معنویت رکن نبرد نامتقارن است

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
«الحمد و شکرلله رب العالمین و الصلاه و السلام علی خیر خلقه و اشرف بریته ابی القاسم محمد (ص) و علی آله الطیبین الطاهرین الهدات المهدیین»
قال الحکیم: یا ایها النبی حرض المومنین علی القتال ان یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا مأتین و ان یکن منکم مائه یغلبوا الفا من الذین کفروا بانهم قوم لایفقهون.
انفال/65در اواخر قرن بیستم بحث نبرد نامتقارن در ادبیات نظامی مطرح و بعد از طرح موضوع آرام آرام مباحث و تعریف نبرد نامتقارن و کارکرد و اصول حاکم بر این نبرد ارائه شد. در تاریخ معاصر و سالیان اخیر این موضوع وسعت و عمق بیشتری پیدا کرده و در مراکز علمی و آموزشی بحث نبرد نامتقارن مورد توجه فوق العاده ای قرار گرفته است. ما مصادیق نبرد نامتقارن را در چند مقطع حساس از جمله دفاع مقدس و نبرد 33 روزه حزب الله در برابر ارتش صهیونیستی تجربه کرده ایم و ظاهرا نبرد ما در آینده بطور قطع ، نبرد نامتقارن خواهد بود. اینجا می بایست مولفه هایی که در نبرد نامتقارن تأثیرگذار هستند مورد ارزیابی قرار داده و نقش و جایگاه معنویت و رسالت آموزش عقیدتی در گسترش و تعمیق معنویت را مورد بحث قرار دهیم.
1- تعریف نبرد نامتقارن
نبرد نامتقارن تعاریف متعددی دارد و یکی از آن تعاریف عبارتست از رویارویی دو قدرت ناهمطراز و غیر متوازن که طرف ضعیف تر ضمن اجتناب از مواجهه با نقاط قوت طرف مقابل با تکیه بر عوامل قوت خود نقاط ضعف دشمن را مورد حمله قرار دهد. در این تعریف چند عنصر تعبیه شده است.
اصل نبرد ، نبرد نامتوازن و نا همطراز است. یک طرف تکنولوژی برتر و تسلیحات پیشرفته تر دارد و طرف دیگر از آن امکانات برخوردار نیست ولی از یک نقاط قوت دیگری برخوردار است. طرف برتر در عین داشتن قدرت دارای نقاط ضعف خاصی است . شناسایی نقاط قوت و ضعف دشمن و شناسایی امکانات قابل افزایش جبهه خودی و تکیه بر آن امکانات و بهره گیری از تکنیک و تاکتیک و مسائل مختلف در این نبرد مجموعا حاصل آن نبرد نامتقارن است. در این خصوص نمونه هایی را در گذشته و حال داشته ایم . در نبردهای صدر اسلام کاملا این را مشاهده می کنیم که نوع تاکتیک ها و تکنیکها و امکاناتی که در جبهه خودی بوده تقویت شده و زمینه پیروزی را علیرغم نابرابری و ناهمطرازی فراهم کرده است.
2- مولفه های نبرد نامتقارن
چه مولفه هایی در نبرد نامتقارن تأثیرگذار هستند؟ استراتژی، ابزار و تجهیزات ، فن آوری و نیروی انسانی مولفه های مهمی است که در طراحی و شکل دهی نبرد نامتقارن تأثیرگذار هستند . در بخش نیروی انسانی چه عواملی تأثیر گذار است؟ مهارتها ، ابزار و تجهیزات انفرادی و از جمله معنویت و انگیزه عالی برای جنگیدن.
3- اصول حاکم در نبرد نامتقارن
اصولی که در نبرد نامتقارن مطرح می کنند عبارتند از:
1- تحرک و واکنش سریع (سرعت عمل چه در حالت قبل از حمله دشمن یا در حین حمله یا بعد از حمله)
2- خوداتکایی واستقلال رزمی ( در سطح کلان و تولید سخت افزاری یا در قلمرو اجرایی و محدود)
3- قابلیت استمرار
در جبهه حزب الله ، روستای عیت الشعب چندین بار بمباران شد و در طول22روز محاصره هیچ ارتباطی با این روستا نبود و حتی جبهه خودی نمی دانست که ساکنین روستا در چه وضعی هستند و احتمال می دادند که همگی کشته یا به اسارت گرفته شده اند ولی بعد از 18روز یک ارتباط ضعیفی برقرار شد و بعد از 22 روز ارتش اسراییل با یقین به اینکه در این روستا جنبنده ای نیست وارد این روستا شد. اما رزمندگان حزب الله از سنگرها بیرون آمده و با دشمن مقابله کردند. این نمونه ای از قابلیت استمرار است.
4- بومی سازی تسلیحات و تجهیزات
5- چند منظوره بودن ( یعنی اینکه یک نیرو چند نوع مهارت داشته باشد)
امروز وقتی سپاه سه فلشی است اگر بخواهد مفهوم نبرد نامتقارن در سپاه پیاده شود ، باید هر پاسداری سه نوع گرایش داشته باشد. درصدی رسته اول آنها باید نظامی و جمعی، رسته اصلی آنها فرهنگی و جمعی دیگر رسته آنها امنیتی باشد. یعنی هر فردی در شرایط انجام وظیفه اگر چه رسته اولش نظامی است ، اما در شرایط مقتضی باید بتواند وارد رسته های امنیتی یا فرهنگی شود. همینطور در سایر موارد، گسترش یک به سه باید در تمام رسته های مجموعه سپاه تسری یابد.
