* اداره تربیت و آموزش عقیدتی - سیاسی، در راستای تربیت محوری چه اقدامات اساسی را انجام داده است؟
**اولین اقدام ما اصلاح و تکمیل نظام آموزشی عقیدتی - سیاسی با رویکرد تربیتی و معنویت افزایی بود که این کار را در سال 1387 انجام دادیم. از ابتدای سال 87 با مشارکت نخبگان عقیدتی- سیاسی ، نظام آموزش عقیدتی- سیاسی سپاه و بسیج را مورد بازبینی و تحلیل و بررسی قرار دادیم و در این نظام آموزش، خلأ ها و نواقص مورد شناسایی قرار گرفت. یکی از خلأهای نظام آموزش عقیدتی و سیاسی قبلی این بود که رویکرد دانش افزایی آن بیشتر از رویکرد تربیتی اش بود و لذا در مقام جدید رویکرد تربیتی آموزش ها را تقویت نمودیم. در نظام آموزشی قبلی رویکرد معنویت افزایی اش کمتر بوده و بیشتر رویکرد معرفت افزایی داشت. در نظام جدید، رویکرد معنویت افزایی را در رابطه با سطوح مختلف کارکنان سپاه و اعضای بسیج تقویت کردیم.
در فرآیند نظام قبلی آموزش عقیدتی - سیاسی بین باورهای عقلی ، قلبی و رفتاری ارتباطی برقرار نبود یعنی در اجرای دوره های آموزشی عقیدتی - سیاسی بیشترین رویکردها بحث تقویت معرفت و اندیشه، دانش افزایی بود یعنی پاسدارانی که در مراکز آموزشی سرکلاس حضور می یافتند، استاد مبتنی بر یک سری موضوعات و سرفصل ها تدریس می کرد و به جنبه های معنوی و تربیتی اش خیلی کاری نداشت یعنی به عبارت دیگر از مسئولان آموزش عقیدتی : سیاسی جنبه های معنوی و تربیتی پاسداران را مطالبه نمی کردیم به مراکز دستورالعملی ابلاغ نشده بود که مسئولان مطابق آن دستورالعمل ها در جهت معنویت افزایی کارکنان، شیوه های تربیتی و اخلاقی، در برنامه های پاسداران گنجانده شود.
به عنوان مثال در نظام آموزش جدید مشاوره تربیتی را طراحی کرده ایم. که مسئولان آموزشی باید یک بخشی از وقت آموزشی را به این امر اختصاص دهند. یعنی شما به عنوان یک پاسدار خیلی چیزها را می دانید ولی وقتی به مرحله عمل می رسد با مشکل مواجه می شوید گره های کوری وجود دارد که اجازه ظهور اندیشه های ناب را در رفتار شما نمی دهد، گنجاندن مشاوره تربیتی این مشکل را مرتفع می کند. مثل مسائل و اختلافات خانوادگی و مشکلاتی که کارکنان سپاه در رابطه با تربیت پسران و دخترانشان دارند. موانعی که در رابطه با بعد معنوی و علمی در محیط کار با محیط زندگی دارند همه این ها جنبه های تربیتی موضوع است که در نظام جدید به آن ها توجه نشده است.
در شیوه های گذشته این بود که استاد یا مربی عقیدتی در کلاس مطالبی را مطرح می کرد و از آن می گذشت. در نظام جدید یک نوع هم اندیشی به بحث کلاس ها اضافه شده است. باید در کلاس ها حالت پرسش و پاسخ حاکم باشد. یعنی اگر کلاس یک ساعت ونیم است ،60 دقیقه اش دانش افزایی از طرف استاد باشد و 30 دقیقه اش به هم اندیشی ، پرسش و پاسخ مربی و متربی اختصاص یابد. ایجاد کارگاه های تربیتی و آموزش، برنامه دیگری است که ما در نظام آموزش های عقیدتی - سیاسی اضافه کرده ایم. در توضیح این مطالب عرض کنم که در نظام قبلی یک استاد اخلاق در مورد تحمل و بردباری صبحت می کرد و می گفت صبوری خوب است، بردباری خوب است. این که انسان زود خشمگین شود خیلی بد است. این را در کلاس بیان می کرد ولی شما به عنوان یک مستمع می گویید من چگونه این کار را در مقوله حلم توسعه بدهم. این ها مواردی بود که به کارگاه های آموزشی و تربیتی احتیاج داشت. یعنی یک استاد مجرب باید مثل آموزش فیلم یا تئاتر، دانش ها و معرفت های دینی را در زندگی فردی، خانوادگی، سازمانی و اجتماعی در قالب کارگاه های آموزشی به صورت عملی تمرین نماید. این نوع آموزش ها به مشاوره تربیتی و هم اندیشی و. .. احتیاج دارد.
