• نیروهاى حماس همه نقاط حساس غزه ومراکزامنیتى تشکیلات خودگردان را تسخیرکردند دولت ائتلافى فلسطین پس از حدود ۴ ماه منحل شد. سیل خشونت هاى لجام گسیخته خیابان هاى غزه سرانجام به عمر سیاسى دولتى پایان داد که در هفتم فوریه ۲۰۰۷ (۱۹ بهمن ۸۵) بر اساس پیمانى تاریخى میان سران دو گروه فتح و حماس تأسیس شده بود. فرمان تأسیس دولت منتخب حماس را که نخستین دولت مردمى فلسطین محسوب مى شود، محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان در روزى صادر کرد که نزاع مسلحانه و خونین شبه نظامیان فتح و حماس تا مقر رهبرى او پیشروى کرد و نیروهاى حماس اغلب مراکز حساس امنیتى تشکیلات خودگردان را تسخیر کردند.شامگاه روز پنجشنبه و در اوج درگیرى هاى غزه، طیب عبدالرحیم رئیس حوزه ریاست حکومت خودگردان فلسطین سه فرمان محمود عباس درباره برکنارى اسماعیل هنیه، نخست وزیر دولت وحدت ملى و اعلام حالت فوق العاده و تشکیل دولت نجات ملى براى اداره اوضاع کنونى مناطق فلسطینى را قرائت کرد. * توجیهات ابومازن براى انحلال دولت فلسطین رئیس حکومت خودگردان در فرمان خود تأکید کرد در وقت مناسب انتخابات زود هنگام برگزار خواهد شد. محمود عباس در توجیه دلیل انحلال دولت وحدت ملى ادعا کرد که کودتاى نظامى علیه حکومت خودگردان به راه افتاده بود.در درگیرى هاى روز پنجشنبه میان حماس و فتح در غزه، ۱۶ نفر کشته و ۷۰ نفر زخمى شده اند.اما گزارش ناظران حاضر در غزه حاکى از آن است که حکم انحلال دولت منتخب حماس زمانى صادر شد که منابع فتح از شکست شبه نظامیان هوادار ابومازن در نزاع خیابانى غزه خبر دادند.روز پنجشنبه گردان هاى قسام شاخه نظامى جنبش حماس، مقر تشکیلات ضد اطلاعات حکومت خودگردان و همچنین بیشتر مقرهاى تشکیلات امنیتى در غزه را تحت اختیار خود درآوردند.پس از این وقایع بود که سازمان آزادیبخش فلسطین «ساف» به رئیس تشکیلات خودگردان توصیه کرد، دولت تحت رهبرى حماس را منحل کند. کمیته اجرایى سازمان آزادیبخش فلسطین در جریان اجلاس اضطرارى دیروز خود که به ریاست محمودعباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین تشکیل شد، به وى توصیه کرد که دولت تحت رهبرى حماس را برکنار کند. * تحلیل ها و تصمیم هاى تازه حماس سامى ابوزهرى، سخنگوى حماس پس از اعلام نظر ساف گفت: «درباره دستورالعمل هاى صادر شده از سوى کمیته اجرایى درباره براندازى دولت وحدت ملى و استقرار نیروهاى بین المللى در نوار غزه باید گفت این کمیته از هیچ اعتبار قانونى براى تصمیم گیرى در خصوص سرنوشت فلسطین برخوردار نیست. تنها این دولت فلسطین است که از مشروعیت و اعتبار برخوردار است، زیرا از طریق صندوق هاى رأى به روى کار آمده است. حماس در بیانیه خود تأکید کرد: دستورات کمیته اجرایى ساف ثابت کرد این کمیته در طرح هاى شیطانى دشمن صهیونیستى شریک است.وى در ادامه از رئیس تشکیلات خودگردان خواست تا با در پیش گرفتن منطق، گام هاى جدى را براى اجراى پیشنهاد حماس بردارد. ابوزهرى خاطرنشان ساخت:«ما هیچ نگرانى نسبت به تهدیدهاى کمیته اجرایى نداریم. هنوز هم بستر براى گفت و گو و توافق فراهم است.» اسماعیل هنیه رهبر حماس نیز اعلام کرد وى قصد دارد به انجام وظیفه خود ادامه دهد. هنیه همچنین خواستار پایان انتقامجویى هاى حماس در نوار غزه شد.