تجاوز 15 تفنگدار نیروی دریایی انگلیسی به آبهای سرزمینی کشورمان در دهانه شمالی خلیج فارس و در آبهای اروند رود درنخستین روزهای فروردین ماه جاری و در آستانه صدور قطعنامه تحریمی 1747 شورای امنیت علیه فعالیت های هسته ای کشورمان و دستگیری و بازداشت آنها بوسیله مرزبانان دلاور سپاه پاسداران، بار دیگر روابط نه چندان مناسب ایران وانگلیس را متشنج نمود. این رخداد که تا پانزدهم فروردین ماه به مدت 13 روز ادامه داشت نوروزی سیاسی درعرصه دیپلماسی را برای هموطنانمان رقم زد.
با توجه به اهمیت موضوع تجاوز نیروهای فرامنطقه ای به آبهای سرزمینی کشورمان و اقدام به موقع و قاطع ایران در دستگیری و بازداشت متجاوزین در شرایطی که کشورما با جنگ روانی غرب و صدور قطعنامه سوم از زنجیره قطعنامه های تحریمی شورای امنیت مواجه بود، بازنگری خبری این رخداد و مرور مواضع رسمی اعلام شده از سوی مقامات دوکشور و سایر تحولات انجام گرفته پیرامون آن قابل توجه است.
بخصوص اینکه دولت انگلیس بارسانه ای کردن موضوع و طرح آن در مجامع سیاسی بین المللی اهتمام زیادی داشت تا فشارهای سیاسی فشرده بین المللی را به عنوان مکمل قطعنامه 1747 علیه ایران وارد آورد. هدف انگلیس در این تحرکات منفعل کردن ایران و شکست اراده مسئولین کشور در بازداشت 15 نیروی متجاوز و تن دادن به خواسته های کشورهای غربی در موضوع هسته ای بود.
نگاهی کلی به روند تحولات مربوط به تجاوز نیروهای انگلیسی ومرور رخدادهای مرتبط با آن نمای روشن تری از موضوع را به مخاطبین عزیز که عمدتاً نیروهای نظامی کشور هستند ارائه می دهد.
صبح روز جمعه سوم فروردین ماه جاری دو شناور انگلیسی شامل 15 نیروی نظامی این کشور که از ناو جنگی 99F بودند به بهانه بازرسی یک کشتی تجاری هند وارد آبهای سرزمینی ایران شدند و حریم دریایی ایران را در شمال خلیج فارس نقض کردند. مدافعان دریانورد کشورمان که با استفاده از سیستم های الکترونیکی منطقه را زیر نظر داشتند، بلافاصله شناورهای انگلیسی را محاصره و آنها را به پایگاه دریایی اروند رود منتقل کردند.
وزارت دفاع انگلیس نخستین منبع خارجی بود که طی بیانیه ای از بازداشت 15 تفنگدار نیروی دریایی بریتانیا خبر داد و مدعی شد که آنها حین بازرسی از یک کشتی تجاری در آبهای ساحلی عراق توسط نیروهای ایرانی دستگیر شده و به آبهای ساحلی ایران منتقل شده اند. هم چنین وزارت خارجه انگلیس، سفیر ایران در لندن را به وزارت خارجه احضار و خواستار آزادی 15 نظامی وعودت تجهیزات آنها شد.
در اولین واکنش نسبت به تجاوز نیروهای دریایی انگلیس وبیانیه رسمی وزارت دفاع بریتانیا و اقدام وزارت خارجه این کشور، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز ورود غیر قانونی و مداخله جویانه نیروهای انگلیسی در آبهای ایران را اقدامی مشکوک و برخلاف مقررات و حقوق بین الملل دانسته وآن را محکوم کرد. وزارت امور خارجه هم چنین در غیاب سفیر انگلیس در تهران، «گیت اسمیت»، کاردار این کشور را به وزارت امور خارجه احضار نسبت به ورود غیر قانونی نظامیان نیروی دریایی انگلیس به آبهای سرزمینی کشورمان شدیداً اعتراض کرد. رحیم پور، مدیر کل اروپای غربی وزارت امور خارجه در این ملاقات با ارائه جزئیات این حادثه گفت که این چندمین باری است که نظامیان انگلیس در طول اشغال عراق به طور غیر قانونی وارد آبهای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران در اروند رود شده وتوسط نیروهای مرزبان کشورمان جهت تحقیق و بررسی بیشتر علت ورود، دستگیر می شوند. وی هم چنین خواستار ارائه توضیحات فوری طرف انگلیسی در خصوص این تجاوز آشکار به آبهای سرزمینی کشورمان و عدم تکرار آن در آینده شد.