پس اولین اقدام در رویکرد تربیتی و معنویت افزایی پاسداران و بسیجیان اصلاح و تکمیل نظام آموزشی و عقیدتی - سیاسی بود. این اقدام در قالب کار گروه تحولی تحت نظارت نماینده محترم ولی فقیه در اداره عقیدتی انجام گرفت که به نظرم یکی از مطالبات اساسی مقام معظم رهبری هم همین بود. بحمدالله در سال گذشته این مأموریت در این اداره به انجام رسید و الان فرآیند تصویب را می گذراند. این نظام آموزش باید در کارگروهی که نماینده ولی فقیه در سپاه مشخص کرده اند، مورد نقد و بررسی قرار بگیرد، بعد توسط نماینده ولی فقیه در سپاه ابلاغ گردد. در حقیقت نظام جدید که برای تربیت و آموزش عقیدتی - سیاسی پاسداران طراحی کرده ایم، می تواند جزء برنامه های پنج ساله پنجم هم باشد.
* چه اقدام دیگری در مسیر تربیت محوری انجام داده اید؟
**از جمله اقدامات عمده تحولی دیگر ما مطالعات و تحقیقات در راستای توسعه باورهای مکتبی و معنویت افزایی کارکنان بود که 12 طرح مطالعاتی انجام داده ایم که عبارت بودند از؛ بررسی روش ها و شیوه های مطلوب قرآنی، طرح تحقیقاتی استراتژی آموزش های نظام عقیدتی و سیاسی، شناسایی شاخص ها و مولفه های اساسی، تهیه و تدوین متون آموزش های عقیدتی- سیاسی، طرح تربیت محمدی (ص) به روش های نوین تربیتی طرح تربیت دینی در سپاه، بررسی راهکارهای ارتقای معنویت و بصیرت کارکنان، طرح هم اندیشی تعالی معنویت فرماندهان و مسئولان سپاه، طرح قران کتاب زندگی با رویکرد معنوی و تربیتی، طرح تربیت و تعالی دینی فرماندهان و مسئولان سپاه، طرح چگونگی بهره گیری از آثار استاد شهید مطهری در آموزش های عقیدتی- سیاسی، طرح چگونگی بهره گیری از آثار دفاع مقدس در آموزش های عقیدتی - سیاسی که تاکنون حدود 60 درصد طرح های مطالعاتی به اتمام رسیده و این طرح های مطالعاتی برای اجرای نظام جدید تربیت و آموزش عقیدتی در دستورالعمل ها گنجانده خواهد شد. به عنوان مثال طرح تربیت محمدی (ص) با این رویکرد است که چه کارکنیم که آموزشی های ما اثر تربیتی داشته باشد مربیان و روحانیون ما باید با کارکنان و آحاد کارکنان زندگی کنند، با آن ها صمیمی و همراه شوند.
کار تربیتی، کار فردی است نه کار جمعی من روحانی گاهی اوقات برای 500 نفر سخنرانی می کنم. این کار خوب است ولی اگر بخواهم کار تربیتی کنم باید برای تک تک این 500 نفر سرمایه گذاری کنم. چرا که این 500 نفر هر کدام زمینه های متفاوت، استعدادهای متفاوت و انگیزه های متفاوت دارند. هر کدام از افراد باید یک پرونده تربیتی داشته باشند تا امر تربیت و معنویت افزایی در آحاد پاسداران عملیاتی گردد. اقدام سوم ما اقدامات تحولی در بحث ساختار سازمان بود که این ساختار سازمانی فعلی اداره تربیت و آموزش عقیدتی - سیاسی متناسب با همان نظام بوده، اگر قرار است نظام جدید آموزشی اجرا شود باید در ساختار و سازمان سخت افزاری این اداره هم تحول صورت گیرد. به عنوان مثال در ساختار و سازمان فعلی بخشی که متولی امور تربیتی باشد وجود ندارد. بخشی را نداریم که بتواند شیوه های تربیتی و روش های تربیتی آثار و کنترل مسائل تربیتی در نظام آموزش های عقیدتی و سیاسی نظارت کند.