وى گفت: دولت موجود به وظایف خود ادامه خواهد داد و من از برادرانم در حماس مى خواهم عفو عمومى اعلام کرده و حفظ جان و زندگى افراد را تضمین کنند.وى گفت: نوار غزه بخش جدایى ناپذیر سرزمین هاى اشغالى است و مردم نوار غزه نیز بخشى از ملت فلسطین محسوب مى شوند و هیچ قصدى براى تشکیل دولت فلسطین در نوار غزه وجود ندارد.وى بار دیگر پایبندى خود را به توافقنامه قاهره و مکه اعلام کرد. * سکوت پایه گذاران پیمان مکه پس از اعلام جدایى فتح از پیکره دولت ائتلافى فلسطین، اغلب ناظران از تصمیم ابومازن به عنوان مرگ پیمان مکه تعبیر کردند.به گفته این ناظران اتفاق روز پنجشنبه غزه بیش از همه دولت سعودى را به عنوان طراح و پایه گذار پیمان مکه زیر سؤال برده است. دو گروه امضاکننده پیمان دولت ائتلافى از ابتدا بر سر تقسیم قدرت و توزیع مسئولیت ها اختلاف پیدا کردند. این اختلاف ها هر چند ابتدا جنبه سیاسى داشت اما آرام آرام شکل مسلحانه و خیابانى به خود گرفت. این در حالى است که سعودى ها و دیگر دولت هاى عربى پشتیبان پیمان مکه هیچ تلاشى براى حل این اختلاف ها انجام ندادند.مسأله حاد دیگر که سعودى ها از آن چشم پوشى کردند تبعیض عمیقى بود که در روابط جهان خارج با دولت ائتلافى فلسطین بروز کرد.اروپا، آمریکا و حتى برخى دولت هاى عربى مانند مصر در اعطاى امکانات خارجى به فلسطین همچنان حماس را تحریم کرده و جناح ابومازن را تقویت کردند.این تبعیض به طور مشخص در دو زمینه امکانات نظامى ارسالى از مصر براى نیروهاى شبه نظامى فتح و نیز آزادى اموال بلوکه شده فلسطینى ها در اسرائیل نمایان شد. واقعه اى که بدبینى نیروهاى حماس را به شریک فتحى خود عمیق تر کرد. دیدارها و تماس هاى آشکار و پنهان اولمرت و ابومازن بود و این که رئیس تشکیلات خودگردان بى اعتنا به پیمان هاى مشترک خود با گروه جهادى حماس راه سازش با صهیونیست ها را پیش گرفت. به اعتقاد ناظران در انشقاق درونى دولت مشترک فلسطینیان اگر چه خشونت ها و نزاع شبه نظامیان نقش جدى داشت اما دوستان و شرکاى غربى و اسرائیلى ابومازن نیز تأثیر اساسى داشتند.این حادثه نخستین تجربه فلسطینى ها در مسیر ایجاد دولت مشترک را ناکام گذاشت. فتح و حماس که نماینده دو جناح انقلابیون و محافظه کاران فلسطینى هستند بارها بر سر اختلاف فکرى و اعتقادى خود رودرروى هم قرار گرفته بودند اما این بار آنها نه به عنوان دو گروه لائیک و اسلام گرا که به عنوان دو پاره حکومت فلسطین به روى هم اسلحه کشیدند. اختلاف امروز این دو جریان فقط بر سر نحوه مبارزه با اسرائیل نیست که این دفعه آنان از تبعیض ها در توزیع قدرت و تفاوت در نگاه جهان خارج به دو بخش حکومت فلسطین به تنگ آمده اند. * بسیج غرب براى حمایت از ابومازن گو این که آمریکا و غرب منتظر تصمیم ۲۴ خرداد بودند تا سیاست جدید خود را که اعلام حمایت جهانى از ابومازن و تشویق دولت خودگردان براى مقابله با حماس است پیاده کنند در سکوت و غیبت سعودى ها و دیپلمات هاى عربى، کاندولیزا رایس در تماس خود با عباس تأکید کرد که آمریکا حاضر است براى کمک ایجاد امنیت در نوار غزه نیروهاى بین المللى به منطقه اعزام کند. رایس در جمع خبرنگاران نیز گفت: «عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین قدرت قانونى را به عنوان رهبر فلسطین دارد او در سال ۲۰۰۵ با رأى بالا انتخاب شد.