سیامک باقرى
آمریکا و سه کشور اروپایی در خصوص صدور قطعنامه های زنجیره ای علیه ایران دو هدف کلی را دنبال می کنند.
هدف اول وادار کردن ایران «به تعلیق»کلید فعالیت های هسته ای و سپس «برچیدن» برنامه های تولید سوخت هستهای وفنآوری های هسته ای که از نظر آنها «حساس» است مانند نیروگاه آب سنگین یا کارخانه تولید آب سنگین و ...
هدف دوم محدودیت سازی های تدریجی و وادارسازی ایران به الزامات خود ساخته بین المللی با هدف تخلیه توانمندیهای دفاعی چه بعد سخت افزاری و چه از جنبه نرم افزاری ایران.
هدف اول مشترک بین آمریکا واروپاست. اما هدف دوم جزء انگیزه های پنهان آمریکاست. کاخ سفید در ابتدای بحران اولولیت خود را بر روی هدف دوم قرار داده بود. اما بواسطه اختلاف با سایر قدرت های بزرگ اروپایی و آسیایی و بهره گیری ایران از سیاست موازنه منفی، آن را از برنامه های ظاهری خود خارج ساخته و جهت «اجماع سازی» همه قدرتها و سپس«مقدمه سازی» برای تحقق هدف دوم «سیاست اعلامی» خود را حول هدف اول قرار داد.
آمریکا و غرب برای رسیدن به اهداف فوق درانتظار تحقق دومسأله بودند: 1- منزوی شدن ایران در عرصه منطقه ای و بین المللی و متعاقباً کاهش مناسبات تجاری اقتصادی و سایر همکاری ها2- پذیرش خواسته های قطعنامه ها. با توجه به رویه ثابت آمریکا درسه مسأله عراق دوره رژیم صدام، کره شمالی و لیبی، پذیرش وتن دادن ایران به مفاد قطعنامه های صادره، باب خواسته ها با قطعنامه های جدید را برای کاخ سفید باز می کرد. این روند همان چیزی است که رهبر معظم انقلاب تصریح داشته اند مبنی بر اینکه مسأله هسته ای برای آمریکا بهانه است و کاخ سفید اهداف فراتری را در برنامه های خود دارد.
با این حال، دیپلماسی هوشمندانه ایران با بهره گیری از فرصت ها و ظرفیت ها باعث شد که نه تنها دو مسأله موصوف متحقق نگردد بلکه شرایط معکوسی فراهم ساخته که انتظارش را نداشتند زیرا:
1- دولتهایی که با ایران همکاری در زمینه فنآوری صلح آمیز هسته ای ودفاعی داشته اند، همچنان آنرا حفظ کرده واعتقاد دارند که روابط آنها باتهران در زمینه های فوق درچارچوب مقررات و ضوابط بین المللی است. چنانچه دبیر شورای امنیت ملی روسیه اعلام کرد«فروش تسلیحات کشورش به ایران تنها شامل تسلیحات دفاعی می شود»
2- طی یکسال اخیر وزن ایران در پیمان های امنیتی منطقه و اتحادیه های اقتصادی و سازمان های منطقه ای و بین المللی افزایش یافته است. عضویت ایران در پیمان امنیتی شانکهای، به عضویت درآمدن ایران در اتحادیه«سارک» افزایش موقعیت ایران در پیمان اکو، جایگاه تهران دراوپک، فراهم شدن مقدمات تاسیس اوجک (سازمان تولید کنندگان گاز) محوریت ایران در کنفرانس اسلامی و جنبش عدم تعهد پیمان تجاری ایران با کشورهای آمریکای لاتین، قراردادها دو جانبه امنیتی با کشورهای همسایه دریکسال و اند اخیر همه بیانگر عدم انزوای ایران وافزایش موقعیت منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی ایران است.
3- در شرایطی که فشار به منظور محدودیت سازی ایران افزایش یافته، روابط تجاری ایران با دنیای خارج وسرمایه گذاری کشور های جهان اعم از غربی و آسیایی و ... درایران نیز روند صعودی داشته است.
بر اساس آمار اعلام شده حجم سرمایه گذاری ها در ایران نسبت به سال 1384، 39 درصد افزایش نشان می دهد و بر همین اساس رشد اقتصادی ایران 3/5 درصد بوده و طبق اعلام موسسات معتبر جهانی جایگاه ایران، دراقتصاد جهانی به رتبه بیست و یکم رسیده است.
درهمین راستا باید این موضع البرایت وزیر خارجه سابق آمریکا را مورد ملاحظه قرار داد که گفته است «فشارهای بین المللی ایران را ایمن ساخته است.»
4- درعرصه فنآوری هسته ای علی رغم تهدیدات و فشارها، تهران مراحل تولید سوخت هسته ای را با روندی پرشتاب درحال طی کردن است. معاون البرادعی دبیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی اعلام کرد:«تهران در دو ماه گذشته ظرفیت خود را برای غنی سازی اورانیوم دو برابر کرده است.» حقیقت امر این است که ایران اکنون سومین مرحله تولید سوخت هسته ای (مرحله اول با استخراج و تولید کیک زرد، مرحله دوم؛ فراوری و تولید هگذار فلوراید اورانیوم. مرحله سوم؛ غنی سازی وتولید میله های سوخت) را طی کرده و بر تمام ابعاد فنآوری غنی سازی اعم در ساخت و مونتاژ ماشین های سانتریفیوژ، نصب، راه اندازی و استحصال پایدار و ... مسلط شده بدون اینکه نیازی به خارج از کشور داشته باشد.
5- جمهوری اسلامی ایران با توجه به مانع سازی غرب در احداث نیروگاه های هسته ای، توانمندی خود را دراین عرصه افزایش داده و مقدمات ساخت نیروگاه هسته ای آب سبک 360 مگاواتی را فراهم ساخته است.مضافاً اینکه نیروگاه هسته ای 40 مگاواتی آب سنگین را که در اراک شروع کرده بود درحال تکمیل شدن می باشد. به موازات چنین رویکرد هایی، جمهوری اسلامی ایران بر مبنای سند چشم انداز بیست ساله و قانون برنامه چهارم توسعه و همچنین مصوبه خرداد ماه سال 84 در شورای انرژی کشور و براساس مصوبه نمایندگان مجلس بر ضرورت برخورداری 20 هزار مگاوات برق هسته ای تا 20 سال آینده، شرکت تخصصی تولید و توسعه انرژی اتمی ایران اقدام بر برگزاری دو مناقصه بین المللی برای ساخت دو نیروگاه جدید 1000 و 1600 مگاواتی کرده است. براساس اظهارنظر معاون سازمان انرژی اتمی شرکت های شرقی واروپایی برای شرکت دراین مناقصه ابراز تمایل کرده اند.
نتیجه: با توجه به عدم تحقیق سیاست انزواسازی و وادارکردن ایران به پذیرش قطعنامه های شورای امنیت، هدفهای اول ودوم مطروحه امری دست نیافتنی است. ازهمین رو اکنون جریانات متعدد در غرب(آمریکا و اروپا) معتقدند که غرب باید سیاست های خود را نسبت به ایران تغییر دهد و رویکرد جدید وعادلانه ای را اتخاذ نمایند. زیرا به تعبیر هفته نامه اشپیگل:«ایران را دیگر نمی توان از غنی سازی منع کرد.»