومت اسلامی در اندیشه امام خمینی (ره) تبلور و تحقق اسلام راستین است، نه نظریه ای که در دوره ای از زندگانی ایشان در راستای مبارزه با رژیم ستمشاهی و برپایه حوادث به وجود آمده باشد، در نگاه امام اسلام آیینی است که مقصد آن انسان و تربیت و پرورش اوست و انسان حقیقتی است که روح و بدن، ملک و ملکوت دنیا و آخرت مراتبی از هستی او است. جدا کردن هر یک از این دو به معنای عدم شناخت انسان و بیراهه رفتن است.
پژوهشگر اندیشه افکار امام می تواند اندیشه وی را در تمام آثار قدیم و جدید امام ببیند و ردپای حکومت اسلامی را در آنها مشاهده کند. از نظر امام، تمام هستی تحت ولایت حق تعالی و ولایت کلیه رسول الله (ص) است و حکومت ظاهری در دنیا شعبه ای از ولایت رسول الله است. در آثاری چون مصباح الهدایه،کشف اسرار، رساله الاجتهاد و التقلید و تحریر الوسیله که پیش از دروس ولایت فقیه در سال 1348 در نجف اشرف نگاشته شده، اندیشه های امام بارز و ظاهر است.
آنچه در دروس نجف امام بروز و ظهور کرد و درکتاب البیع به قلم ایشان به رشته تحریر در آمد و همه مطالبی که درسالهای پیروزی انقلاب و دوران مبارک ده ساله از ایشان به عنوان رهبر انقلاب و جامعه اسلامی و ولی فقیه متبلور شد، مطالبی بود که برپایه زمان و مکان و شرایط بیان شد تا آن حقیقت درپوشش مناسب خود در زمان ما جامه عمل بپوشاند. امام پیاده شدن آن حقیقت الهی را در دوران معاصر کشور ایران درشکل جمهوری اسلامی می بینند که هم ولایت الهی را در بردارد و هم رأی و جایگاه مردم که صاحبان حق در اداره زندگی خویش هستند و به بیان دیگر جمهوری اسلامی حقیقتی از تحقق ولایت الهی و حکومت اسلامی است که زمان و مکان شکل آن را تعیین کرده است.
این مجموعه در بردارنده همه مطالبی است که در آثار امام به حکومت اسلامی ارتباط دارد و تلاش شده دیدگاه امام در تمام جوانب بحث روشن شود. به همین دلایل مباحث مختلفی که مرتبط با حکومت اسلامی است مانند اقتصاد، سیاست خارجی، فرهنگ و تمدن، انتخابات، مجلس و قوه قضائیه مورد بررسی قرارگرفته تا موضوع به طور کامل ارائه شود.
کتاب «حکومت اسلامی و ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی(ره)» از سوی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) در 805 صفحه منتشر شد.