«جفری ادامز»، سفیر انگلیس که یکروز پس از دستگیری نظامیان انگلیسی به تهران بازگشته بود پس از ورود به تهران، از سوی دولت لندن، خواهان اطلاع از وضعیت سربازان بازداشت شده انگلیسی شد. اما قبل از هر تحرکی به وزارت امور خارجه احضار گردید ومراتب اعتراض ایران به وی ابلاغ شد.
منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران هم دراولین اظهار نظر خود در خصوص تجاوز نیروهای دریایی انگلیسی و بازداشت آنها در گفتگو با روزنامه الشرق الاوسط گفت: سربازان بازداشت شده انگلیسی به مرزهای آبی ایران تجاوز کرده وتا مسافت زیادی در آبهای منطقه ای ایران پیشروی کرده و در داخل این آبها بازداشت شده بودند.
این موضع وزیر خارجه کشورمان در واکنش به بیانیه وزارت دفاع انگلیس اعلام شد که روز قبل و ساعتی پس از دستگیری و بازداشت 15 تفنگدار ناو 99F گفته بود نیروهای دریایی انگلیس در داخل آبهای عراق به محاصره قایقهای ایرانی افتاده اند. وی تاکید کرد طرف انگلیسی باید به وقوع این امر اعتراف کند زیرا این اقدام، یافتن راه حل را آسانتر می کند. اما دولت لندن به جای پذیرش واقعیت ها با سیاسی کردن موضوع و انتقال آن به به رسانه های جمعی وطراحی حمله های تبلیغی علیه ایران، موضوع را پیچیده و راه حل های دیپلماتیک را برای نیل به نتیجه به حاشیه راند . درهمین حال ایران برخلاف انگلیس بر تمایل خود برای حل و فصل دیپلماتیک مسئله و جلوگیری از بحرانی تر شدن موضوع در روابط دو کشور تاکید کرد. اصرار مقامات انگلیسی در خصوص محل دستگیری تفنگداران این کشور و در آبهای سرزمینی عراق است سبب شد تا ایران، با استفاده از نقشه های جغرافیایی واطلاعات مندرج در GPS های سربازان دستگیر شده موضوع را از طریق رسانه های تصویری توضیح دهد. دراین رابطه فرمانده مرزبانی ایران دراروند رود در گفت وگویی باتشریح محل دستگیری نظامیان انگلیسی اظهار داشت: طبق اطلاعات ثبت شده در GPS ملوانان انگلیسی، آنها در شش نقطه به آب های سرزمینی ایران اسلامی تجاوز کرده اند.
سردار افشار معاون فرهنگی و تبلیغاتی دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح نیز در روز دوم دستگیری تفنگداران انگلیسی باتائید دستگیری 15 نفر از نیروهای انگلیسی توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت: این افراد تحت بازجویی هستند.
دو روز پس از تجاوز نیروهای انگلیسی به آبهای سرزمینی ایران ودستگیری متجاوزین، «کریک موری» دیپلمات سابق وزارت خارجه انگلیس برخلاف مشی دولت لندن که سیر جنجالی و سیاسی را انتخاب کرده بود از اقدام ایران در دستگیری 15 تفنگدار نیروی دریایی انگلیس در آبهای خلیج فارس دفاع کرد و گفت بر اساس قوانین بین المللی حکومت ایران حق دارد پرسنل نظامی خارجی را که وارد آبهای این کشور شده اند بازداشت کند.
