مریمالسادات حسینی
از نظریه پردازان تأثیرگذار اندیشه مارکسیست در ایران می توان به احسان طبری اشاره کرد که از اعضای کمیته مرکزی حزب توده ایران بود. احسان طبری منفک از زندگی سیاسی و تعلق فکری به حزب توده ایران به عنوان نویسنده ای زبردست در رشته های مختلف شعر، قصه، نقد هنری و بررسی های فلسفی و تاریخی نیز شناخته می گردید. فعالیت های او در فلسفه منجر به دریافت مقام علمی دکتر هابیل در فلسفه در آکادمی علوم اجتماعی برلین شد. با پیروزی انقلاب اسلامی او نیز به همراه دیگر سران حزب توده جهت فعالیت در راستای منافع و اهداف حزب متبوعش به ایران بازگشت ولی افشای توطئه های حزب توده و دستگیری سران آن در ایران ضربه نهایی را بر کژراهگی اندیشه طبری وارد ساخت و او در سال 1364 پس از دوره ای تحقیقات پیرامون اسلام و اندیشه های متفکران اسلامی به اسلام گروید.
در واقع نکته قابل توجه در زندگی طبری خودافشاگری او در پهنه نظری بود که طبری با قلم نقاد خود و در مقابل حیرت محافل آکادمیک و عصبانیت مجامع سیاسی شرق و غرب به اسلام بازگشت و به نقی و نقد مارکسیسم پرداخت. «کژراهه» محصول چنین نقد و بازگشتی است که او در آن ، قرارگرفتن در مسیر اندیشه و عملکرد مارکسیسم را بسی پیمودن راه بیهوده و باطل معرفی می نماید. چنین بیانی از آنجا اهمیت در خور می یابد که طبری از نظریه پردازان بلند آوازه این حزب و عضو برجسته آکادمی علمی شوروی بود که شهرت جهانی داشت.
از بعد دیگر می توان به بررسی اعترافات و گفته های طبری در دوران بازگشت فکری اش اشاره کرد که نگاه او در باب بسیاری از مسائل و افراد قابل توجه می نماید. بطوریکه حسین شریعتمداری که از نزدیک با او در ارتباط با بسیاری از جریانات و مسایل به مباحثه و گفت وگو پرداخته است به نکته قابل توجهی در ارتباط با نظر او در مورد شهید مطهری اشاره می کند. او به نقل از طبری چنین می گوید که من و دوستانم در حزب توده و نیز در آکادمی علوم شوروی از آثار استاد مطهری در بررسی موشکافانه ای که ایشان از مارکسیسم داشت استفاده فراوانی می بردیم ضمن اینکه سعی در مخدوش نمودن چهره ایشان نیز داشتیم.
احسان طبری سپس چنین تاکید می کند که اگر مطهری به اردوگاه مارکسیسم تعلق داشت در ترویج و نشر افکار و اندیشه او و بهره گیری از تفکر نابش حتماً تلاش های گسترده ای صورت می دادیم از این رو جمهوری اسلامی باید از افکار و اندیشه های مطهری برای تولید فرآورده های فرهنگی و فکری در سطوح مختلف آموزشی بهره برده و با ارائه غیرمستقیم اندیشه های استاد تبلور تفکر ناب او را به جامعه بشناساند. طبری همچنین علاقه مند به بررسی «آورندگان اندیشه خطا» تحت همین عنوان بود که براساس آن قصد کاوش در عقاید فکری و سیاسی کسانی چون کسروی، صادق هدایت، فریدون آدمیت و تقی زاده را داشت که با مرگ وی نگارش این اثر او برای همیشه ناتمام ماند.