ما از او و تلاش هایش حمایت مى کنیم تااین بحران را به پایان برساند و صلح را براى مردم فلسطین ایجاد کند.» دولت هاى فرانسه و انگلیس نیز حمایت کامل خود را از رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام داشتند و درباره اوضاع کنونى در نوار غزه به شدت ابراز نگرانى کردند. * اتفاقات پس از انحلال دولت فلسطین ساعاتى پس از اعلام تصمیم ابومازن جنبش مقاومت اسلامى فلسطین تعدادى از فرماندهان برجسته فتح و سرویس هاى امنیتى تشکیلات خودگردان از جمله توفیق ابوخوصه، جمال کاید، مصباح البحیصى و حموده الشیخ و چند نفر دیگر را دستگیر کرد.گردان هاى عزالدین قسام شاخه نظامى حماس اعلام کردند: برجسته ترین فرماندهان جریان کودتاگر را در غزه دستگیر کرده است.همچنین منزل محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین صبح دیروز مورد حمله افراد مسلح قرار گرفت.افراد مسلح صبح دیروز به منزل محمود عباس در شهر غزه هجوم برده و درهاى خروجى منزل را منفجر کردند و به ساختمان وارد شدند.از سوى دیگر مقام هاى تل آویو که ناظران آنها را برنده اصلى نزاع در غزه مى خوانند آماده باش اعلام کردند. عوامل جدایى فتح و حماس جنگ داخلى جناح هاى فلسطینى، پس از سه هفته میان نیروهاى فتح و حماس در نوار غزه به درون حکومت نوپاى این سرزمین کشیده شد. در این نزاع خانگى، نیروهاى حماس بر حریف خود غلبه کردند. حماس هم اکنون بر نوار غزه کنترل کامل یافته است. این نزاع طولانى بزرگترین لطمه را بر جبهه مبارزه با اسرائیل وارد کرد، به گونه اى که تاکنون از دو طرف چندین نفر کشته و مجروح شده اند و بالاخره محمود عباس (ابومازن) رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین دست به انحلال کابینه ۳ ماهه وحدت ملى که در توافق مکه براى تشکیل آن توافق شده بود، زد تا با کنار زدن اسماعیل هنیه، دولت منتخب مردم فلسطینى راه را براى برگزارى انتخابات زودهنگام هموار سازد. به منظور بررسى و تحلیل جوانب متعدد این تحولات با دکتر محمدعلى مهتدى کارشناس امور خاورمیانه گفت و گویى انجام دادیم که در پى مى آید: * دکتر مهتدى، برآورد شما درباره ریشه ها و کانون درگیرى هاى اخیر میان فتح و حماس چیست؟ چه بخشى از این مناقشه جدید و چه بخش هایى به اختلاف هاى قدیمى مرتبط مى شود؟ در تحولات اخیر غزه، زمینه گذشته این تحولات را نمى توان نادیده گرفت. براى مدت حدود ۴۰ سال جنبش فتح به عنوان تنها مدعى آرمان فلسطین عمل مى کرد، اما در انتخابات ۲ سال پیش، فتح این موقعیت را از دست داد و حماس به عنوان نماینده فلسطین در انتخابات پیروز شد. در اینجا دو نکته مهم را باید مد نظر قرار داد: نخست آن که فتح حاضر نشد این تحول را به رسمیت بشناسد و از همه امکانات براى بازگرداندن اوضاع قبلى استفاده کرد و به جاى همکارى با حماس، در کابینه وحدت ملى و پیشبرد امور مرتباً سنگ اندازى کرد. نکته دوم آن که، هنگامى که حماس قدرت را در دست گرفت، متوجه شد همه دستگاه هاى انتظامى و امنیتى در انحصار فتح است و مسئولان این دستگاه ها از وزیر کشورى که از سوى حماس تعیین شده است، اطاعت نمى کنند، لذا نوعى دوگانگى در اداره امور امنیتى و انتظامى