فرزان شهیدى
افغانستان که در مهرماه سال 1380 در معرض حمله نظامی آمریکا ومتحدانش قرار گرفت، در حال حاضر شرایط دشواری را سپری می کند. به اعتقاد ناظران، بحران فعلی افغانستان برخاسته از مثلث شوم تروریسم، مواد مخدر و فساد اداری می باشد.
بحران امنیتی در افغانستان به ویژه در ماه های اخیر روند فزاینده ای را طی کرده است. در واکاوی علل ناامنی ها در افغانستان عوامل متعددی به چشم می خورد که برخی داخلی است وبرخی ریشه در خارج مرزها دارد. در بعد داخلی، کندی در پروژه دولت سازی وناکارآمدی دولت در ابعاد امنیتی واقتصادی ونیز روند کند بازسازی از جمله علل تشدید بحران امنیتی در این کشور محسوب می شود. البته دولت کابل این ناکامی ها را بیش از همه به عدم همکاری آمریکایی ها ونیز کاهش کمک های بین المللی نسبت می دهد. صرف نظر از اسباب وعلل، نتیجه آن است که کارآمدی دولت حامد کرزای زیر سوال رفته است. به طور طبیعی تداوم این وضعیت زمینه بی اعتمادی واعتراضات عمومی را فراهم می سازد وبرای نمونه در خرداد ماه سال گذشته، کابل شاهد یک تظاهرات اعتراض آمیز بود که با دخالت نیروهای امنیتی بیست تن جان باختند.
در بعد خارجی برای بررسی عوامل ناامنی باید به بازیگران اصلی صحنه افغانستان اشاره کرد که عبارتند از: آمریکا ، نیروهای ناتو، طالبان وپاکستان. هر یک از این عناصر به نحوی در تشدید ناامنی های افغانستان نقش دارند.
در حال حاضر اقدامات تروریستی عمدتا از سوی طالبان،اعضای شبکه القاعده و افراد حزب اسلامی »گلبدین حکمتیار» سازماندهی و اجرا می شود. طالبان از حمایت های پاکستان برخوردار بوده وعناصر آن عمدتا در مدارس دینی این کشور آموزش می بینند. طالبان که اواسط دهه هفتاد شکل گرفت ودر سال 1375 کابل را تصرف کرد، در حمله نیروهای ائتلاف در سال 1380 سقوط کرد، اما بقایای طالبان به بازسازی خود روی آورده واکنون بزرگترین تهدید را علیه امنیت وثبات افغانستان شکل داده اند. آن گونه که سران طالبان اعلام کرده اند هدف این جنبش بیرون راندن نیروهای خارجی وسرنگونی دولت این کشور می باشد. طالبان با توجه به نارضایتی مردم افغان از دولت ونیروهای ائتلاف، توانسته است بخش زیادی از آن ها را به خود جذب کند.
طالبان از بستر نارضایتی وبی اعتمادی مردم به حکومت جدید ونیز نیروهای غربی بهره برده ودر صدد بازگشت به عرصه سیاسی ونظامی می باشد واین نگرانی وجود دارد که مردم افغان طالبان را علیر غم تندروی هایش به اوضاع بحرانی کنونی ترجیح دهند. این نگرانی آن جایی تشدید می شود که گفته شده طالبان قصد دارد از تندروی های گذشته تا حدی فاصله بگیرد تا پایگاه اجتماعی بیشتری در میان افغان ها بیابد.
چندی قبل جنبش طالبان، حملات خونین بهاری را خط مشی جنگی این گروه در سال جاری اعلام کرد ودر نخستین گام با انجام حملات انتحاری، مین گذاری و قرار دادن مواد منفجره نزدیک به20سرباز خارجی را در جنوب افغانستان کشته و چندین نفر را زخمی کردند. گسترش دامنه فعالیت شورشیان در ولایات نیمروز، فراه، قندهار، قندز، خوست، لغمان، کاپیسا، هرات و غیره و عدم همکاری مردم با دولت در برخی مناطق باعث افزایش فعالیت تروریستی در افغانستان شده است.
