بصیرت: پس از دیدار باراک اوباما با رئیسان جمهور پاکستان و افغانستان، رئیسجمهور ایالات متحده برنامهای با عنوان عملیات جلوگیری از بروز حملات تروریستی احتمالی تدوین کرد که البته همان جنگ با تروریسم است. این عملیات تنها شامل مناطق قبایلی پشتون نمیشود و ایالت سیستان و بلوچستان پاکستان را نیز که اکنون اوضاع آن ملتهب است، دربرمیگیرد. این ایالت همیشه تحت نظر غربیان قرار داشته، ولی پنتاگون تاکنون اهمیت چندانی به این منطقه نمیداد.
نگاه ویژه امریکا به ایالت بلوچستان از آن روست که این منطقه حدود 48 درصد از خاک پاکستان را دربرمیگیرد. از نظر منابع اورانیوم، مس، نفت و گاز بسیار غنی است. از نظر استراتژیک نیز این منطقه از زمان حضور انگلیسیها برای قدرتهای منفعت طلب بسیار وسوسهانگیز بوده است. این منطقه در مجاورت سه بندر در دریای عرب قرار دارد که از جمله آنها میتوان از بندر گوادر در دهانه تنگه هرمز نام برد.
این نکته در سالهای اخیر توجه امریکا را جلب کرد که بندر گوادر شاهراهی است که خط لولههای ایران – پاکستان – هند و ترکمنستان – افغانستان – پاکستان - هند از آنجا خواهد گذشت. واشنگتن این رؤیا را در سر میپروراند که زمانی بتواند این بندر را به منطقهای مانند دبی تبدیل کند. از طرفی چین نیز به این منطقه برای انتقال گاز نیاز دارد. اما تحقق تمام این برنامهها و آرزوها بستگی به این دارد که تظلمها و مشکلات این منطقه جدی گرفته شود. به باور ناظران تبدیل شدن گوادر به یک منطقه آزاد پیشرفته نه تنها هیچ منفعتی برای ساکنان آن نخواهد داشت که آنان را از اراضی و محل سکونت خود بیرون میراند.
ورای این بحثها، در رقابتی که در منطقه اوراسیا به پا شده، پاکستان مداری برای ناتو و سازمان همکاریهای شانگهای به حساب میآید. در نتیجه استراتژیستهای امریکا بر این باورند هرکس بتواند بر منطقه کلیدی پاکستان تسلط یابد، خواهد توانست از جنوب آسیا با عنوان مسیری برای ترانزیت کالاهای ضروری، مانند گاز پارس جنوبی ایران و یا گاز ترکمنستان در دریای خزر استفاده کند.
حال تصور کنید هزاران تن از نیروهای نظامی ایالات متحده که توسط نیروهای هوایی و توپخانه سنگین ارتش امریکا حمایت میشوند وارد این منطقه وسیع شوند تا مرز جنوبی افغانستان را نیز تحت پوشش قرار دهند. گفته میشود این اقدام بخشی از برنامه درازمدت اوباما برای افزایش نیروها در این منطقه است. نیروهای امریکایی اکنون حضور خود را در استان نیمروز در جنوب غربی افغانستان که بیشتر جمعیت آن را بلوچها تشکیل میدهند افزایش دادهاند. ارتش امریکا در حالت آمادهباش به سر میبرد و اولین نقطهای که امریکا برای استقرار نیرو به آن چشم دوخته بلوچستان است. اما کارشناسان منطقه اعتقاد دارند که تسخیر ناحیه بلوچنشین پاکستان چندان آسان نیست. بلوچستان پاکستان مانند مناطق قبایلی از قومها و قبایل گوناگون تشکیل شده است.
بیشتر قبایل بلوچ به غیر از قبیله بوگتی به دولت اسلامآباد وفادار هستند. شواهد حاکی از آن است که سازمانهای اطلاعاتی امریکا در اجرای پروژه خویش به جای رهبران قبایل بلوچ بر روی نیروهای تجزیهطلب سرمایهگذاری کردهاند، گروهک ریگی در ایران و تشکل موسوم به ارتش بلوچ سمت پاکستان از نیروهای مورد علاقه امریکا است. در زمان ریاست جمهوری پرویز مشرف، نواب اکبرخان رئیس قبیله بوگتی و فرمانده ارتش بلوچستان ترور شد همان موقع مشرف این گروه را خطری برای دولت اسلامآباد خواند.
براین اساس شماری از نخبگان پاکستان اخیراً این پیشنهاد را به دولت ارائه کردهاند که برای جلوگیری از نفوذ امریکا، عمران و آبادانی این ایالت را جدی بگیرد زیرا عبور از این چالشها نیازمند یک پروسه توسعه در نواحی فقیر پاکستان است یعنی همان چیزی که علت العلل جذب جوانان به شبکههای قاچاق و ترور میشود.