در نظام فعلی تنها بخش های آموزشی را داریم. گنجاندن رویکردهای تربیتی و معنویت افزایی یکی از مواردی است که باید در ساختار سازمان جدید لحاظ گردد. نظام جدید آموزشی، ساختار و سازمان جدیدی را می طلبد ما در اقدام تحولی در ساختار و سازمان هم تغییر و تحولی ایجاد کرده ایم. چارت سازمانی اداره تربیت و آموزشی عقیدتی و سیاسی تهیه شده و هم اکنون در ستاد کل نیروهای مسلح فرآیند تصویب را می گذارند. ابلاغ دستورالعمل های آموزشی و تربیتی جدید به مراکز آموزش سپاه، اقدام دیگری است که انجام گرفته از جمله آموزش عقیدتی - سیاسی کارکنان اهل سنت، تا کنون این نوع آموزش و برنامه ها را نداشتیم. این یک نقص و ایرادی بود که در ساختار آموزش عقیدتی سپاه مرتفع شد.
اهل سنت از نظر جغرافیایی و مذهبی گونه های گوناگونی دارند. یعنی اهل سنت آذربایجان غربی متفاوت اند. یا اهل سنتی که در بندرعباس و جزایر قشم و. .. ما این ها را در برنامه ریزی های آموزشی لحاظ کردیم. تحول در مربیان و اساتید یکی دیگر از اقداماتی بود که انجام دادیم. به جای کتاب محوری، رویکردمان را به سمت استادمحوری متمرکز نمودیم. معتقدیم که اگر یک نظام آموزشی از اساتید و مربیان مجرب و ماهر برخوردار نباشد، اگر هم قوی ترین متن ها را هم داشته باشد. نمی توان تغییر در متربیان ایجاد کرد. برای تقویت بخش مربیان و اساتید 14 برنامه در دست اقدام داریم:
1- شناسایی و سازمان دهی هادیان معنوی ، تا کنون 2700 هادی معنوی در سپاه شناسایی کرده ایم و با آن ها جلساتی داشتیم.
2- شناسایی و جذب و سامان دهی و بیان قرآن، که تاکنون 1419 نفر در کل سپاه شناسایی شده اند.
3- اجرای دوره های متعالی اساتید و مربیان در قالب 15 دوره بصورت متمرکز در قم. در سال 87 ، 530 نفر از اساتید و مربیان عقیدتی سراسر کشور در شهر قم دوره های تعالی را طی کرده اند.
4- اجرای دوره های بصیرت مربیان در سپاه های استانی که 1000 نفر از مربیان عقیدتی در دوره های بصیرت شرکت کردند.
5- صدور مجوز تدریس برای 230 مربی زیر سطوح دانشگاهی 6- صدور حکم تدریس برای 450 استاد در سطوح دانشگاهی
7- آموزش غیر حضوری مربیان از طریق ارسال فصلنامه، نشریه و کتب تخصصی. در سال 87 حدود 6654 جلد نشریه از طریق پست پیشتاز به آدرس مربیان ارسال شده است.
400 نفر از اساتید و مربیان را مورد ارزیابی قرار داده ایم که در ارتقا، حکم، جایگاه و محل به کارگیری آن ها اثرگذار بوده است. کار دیگر ما در جهت تقویت اساتید بررسی ارتقا تحصیلی اساتید و مربیان بود که 40 نفر در مقطع کارشناسی ارشد و هشت نفر در مقطع دکترا بود. توسعه فناوری و ابزار نوین آموزشی یکی دیگر از اقدامات تحولی در جهت راه اندازی سامانه و شبکه داخلی اداره، نصب و راه اندازی و آموزش. شبکه ارتباطی «انصار» برای 18 رده، تهیه بروشور، پوستر و کارت ها، آموزش نماز و راه اندازی سایت اینترنتی سراج اندیشه، از مهمترین اقدامات در این راستا بود.