در جریان این فعالیت ها تلفات سنگینی طی دو سال گذشته تاکنون به مردم غیرنظامی ، نیروهای دولتی و خارجی و شورشیان در افغانستان وارد شده است. طبق اعلام سخنگوی ریاست امنیت ملی افغانستان در سال گذشته بیش از 3000 نفر در افغانستان کشته شده اند که حدود 600 تن از آنان تنها در عملیات انتحاری جان باخته اند. متوسط کشته های سربازان ناتو در افغانستان نیز در هر هفته پنج نفر است که این رقم معادل تعداد کشته های سربازان روسی در دهه 1980 میلادی در افغانستان است. درگیری ها خصوصا در جنوب نیز به طور مداوم ادامه دارد که قربانیان آن نیروهای نظامی دولت کابل ونیروهای غربی ونیز مردم بی گناه افغان می باشند.
از دیگر عوامل ناامنی، عملکرد نادرست نیروهای غربی در افغانستان است. نیروهای غربی به رهبری آمریکا اواخر سال 2001میلادی پس از سرنگونی حکومت پنج ساله طالبان در کابل ، با هدف تامین امنیت، ایجاد صلح و مبارزه با تروریسم وارد افغانستان شده اند، اما در تحقق این اهداف توفیقی نداشته اند. شمار نیروهای خارجی 37کشور در افغانستان کمتر از 40هزار نفر است که 27هزار نفر آنها، آمریکایی هستند. به رغم حضور نیروهای خارجی برای تحقق اهداف مزبور، شرایط امنیتی در برخی ولایات جنوبی، شرقی و غربی بهبود نیافته و به سمت شمال در حال گسترش است.
از طرفی پس از حضور نیروهای خارجی در افغانستان سطح زیر کشت مواد مخدر نسبت به زمان حاکمیت طالبان چندین برابر شده است . براساس تازه ترین گزارشها که در آمریکا منتشر شده است، سطح زیرکشت خشخاش در سال زراعی گذشته با 61درصد افزایش به 6/172هزار هکتار در افغانستان رسیده است . به تازگی میزان تولید تریاک این کشور، بیش از هفت هزار تن برآورد شده است. عدم جایگزین مناسب باعث افزایش کشت خشخاش شده است. در همین راستا اوضاع معیشتی افغانی ها بهبود نیافته و فقر وبیماری ومحرومیت همچنان بر بسیاری از مناطق افغانستان سایه افکنده و زیرساخت های اقتصادی همچنان ویران است.
در کنار ناامنی ومعضل مواد مخدر، افغانستان با مشکل فساد اداری هم مواجه است. دولت طی این مدت برای غلبه بر این معضل در دستگاه های دولتی قدم هایی برداشته، اما موفقیت چندانی کسب نکرده است. از سویی برخی محافل خبری از وجود یک مافیای اقتصادی در حکومت خبر می دهند که به چپاول کمک های بین المللی پرداخته ودر قاچاق مواد مخدر ید طولایی دارند.
از دیگر موارد ناهنجاری می توان به عرضه مشروبات الکلی و گسترش مفاسد اخلاقی در افغانستان اشاره کرد. هر از گاهی نیروهای پلیس مقداری مشروبات الکلی را از مهمانخانه های کابل جمع آوری و تعدادی زنان خارجی را به اتهام اشاعه مفاسد اخلاقی از کشور اخراج می کنند. حضور جوانان در این قبیل واحدها زنگ خطری در جامعه سنتی افغانستان است که سلامت بهداشت جامعه را تهدید می کند.
امنیت به عنوان یک مقوله حیاتی در توسعه و پیشرفت افغانستان نقش اساسی دارد ، بدون امنیت دستیابی به توسعه زیرساخت ها، سرمایه گذاری و آرامش وثبات در این سرزمین امکان پذیر نخواهد بود. در صورت تحقق امنیت پایدار، افغانستان دیگر شاهد مثلث شوم تروریسم، مواد مخدر و فساد اداری نخواهد بود.
برای تحقق امنیت در افغانستان باید با عوامل ناامنی به مقابله پرداخت که به نظر می رسد اشغالگران غربی در راس این عوامل قرار گرفته وبه دیگر مولفه های ناامنی دامن می زنند. این در حالی است که مردم افغان که روزی به نیروهای ائتلاف به عنوان فرشته نجات می نگریستند امروزه حضور اشغالگران را برنمی تابند وآن ها را عامل بسیاری از مشکلات خود قلمداد می کنند.