از دغدغه های همیشگی و اصلی بشر در طول زمان ها و مکان های مختلف در کنار مایحتاج اولیه مورد نیاز برای حفظ بقای خود، می توان به بحث « حکومت و حاکم» اشاره کرد. اصولاً شکل گیری فلسفه و اندیشه سیاسی بشری در جوامع مختلف، از تلاش انسان برای پاسخ دادن و این سوال اصلی که «چه کسی باید حکومت کند؟» آغاز می شود. طرح این سوال به این شکل نشان می دهد که بحث ضروری بودن حکومت در میان ابنای بشر به صورت یک مفروض و پیش فرض بدیهی موضوعیت داشته است.
در بین مسلمانان نیز مسئله «حکومت» و ضرورت وجود «حاکم» به جز معدود افراد معتزلی یا فرقه های خارجی (خوارج) ، تقریباً در میان عموم مسلمانان مورد اجماع و پذیرش بوده و به دنبال این اجماع است که فرد حاکم در اندیشه های سیاسی مسلمانان محور اصلی تأملات سیاسی قرار می گیرد و مسئله «حکومتگر» در قالب خلیفه، امام و سلطان بیشترین حجم و توجه آثار سیاسی را به خود اختصاص می دهد.
از سویی، اسلام به عنوان آخرین و کامل ترین دین الهی، نه تنها توانایی بلکه رسالت دارد اداره زندگی سیاسی و اجتماعی مردم را به بهترین شکل در همه زمان ها و مکان ها به عهده بگیرد. مسلماً بخشی از این توانایی در اندیشه های سیاسی ناظر به حکومت و چگونگی اداره جامعه اسلامی اندیشمندان مسلمان متجلی است. بررسی و ژرف اندیشی در آرا و تفکرات سیاسی اندیشوران اسلامی، نشان از ژرفا، انعطاف پذیری و قدرت سازگاری اسلام با مقتضیات زمان دارد. از همین روی است که در طول زمان، هر اندیشمندی در چارچوب اصول ثابت دینی و با توجه به زمینه های محیطی و اجتماعی در مورد حکومت قلم فرسایی و اندیشه پردازی کرده است. اما مسلمانان ( شیعه و سنی) در باب چگونگی مشروعیت حاکم، ویژگی های آن و نسبتی که وی با جامعه و اقشار اجتماعی برقرار می کند، نظر واحدی ندارند. از این منظر، مباحثی چون نظام های سیاسی شیعه و سنی یا اندیشه ورزی هایی از سوی علما، فلاسفه و اندرزنامه نویسان پا به عرصه حیات می گذارد و بررسی نسبت میان فرد حاکم و نهاد حکومت با شرع از یک سو و قوه قهریه از دیگر سو، مهمترین نسبت ها را در تأملات سیاسی از آن خود می سازد. از این رو، به فضل الهی ستون جدید « اندیشه سیاسی مسلمانان» در این صفحه در نظر دارد برای سال 88 پیرامون آن دسته از اندیشمندان اسلامی که تلاش و کار فکری منسجمی پیرامون «حکومت با خاستگاه اسلامی» انجام داده یا طرحی اندیشیده اند، به مطالعه و بررسی بپردازد. سوال محوری این ستون در بررسی و مطالعه آرا و تفکرات سیاسی هر اندیشمند مسلمان اعم از سنی و شیعه بیشتر معطوف به این موضوع خواهد بود که « آیا دانشمند مسلمان مورد نظر پیرامون مهمترین مسئله حیات بشری ، یعنی حکومت مطالعه منسجمی با خاستگاه اسلامی انجام داده است یا نه؟» و اگر چنین مطالعه ای صورت گرفته، شاکله اصلی تفکر آن اندیشه ور مسلمان در بحث حکومت چیست؟ آیا دانشمند اسلامی موردنظر در فقه سیاسی خود بالاصاله راجع به حکومت نظریه پردازی کرده است؟ جست وجوی پاسخ برای این سوال با این ویژگی از بین متون اسلامی و آثار اندیشمندان اسلامی، جایی برای خط کشی های عقیدتی و سیاسی در بین فرق و مذاهب اسلامی نمی گذارد و بیشتر نشان دادن چهره هایی از اندیشمندان اسلامی مدنظر قرار می گیرد که در این حوزه طرح و اندیشه ای ارائه کرده باشد. پیگیری مجدانه چند هدف اساسی است که این مهندسی را برای این ستون رقم زده است:
1- با کند و کاو در اندیشه اندیشمندان گذشته، می توان از پاسخ آنها به سوالات بنیادین که امروز نیز مطرح است، بهره گرفت و به اسرار پیروزی و شکست جوامع پیشین پی برد و از نتایج مطالعه به دست آمده برای حل و فصل مسائل و پدیده های امروزین و ارائه راه حل های اصلاح گرایانه مدد گرفت و به اصطلاح گذشته را چراغ راهنمای حال و آینده کرد.
2- نفس تلاش برای شناخت آرا و تفکرات سیاسی اندیشمندان اسلامی خود کاری علمی و ستودنی بوده و نوعی ارج گذاری به تلاش هایی است که آنان در صیانت از اسلام و در قالب ارائه الگوهای حیات سیاسی اسلامی انجام داده اند.
3- در مصاف علمی با غرب و تفکر هزار پاره لیبرال دموکراسی غربی، باید به داشته های گذشته مسلح شد و به جد آنها را مورد مطالعه و بهره برداری قرار داد. به اعتراف دانشمندان و مورخان نسبتاً منصفی چون ویل دورانت، گوستاولوبون و ... غرب و تمدن امروزی لیبرال دموکراسی بر پایه هایی استوارند که ابزار و ملات اولیه آن از آبشخور تمدن اسلامی - ایرانی تغذیه کرده است.
براساس ضرورت های مذکور و برای ایصال به مطلوب، ناگزیر در معرفی هر اندیشه اسلامی دارای تفکر سیاسی راجع به حکومت ، به فصل هایی از تاریخ تفکر سیاسی و اجتماعی ، زندگی نامه و زمینه های محیطی و اندیشه های سیاسی مسلمانان که متأثر از اسلام است، اشاره خواهیم کرد. در این زمینه نخست به تشریح کلیات و مفاهیمی که در درک مطالب بعدی کمک موثری است، می پردازیم سپس برخی از مولفه های مبنایی تفکر و اندیشه سیاسی شیعه و سنی را به بحث می گذاریم و اندیشه تعدادی از نحله های فکری و سیاسی و نیز اندیشمندان مشهور و همچنین تفکر سیاسی در بعضی از دوره های تاریخی را مورد بررسی قرار می دهیم. بنابراین با توجه به محدودیت ستون و گستردگی مطالب و تنوع و تعدد اندیشمندان مسلمان ناگزیر به گزینش افراد خواهیم بود و به هیچ وجه نمی توان اندیشه همه مسلمانان اندیشمند را مورد بررسی قرار داد و هدف این ستون تنها طرح مسئله و شناخت اجمالی از محتوای غنی و با قوت برخی از اندیشه های سیاسی اسلامی است.