علی موحد
سفر غیرمنتظره و اعلام نشده رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا به عراق بار دیگر اوضاع امنیتی این کشور را متحول کرد و فضای امنیتی آن را وارد فاز جدیدی نمود.
طی یکی دو ماه اخیر، عراق از نظر امنیتی به یک ثبات و آرامش نسبی دست یافته بود و عملیاتهای انتحاری و درگیری های نظامی در این کشور به شدت کاهش یافته بود، اما سفر ناگهانی و مشکوک رابرت گیتس بار دیگر اوضاع این کشور را متشنج نمود. آخرین سفر گیتس به عراق به حدود سه ماه پیش برمی گردد که وی جورج بوش، رئیس جمهور آمریکا را در شهریور ماه در سفر به استان الانبار عراق همراهی کرد.
رابرت گیتس در حالی از افغانستان وارد موصل شد که همزمان با ورود وی به عراق ارتش آمریکا از کشته شدن دو نظامی دیگر خود در همان روز خبر داد. به این ترتیب شمار نظامیان کشته شده آمریکایی در عراق از آغاز اشغال این کشور تاکنون، که به طور رسمی از سوی پنتاگون اعلام شده است به 3855 تن رسید. اما بر اساس آمارهای غیررسمی، تعداد کشته های آمریکایی در عراق بالغ بر 30 هزار نفر است. پس از سفر یک روزه گیتس به عراق عملیات انتحاری دیگری جان بیش از 70 نفر را گرفت. به این ترتیب رابرت گیتس عامل دور جدیدی از کشتارها و ناامنی ها در عراق شد.
هدف گیتس کشف و شناسایی عوامل آرامش نسبی هفته های اخیر در عراق و استفاده از آن در افغانستان و سایر مناطق بحرانی است. شکی نیست حضور نیروهای نظامی آمریکا در عراق و رفتار و اقدامات ناشایست و زشت آنها در برخورد با شهروندان عراقی و نیز سیاستهای منفعت گرایانه و هژمونیک گرای آمریکا در عراق عامل اصلی بی ثباتی و تداوم ناامنی در عراق است اما اینکه چه عاملی سبب ایجاد ثبات نسبی در عراق شده باید به دو عامل به طور اکید توجه شود؛ اول تلاش دولت مرکزی و اهتمام جدی آن برای ایجاد ثبات و دوم اراده ایران به عنوان حامی دولت عراق و عامل ذی نفوذ در تحولات سیاسی و امنیتی این کشور.
دولت عراق پس از روند فزاینده ناامنی ها و ناکامی آمریکاییها برای مهار آن، طرح های امنیتی را در دستور کار خود قرار داد تا آن را مرحله به مرحله به اجرا بگذارد.
بدون تردید دولتمردان آمریکا به طرح های دولت عراق اعتمادی نداشتند و لذا به دنبال سازماندهی، تسلیح و تجهیز عشایر و گروه های سنی رفتند و هدف اصلی آنها از این کار این بود که با تقویت آنان در مقابل دولت مرکزی و گرفتن سهم سیاسی برای آنها تا اندازه ای جریان شورشی اهل سنت را کنترل و مهار نمایند. دولت مرکزی عراق با اجرای مرحله به مرحله طرح امنیتی خود در بغداد و سپس در سایر استانها و ارتباط با عشایر و وارد کردن آنها در فرایند امنیت سازی توانست گام های موثری را در ایجاد ثبات بردارد. از سوی دیگر ایران در تعامل با گروه های شیعی و کردی که در نتیجه سیاست های قومی و مذهبی رژیم بعثی و دولتهای پیش از آن نگاه مساعدی به دولت مرکزی نداشتند توانست که نگاه آنها را متحول نماید و اعتماد آنها را نسبت به دولت مرکزی تقویت و تحکیم نماید. طبیعتا همراهی بخش های سیاسی و مذهبی شیعیان و کردها با دولت مرکزی در فراهم سازی امنیت جایگاه مهم و قابل توجهی داشته است. دو عامل داخلی و بیرونی یعنی تلاش دولت مرکزی و اراده ایران در همراه سازی گروه های شیعی و کردی با دولت عامل مهم و اصلی ایجاد آرامش طی ماههای اخیر در عراق بوده است. اما برخی ها تلاش دارند تا تدبیر آمریکا در تسلیح و تجهیز عشایر اهل سنت و ایجاد شوراهای بیداری را عامل این ثبات معرفی بکنند. مسلما اگر تلاش دولت و سایر جریانهای همسو نبود اقدام آمریکا خود به عامل اصلی بحران ناامنی و درگیری بزرگ فرقه ای در عراق منجر می شد.