* در متون آموزشی چه تغییراتی ایجاد نموده اید؟
**نکته مهمی را یادآوری کرد ید در اقدامات تحولی بحث متون خیلی مهم است که شما اگر دقت کرده باشید خیلی جاها به این متون آموزشی ما ایراد می گیرند. متن به عنوان یکی از رکن های مهم آموزش عقیدتی- سیاسی محسوب می شود. در سال 87 ما کاری که انجام دادیم کم کردن حجم کتب آموزشی و متناسب نمودن آن با ساعت آموزشی و بهینه سازی کتب آموزشی بود و در همین راستا تغییر متن هم انجام گرفت. هر پاسداری برای شرکت در دوره تداوم آموزش عقیدتی، شش کتاب را با موضوعات مختلف باید تحویل می گرفت و آن ها را مطالعه می کرد. در سال 87 گروه مطالعاتی اداره تربیت و آموزش عقیدتی - سیاسی کلیه کتاب های عقیدتی را مورد بررسی قرار داد و سه تغییر در متون ایجاد کرد:
1- با هماهنگی پژوهشکده تحقیقات اسلامی قم متون درسی تغییر یافت.
2- حجم متون کم شد. در دوره های طولی و آموزشی ضمن خدمت اصلا مربی فرصت نمی کند که مثلا یک کتاب 200 صفحه ای را تدریس کند نهایتاً می تواند 100 صفحه را تدریس کند. کتاب چاپ می شد ولی تدریس نمی شد و این یک نوع اسراف بود یا در کتاب ها به مسایلی عرفانی و معنوی بویژه عرفان های کاذب توجه نشده بود ما در طرح تحول در متون آموزشی این ها را مدنظر قرار دادیم.
3- حجم شش کتاب آموزشی را در یک کتاب خلاصه کردیم. یعنی ما در دوره های تداوم به هر پاسدار یک کتاب تحویل می دهیم. نه شش کتاب. این کار ما اولین اقدامی بود که در راستای اصلاح الگوی مصرفی انجام گرفت. با این تغییر در متون آموزشی چند صد میلیون تومان فقط صرفه جویی شد. یعنی رقمی که به ما دادند. 300 میلیون تومان صرفه جویی شد. اگر همین کاری که ما کردیم در رابطه با نشریات و کتاب های سپاه صورت گیرد یک اقدام بسیار مهمی است.
اقدام دیگری که در بحث متن و محتوا انجام دادیم استفاده از کتب وزین و مورد تایید سپاه در امر آموزش مثل کتاب های آیت الله مصباح یزدی، کتاب های استاد شهید مطهری، کتاب های آیت الله جوادی آملی که این کتاب ها را نماینده محترم ولی فقیه در سپاه مورد تایید قرار دادند و قرار است در چرخه آموزشی پاسداران و بسیجیان قرار گیرد.
* به فرموده مقام معظم رهبری برای تعمیق معنویت در بدنه سپاه باید این موضوع از مدیران و فرماندهان شروع کرد. اداره آموزش عقیدتی - سیاسی برای این قشر هم برنامه هایی دارد؟
**بله، این مورد یکی از اقدامات تحولی بوده است. خارج بودن فرماندهان و مسئولان سپاه از دوره های تربیتی و عقیدتی از خلأهای بزرگ نظام آموزشی بود که در سیستم جدید اصلاح گردید. با هماهنگی فرمانده کل سپاه در سال گذشته سه دوره از اردوهای تربیت و تعالی فرماندهان و مسئولان سپاه را برگزار کردیم. امسال نیز در نیمه دوم فروردین ماه دوره چهارم آن با شرکت 90 نفر از مدیران و فرماندهان در قم برگزار شد.
* و نکته پایانی...
**هفته عقیدتی : سیاسی یک فرصت است که مسئولان بتوانند فضاسازی های لازم را انجام دهند تا بدنه سپاه با مسئولان عقیدتی : سیاسی هماهنگ شوند. امسال برای اولین بار همایش مشترک مربیان عقیدتی با مربیان آموزش نظامی را برگزار می کنیم. این همایش 14 اردیبهشت ماه در سالن الغدیر سپاه با حضور نماینده محترم ولی فقیه در سپاه برگزار می شود و 160 نفر از مربیان در آن حضور دارند.
چون اعتقاد داریم اگر مربیان آموزشی نظامی با مربیان عقیدتی هماهنگ نباشند، کار مربیان عقیدتی کم اثر می شود. یعنی مربیان آموزش نظامی به راحتی می توانند اثرات کار مربیان عقیدتی را از بین ببرند و مربیان عقیدتی هم می توانند کار مربیان آموزش را خنثی کنند. مدیران و فرماندهان در امر معنویت افزایی پاسداران، بسیجیان و سربازان نقش فعالی داشته باشند. امسال برای اولین بار تصمیم داریم این فرماندهان نمونه را شناسایی و معرفی کنیم.