پدید آمد که به درگیرى هاى مختلف و پراکنده انجامید. از آنجا که در آتش بس هاى مکرر دو طرف قادر نبودند روى یک برنامه سیاسى مشترک توافق کنند، این آتش بس ها مرتباً شکسته و درگیرى ها از سر گرفته شد. عوامل جدید این درگیرى ها از چند ماه پیش مشاهده مى شد. از مدت ها پیش سلاح به داخل نوار غزه قاچاق مى شد تا به دست نهادهاى وابسته به سازمان فتح برسد و مشخص بود توطئه اى براى ایجاد درگیرى هاى داخلى و حذف حماس در کار است. آمریکا، اسرائیل و برخى از کشورهاى عربى از جمله این توطئه گران هستند. * مسببان داخلى در تشدید این درگیرى ها چه کسانى هستند؟ در داخل گروه هاى فلسطینى نیز ثابت شده که برخى نهادهاى فتح با ارتش اسرائیل در ارتباط هستند، بویژه گروه محمد دحلان که گفته مى شود به عنوان ستون پنجم دشمن در ایجاد این درگیرى ها عمل کرده است. * به اعتقاد شما، ریشه این اختلاف ها عمدتاً ایدئولوژیکى است یا کاربردى؟ فتح یک گروه لائیک و حماس یک گروه اسلامى است. بنابراین اختلاف هاى آنان روشن است. اما وضعیت اخیر عمدتاً استراتژیکى است. فتح در نوار غزه شکست خورده و حماس بر کل منطقه کنترل پیدا کرده است. ابومازن نیز کابینه را منحل و اعلام حالت فوق العاده کرده است. روز گذشته وزراى خارجه عرب نیز در قاهره جمع شدند تا در این باره تصمیم گیرى کنند. به همین دلیل آن را باید تحولى استراتژیک نامید. * با این وقایع ناگوار، آیا آشتى میان فتح و حماس ممکن است؟ این احتمال غیر ممکن است، زیرا دو طرف به نقطه جدایى کامل رسیده اند. در پى کنترل حماس بر نوار غزه و با توجه به این که این منطقه در محاصره اسرائیل است، به طور حتم، اسرائیل مانع ورود مواد غذایى و سوخت و دارو به نوار غزه خواهد شد، اما مسأله اینجاست که آیا حماس براى باز شدن راه ها و ورود مواد غذایى، دارو و سوخت وادار به تماس مستقیم با اسرائیل خواهد شد یا نه. اگر چنین اتفاقى صورت نگیرد، بیش از یک و نیم میلیون سکنه نوار غزه در معرض گرسنگى و بیمارى قرار خواهند گرفت و مسئولیت این امر بر دوش حماس خواهد افتاد. از سوى دیگر این احتمال وجود دارد کشورهاى عربى بنا به دلایل انساندوستانه راهى براى ورود مواد غذایى، دارویى و سوخت بیابند.برخى از تحلیلگران مى گویند این تحولات مقدمه اى است براى ایجاد یک وضعیت خاص، به طورى که نوار غزه در اختیار حماس و کرانه باخترى در اختیار فتح قرار گیرد و مسائل مربوط به کرانه باخترى بین تشکیلات ابومازن و دولت اردن حل و فصل شود. این به معناى تجزیه فلسطین و نابود شدن آن خواهد شد. دیدگاه دیگرى نیز وجود دارد که تأکید مى کند تحولات جارى در غزه با تحولات تروریستى اخیر در لبنان و همچنین رخدادهاى اخیر عراق از جمله انفجار حرم عسکریین در سامرا و در پى آن حمله به مساجد اهل تسنن در عراق در ارتباط است. به باور طرفداران این دیدگاه، این اتفاقات بخش هایى از طرح آمریکا براى ایجاد هرج و مرج کامل در خاورمیانه است که نومحافظه کاران آمریکایى از آن به عنوان هرج و مرج خلاق یا سازنده نام مى برند. * برخى، پس از حوادث اخیر از مرگ طرح صلح عربى خبر داده اند. فکر مى کنید پیمان مکه که این دولت بر اساس آن تأسیس شد، شکست خورده است؟ بله، با درگیرى هاى اخیر، این پیمان عملاً شکست خورده به حساب مى آید.