سرتیپ حکیم حسام، فرمانده گارد ساحلی عراق نیز در گفت و گویی با شبکه العالم از حضور نیروهای انگلیسی در آبهای ایران تعجب کرد وگفت: حضورگشتی نیروی دریایی انگلیس در مناطق هم مرز سواحل ایران با توجه به اینکه مسئولیت حفاظت آن به عهده نیروهای آمریکایی است و انگلیسی ها نمی توانند در منطقه حضور یابند برای مقامات عراقی سوال برانگیز است.
در همین حال تونی بلر در پارلمان این کشور حضور یافت و رفتار ایران در رابطه با بازداشت تفنگداران انگلیسی را غیر قانونی وغیر قابل قبول خواند واعلام کرد زمان آن فرارسیده تا فشار های بین المللی بر ایران افزایش یابد. در همین حال، دولت لندن روابط تجاری خود را با تهران به حال تعلیق درآورد واعلام نمودتا زمان آزادی ملوانان و تفنگداران بازداشت شده این کشور توسط ایران، روابط تجاری خود را با تهران به حال تعلیق در می آورد.
شیطنت مقامات انگلیسی در بین المللی کردن موضوع اختلافات دو کشور وتلاش آنها برای ایجاد یک ائتلاف بین المللی علیه ایران سبب شد تا ایران اعترافات یکی از سربازان بازداشت شده انگلیسی را از شبکه العالم پخش کند تا دروغ بودن ادعاهای مقامات انگلیسی را روشن کند.«لیدینگ سیمین فی ترنی» تنها ملوان زن انگلیسی دستگیر شده در گفت و گوی زنده با شبکه العالم با تائید ورود غیر قانونی به آبهای سرزمینی کشورمان، از ایران عذر خواهی کرد وگفت: من به صراحت اعلام می کنم که در آبهای سرزمینی ایران بازداشت شده ایم و نیروهای ایرانی این موضوع را کاملا برای ما تشریح کرده و توضیح داده اند. تونلی بلر، نخست وزیر انگلیس اقدام ایران در پخش اعترافات«فی ترنی » را خجالت آور خواند و مارگات بگت نیز ادعا کرد ایران در حال بهره برداری تبلیغاتی از ملوانان دستگیر شده به شیوه ای دردآور است.
هیاهوهای رسانه ای و جنجال های سیاسی مقامات انگلیسی که پس از اعترافات یکی از تفنگداران بازداشتی شدت بیشتری گرفت، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان را به واکنش واداشت. وی گفت: درشت گویی و حرکات جنجالی دولت انگلیس مقدمات آزادی یک نظامی این کشور را (تنها زن بازداشت شده) به حال تعلیق در خواهد آورد. وی با اشاره به جنجال رسانه ای وهیاهوهای سیاسی دولت بریتانیا درباره تجاوز نظامیان این کشور به آبهای ساحلی ایران در خلیج فارس گفت: منطقی ترین راه برای این موضوع ارائه استدلال و بررسی های فنی و حقوقی است.
در همین حال و در روز هفتم بازداشت نظامیان متجاوز انگلیسی، نظامیان اشغالگر انگلیس درعراق در یک اقدام تحریک آمیز و ماجراجویانه با استفاده از ارابه جنگی خود سرکنسولگری ایران در بصره را بمدت یکساعت ونیم محاصره واقدام به تیر اندازی درمحیط آن نمودند.
هدف انگلیسی ها همانطوریکه بیان شد بین المللی کردن موضوع و ایجاد فشارهای چند جانبه علیه تهران در تکمیل فشار قطعنامه 1747 شورای امنیت بود. اما برخلاف مشی لندن، ایران مسیر دیپلماتیک و منطقی را اتخاذ کرد. تهران در طول این مدت بارها راه حل عقلانی بحران را اعلام نمود. از جمله اینکه دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان گفت: انگلیسی ها باید براساس واقعیت ه ای مسیر حقوقی و فنی موضوع را بررسی کنند و بپزیرند که تخلف شده است. اما آنها از این کار سرباز زدند و شروع به کار سیاسی و رسانه ای کردند که این اقدام نتیجه ای نخواهد داشت زیرا جمهوری اسلامی ایران کشوری نیست که درمقابل هیاهو واقدامات غیر متعارف ازحقوق ملت خود صرف نظر کند.
