سیامک باقری
روسیه بار دیگر با مخالفت خود با پیش نویس قطعنامه ضدایرانی سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان مانع از توافق جمعی آن در شورای امنیت شد. سوالی که در این باره مطرح است، این است که چرا روسها با وجودی که منافع آنها از پیش نویس قطعنامه تروئیکای اروپایی مدنظر قرار گرفته و تحریم های پیش بینی شده شامل همکاری هسته ای این کشور در زمینه نیروگاه بوشهر نمی شود، باز هم مخالفت خود را ابراز داشته و آخرین نشست گروه 1+5 را ناکام گذاشت؟ چند مسأله زیر توضیح دهنده رفتار روسها در برابر فشارهای گروه غربی علیه ایران است:
1- اگرچه بانیان پیش نویس قطعنامه ضد ایرانی همکاری هسته ای روس ها را از تحریم های پیش بینی شده مستثنی کرده اند لکن منافع درازمدت روس ها در ایران از عوامل بسیار مهم در رفتار آنها محسوب می شود. روس ها هر چند در برخی حوزه ها همکاری با اروپایی ها و آمریکا دارند و بارها نیز اعلام کردند که در زمینه جلوگیری از گسترش سلاح های اتمی و کشتار جمعی با غرب اشتراک نظر دارند اما روس ها، اروپایی ها و آمریکا را درخصوص فناوری هسته ای ایران و برنامه های موشکی و سایر زمینه ها به عنوان یک رقیب استراتژیک می بینند. در این راستا، از نظر روس ها، پیش نویس قطعنامه منافع آنها را هدف قرار داده و غرب در شرایط کنونی هیچگونه منافع و مزایایی در موضوعات تحریمی علیه ایران ندارند. به نظر می رسد از اینکه سه کشور اروپایی سخن از موقت بودن تحریم ها به میان آورده اند عمدتاً جهت رفع نگرانی های روس ها است که منافع درازمدت آنها آسیب نخواهد دید. علاوه بر این، روس ها معتقدند که پایداری و مقاومت نسبت به فشارهای وارده بر ایران و بویژه در زمینه تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر علاوه بر منافع اقتصادی خاص خود، منفعت های روانی و تبلیغاتی وسیعی در منطقه و جهان نیز برایشان بر جای خواهد گذاشت و از این رهگذر سایر کشورها که خواستار فن آوری هسته ای هستند اعتماد و اطمینان بیشتری می توانند به روس ها جهت دستیابی به آن داشته باشند.
2- یکی دیگر از دلایل عدم همراهی روس ها با برنامه های سختگیرانه کشورهای اروپایی و آمریکا، نگرانی آنها از احتمال سوء استفاده کاخ سفید از قطعنامه تصویب شده می باشد. موضع وزیر خارجه روسیه مبنی بر اینکه آمریکا انگیزه های فراتر از تحریم را دنبال می کند، بیانگر بی اعتمادی روس ها به تحرکات آمریکا علیه ایران است. از همین نظر وزیر خارجه روسیه پس از آخرین نشست 1+5 در جمع خبرنگاران اعلام کرد. آنچه در پیش نویس قطعنامه آمده است خارج از توافقات آنها در جمع 1+5 بوده است. در واقع روسها نگران این مسأله هستند که آمریکا از طریق قطعنامه هایی تحت بند 41 از فصل هفتم شرایط تغییر حاکمیت را دنبال نماید. این نکته قابل توجه است که روسها ایران را به لحاظ ژئوپلتیک جزء کشورهای حایل در خصوص گسترش ناتو و نفوذ آمریکا و غرب به منطقه خارج نزدیک خود می داند.
3- صلح آمیز بودن برنامه های هسته ای ایران نیز یکی دیگر از دلایلی است که روسها همواره به آن استناد کرده و در برابر اقدامات سخت گیرانه غرب ایستادگی کرده است، روسها آژانس بین المللی انرژی اتمی را مرجع صلح آمیز بودن فعالیت هسته ای اعضای آژانس می داند. آژانس نیز تاکنون اعلام کرده برنامه های هسته ای ایران منحرف نشده و ماهیت نظامی ندارد. بر همین اساس در روزهای اخیر ایگور ایوانف دبیر شورای امنیت ملی روسیه، سرگئی ایوانف، وزیر دفاع و کلیسیکا معاون وزیر امور خارجه و لاورف وزیر امور خارجه و همچنین کرینکو رئیس سازمان فدرال انرژی اتمی روسیه اعلام کردند که برنامه های هسته ای ایران صلح آمیز است. بدینسان روسها معتقدند که تحریم های پیش بینی شده متناسب با فعالیت های هسته ای ایران نیست. در این پیش نویس به مسأله ایران همانطور نگاه کرده که نسبت به برنامه های هسته ای کره شمالی که ماهیت نظامی دارد، نگاه شده است و همکاری های ایران با آژانس و اراده ایران برای تداوم مذاکرات نادیده انگاشته شده است.
4- روس ها عواقب سخت گیریهای غرب علیه ایران را به خوبی درک کرده است. حقیقت امر این است که روس ها در مقایسه کشورهای غربی نسبت به فناوری هسته ای ایران نزدیک تر و آگاه ترند و بومی بودن فناوری هسته ای ایران را کاملاً درک می کنند و می دانند که ایران توانایی پیشرفت و توسعه فناوری هسته ای اش را علی رغم تحریم های مورد نظر غرب دارد. از سوی دیگر روسها در تعامل با ایران به این نتیجه رسیدند که در صورت تصویب پیش نویس قطعنامه، جمهوری اسلامی ایران همکاری خود را با آژانس قطع خواهد کرد و هیچ اعتنایی به مصوبات شورای امنیت نخواهد کرد. و بر این اساس «دیپلماسی» بر اثر اقدام تحریم علیه ایران نه تنها باز تولید نخواهد شد بلکه بکلی از اولویت خارج خواهد شد.
5- از نظر روس ها شرایطی که در منطقه وجود دارد و نفوذی که جمهوری اسلامی در کشورهای همسایه و دولت های منطقه از یک سو و تعامل بسیار مثبتی که با سازمانهای منطقه و فرامنطقه ای مانند جنبش غیرمتعهدها، کنفرانس اسلامی، اکو، و اوپک دارد هر نوع تحریمی که عاری از استدلال و منطق درست باشد با شکست مواجه خواهد ساخت. بر همین اساس روس ها معتقدند که تحریم های غیر متناسب اعتبار شورای امنیت را مخدوش خواهد کرد