تلاش برای مهار گسترش سلاح های هسته ای منجر به تاسیس نهادها و سازمان های مختلف از یک سو و معاهدات بین المللی و قطعنامه های متعدد از سوی دیگر گردید؛ مهمترین سازمان در این ارتباط آژانس بین المللی انرژی اتمی است که در سال 1957 تشکیل شد و بنیادی ترین معاهده نیز «پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای» معروف به Proliferation Treaty Non) NPT) است که پیش نویس آن توسط کمتیه «هیجده ملت» در مجمع عمومی سازمان ملل تهیه شده و در سال 1967 تسلیم مجمع عمومی گردید و مجمع نیز طی قطعنامه شماره 2373 آن را تصویب کرد و از سال 1970 لازم الاجرا شد.واضعان اصلی NPT دو هدف عمده را دنبال می کردند: 1-تضمین عدم گسترش سلاح های هسته ای و تثبیت و انحصار آن در سطح پنج کشور هسته ای، 2-متعهد کردن دارنده های سلاح هسته ای برای پایان بخشیدن به مسابقه تسلیحاتی و تلاش برای دستیابی به خلع سلاح هسته ای.
این معاهده دارای 11 ماده است. مواد یک و نه این معاهده کشورهای دارنده سلاح های هسته ای را منحصر به پنج کشور آمریکا، فرانسه، انگلیس، روسیه و چین کرده است. زیرا تا سال 1964 این پنج کشور سلاح های هسته ای خود را آزمایش کرده و توسعه داده بودند. ماده سه معاهده به بعد نظارت و بازرسی ها اشاره دارد برمبنای این ماده سیستم های نظارت تحت عنوان پادمان Safe Gurde تصویب شد. ماده چهار به حق مسلم توسعه انرژی هسته ای در زمینه مقاصد صلح آمیز اشاره دارد و کشورهای دارنده این فناوری موظف به کمک و مساعدت به کشورهای ندار هستند. ماده شش NPT خواستار قطع مسابقه تسلیحاتی هسته ای و خلع این قبیل سلاح ها در یک زمان نزدیک شد. و ماده 10 معاهده نیز این حق را به کشورهای عضو داده است که چنانچه تشخیص دهند که حوادثی فوق العاده مربوط به موضوع این معاهده منافع عالی کشورشان را به مخاطره انداخته است. می توانند در اعمال حق حاکمیت ملی خود از این معاهده کناره گیری نمایند. کره شمالی بر اساس همین ماده در سال 2001 از NPT خارج شد. همچنین در ماده 10 مدت زمان معاهده را 52 سال پیش بینی کرد.این معاهده براساس بند سه ماده هشت آن به منظور تحقق اهداف مندرج در معاهده، هر پنج سال طی کنفرانسی مورد بازنگری قرار می گیرد. تاکنون هفت کنفرانس بازنگری در سال های 1975، 1985، 1990، 1995، 2000 و 2005 برگزار شده است.NPT در پنجمین سال بازنگری، مورد تمدید نامحدود قرار گرفت.
اساسا دستیابی به تمدید نامحدود این معاهده یکی از مهمترین اولویت های سیاست خارجی آمریکا بود در حالی که بسیاری از کشورهای غیرمتعهد از تمدید نامحدود NPT حمایت نمی کردند. پس از حادثه 11 سپتامبر تلاش برای بازنگری اساسی در NPT از سوی آمریکا و کشورهای غربی افزایش یافت. بوش در سال 2004 پیشنهاد هفت گانه ای را مطرح کرد به همین ترتیب البرادعی دبیر کل آژانس نیز جهت تقویت رژیم NPT طرح هفت بندی را ارایه داد. فرانسوی ها نیز طرح اصلاح NPT را اعلام کردند. نقطه مشترک این طرح ها عمدتا شامل بندهای چهار و ده NPT بود که کشورهای عضو را از داشتن چرخه تولید سوخت و اجازه خروج از معاهده NPT منع می کرد.با این حال در حاضر حاضر 189 کشور عضو NPT هستند.کشورهای هند، پاکستان، کره شمالی و رژیم صهیونیستی عضو این معاهده نمی باشند. نکته حائز اهمیت اینکه بررسی سوابق موجود نشان می دهد که ناقضین اصلی معاهده NPT کشورهای بانی این معاهده و دارندگان سلاح های هسته ای می باشند.آمریکا در راس این کشورها قرار دارد این کشور نه تنها بطور غیرقانونی رژیم صهیونیستی را مجهز به سلاح های هسته ای کرده است بلکه خود به توسعه و تکثیر سلا حهای هسته ای پرداخته و از موشک های بالستیک هسته ای ABM خارج و با معاهده منع آزمایش های جامع هسته ای (CTBT) مخالفت کرد. مضاف بر این کاخ سفید تاکید کرد که از سلاح های هسته ای علیه کشوری که به قلمروش یا نیروهای مسلحش یا متحدینش تهاجمی صورت گیرد استفاده خواهد کرد. در حالی که آمریکا، شوروی سابق و انگلیس در سال 1968 براساس قطعنامه 255 شورای امنیت سازمان ملل متعهد شده بودند که از سلاح هسته ای جهت تهدید یا حمله علیه کشورهای دیگر استفاده نکنند.در مجموع معاهده NPT، پیمانی تبعیض آمیز است و کشورها را به دارا و ندار تقسیم کرده است؛ و تاکنون نتوانسته از تکثیر سلاح های هسته ای جلوگیری نماید.