درهفته دوم دستگیری نظامیان انگلیسی شورای امنیت، اتحادیه اروپا، دبیر کل سازمان ملل متحد، مقامات آمریکایی، وزرای خارجه بسیاری ازکشورها وارد صحنه شدند.
شورای امنیت سازمان مل که با تلاش و پیشنهاد انگلیس تشکیل جلسه داده بود با صدور بیانیه ای ازدستگیری نظامیان انگلیسی ابراز نگرانی کرد اما از تقاضای لندن برای درخواست آزادی فوری آنها خودداری کرد. این سازمان هم چنین از درخواست «بان کی مون»، دبیر کل سازمان ملل متحد برای گفت و گو با متکی، وزیر خارجه ایران و حل زود هنگام بحران حمایت کرد اما از محکوم کردن ایران در دستگیری نظامیان انگلیسی برخلاف انتظار انگلیس خود داری کرد. اتحادیه اروپا نیز که در آلمان تشکیل جلسه داده بود خواستار آزادی سریع ملوانان انگلیسی شد.
رئیس جمهور آمریکا هم با «گروگان»خواندن بازداشت شدگان دراولین موضع گیری خود دراین باره گفت: ایران هیچ عذری نمی تواند داشته باشد و باید آنها را بسرعت آزاد کند زیرا آنها بی گناه هستند. وی افزود: از تلاشهای تونی بلر برای حل مسالمت آمیز این مسئله حمایت می کند. درواکنش به مواضع جورج بوش، مطبوعات و رسانه های انگلیسی از او خواستند در مسئله دخالت نکند زیرا سخنان وی اوضاع را متشنج تر وبحران را عمیق تر می کند. همین راستا، نخست وزیر ترکیه در گفت و گویی تلفنی با رئیس جمهور کشورمان، خواستار اجازه به سفیر ترکیه در تهران برای ملاقات با نظامیان بازداشت شده گردید که دکتر احمدی نژاد به رجب طیب اردوغان گفت: انگلیسی به رغم تعهد رسمی مبنی بر عدم تکرار از ورود غیر قانونی به محدوده آبهای سرزمینی ایران به جای عذرخواهی وتلاش برای حل مسئله از طریق دیپلماتیک با فضاسازی کاذب و جنجال تبلیغاتی حل آن را با مشکل مواجه کرده است. سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز با مردود دانستن هر گونه دخالت ومیانجیگری کشورها، سازمان ها وافراد و افراد ثالث در قضیه ملوانان انگلیسی گفت: زمانی که دو کشور رابطه دارند و سفارتخانه هایشان فعال است می توانند خودشان مذاکره کنند وهیچ نیازی به دخالت سایرین نیست.
در دهمین روز بازداشت تفنگداران انگلیسی، فرمانده نظامیان بازداشت شده انگلیسی به همراه سایر نظامیان بازداشتی در گفت و گویی تاکید کردند که در سوم فروردین ماه در آبهای سرزمینی ایران دستگیر شده اند. آنها از مقامات ایران عذرخواهی کردند. این اقدام تفنگداران مقامات لندن را خلع سلاح نمود و حربه های تبلیغی آنها را برای فشار مضاعف بر ایران کند کرد. آنها پس از اینکه متوجه شدند فشارهای مجامع و سازمان های بین المللی روی تصمیمات ایران کارساز نیست و از سویی نظامیان آنها به نقض مقررات بین المللی و اقدام تجاوزکارانه خود اعتراف کرده اند از مسیر هیاهوی سیاسی عدول کردند و به مسیر دیپلماتیک روی آوردند. سرانجام پس از تعهد کتبی انگلیس نظامیان متجاوز این کشور پس از 13 روز مشمول رأفت اسلامی ایران قرار گرفتند. رئیس جمهور کشورمان طی مراسمی اعلام کرد ملت ایران درعین اقتدار و داشتن حق قانونی برای محاکمه ، نظامیان دستگیرشده انگلیسی را، آنها عفو می کند. به این ترتیب تفنگداران انگلیسی در عصر 15 فروردین ماه آزاد شدند و با یک فروند هواپیمای انگلیسی به لندن برگشتند.