6- نظم و انضباط انقلابی و تبعیت از فرمانها تا حدنهایی
7- توازن وحشت و عملیات روانی
8- معنویت ( مهمترین و زیر بنایی ترین اصل نبرد نامتقارن است)
معمولاً دوازده اصل برای جنگ نامتقارن ذکر می کنند. اما یکی از اصول مهم و اساسی و زیربنایی حاکم بر نبرد نامتقارن بحث « معنویت » است. معنویت ترکیبی از چند عنصر مهم است و باید به مولفه های آن توجه شود.
اول : ایمان و بصیرت
تدین ، تعهد و ایمان قوی و بینش و بصیرت نافذ از مولفه های اصلی است. اگر بخواهیم در سپاه این بصیرت و ایمان را تعریف کنیم با جای دیگر کاملا متفاوت است. بصیرت سیاسی برای یک پاسدار این است که تک تک جریانهای سیاسی داخل کشور و میزان گرایش و انطباق آنان با آرمانهای نظام دینی و اصل ولایت فقیه را کاملا بشناسد و با تجزیه و تحلیل مواضع و عملکرد ، تفکرات و جریانهای خودی و غیر خودی آنان را ارزیابی کند. این لازمه پاسداری از انقلاب و دستاوردهای آن است.
بنابراین بحث ایمان و بصیرت یکی از مولفه های معنویت است.
دوم: ایجاد ظرفیت و انگیزه مقاومت در بدترین شرایط
باید در نیروی مکتبی، انقلابی سپاه و بسیج ظرفیتی را ایجاد کنیم و انگیزه ای را بوجود بیاوریم که فرد در سخت ترین شرایط بتواند مقاومت کند. یعنی این فرد آن قدر آگاهی و ایمان و اعتقادش قوی باشد که در سخت ترین شرایط متزلزل نشود و نلغزد. شما صحنه فشار و شکنجه روی بلال حبشی، سمیه و یاسر را در تاریخ شنیده و درفیلم محمدرسول الله(ص) مشاهده کرده اید.«المومن کالجبل الراسخ»
موحد چه در پای ریزی زرش
و گر تیغ هنـدی نهی بر سرش
هراس و امیـدش نباشد زکس
همین است معنای توحید و بس
امروز با یک وضعیت بسیار پیچیده ای در دنیا مواجه هستیم. وقتی یک نیروی مکتبی در عرصه جهاد فعالیت می کند امکان لو رفتن و دستگیری آن هم وجود دارد. رزمنده باید دارای یک ایمان و باوری باشد که بتواند در سخت ترین شرایط خود را حفظ کند. یعنی یک استحکام لازم در وجود و شخصیت هر پاسدار و بسیجی باید باشد تا در برابر زلزله 10ریشتری مقاومت کند. چه سازه هایی لازم است که بتواند با ده درجه ریشتر زلزله مقاومت کند و از پای در نیاید. ما باید خود را برای این عرصه آماده کنیم.
کارکرد معنویت و بصیرت هم در جبهه نظامی است و هم در جهاد اکبر ، یعنی تسلط بر نفس و دشمن درونی که قوی ترین دشمن است. پیامبر اسلام (ص) از آن به جهاد اکبر یاد می کند. جهاد اکبر از جهاد اصغر که همان نبردهای بیرونی است به جهت اینکه نفس خیلی قوی است و دارای عده و عده می باشد به مراتب سخت تر است. به تعبیر روایات هیچگاه نابود شدنی نیست و تا وقتی انسان زنده است همراه انسان است.
ایمان و باورهای دینی باید در پاسداران آنچنان تقویت شود تا در برابر هر دشمن قوی تر بتواند بایستد و مقاومت کند.
سوم : تقویت روحیه جهادی و شهادت طلبی
یک نیروی انقلابی و مکتبی وقتی جبهه حق و باطل را شناخت درک می کند اگر کشته شود در راه حق است و به مراتب عالی از شهادت در راه خدا نائل می شود و اگر دشمن را هم نابود کند فوزی عظیم نصیبش می شود. اما صرف شناخت کافی نیست. تقویت روحیه شهادت طلبی و جهاد عامل اساسی پایداری است. در عین حال که جبهه را می شناسد و حق و باطل را تشخیص می دهد نباید لغزش داشته باشد و در پیمودن این راه هراسی به دل راه دهد ، ولو اینکه در آستانه شهادت قرار گیرد و مرگ را در یک قدمی خود ببیند.
¤ معنویت و نقش آن نسبت به دیگر عوامل چیست؟
¤ چگونه وزن و نقش معنویت را در موفقیتها بدست آوریم ؟
¤ چگونه می توانیم نقش معنویت را در پیروزی ها ، نقص آن را در شکست ها ملموس و عینی کنیم؟
یکی از رسالتهای حوزه نمایندگی ولی فقیه در سپاه در حال حاضر همین است. ولی متأسفانه جایگاه و نقش معنویت در نبردها ، پیروزیها و شکست ها خیلی ملموس و عینی نیست. کار تئوریک و علمی لازم بوده است تا اینکه این مسئله مهم برای مسئولین کاملا مشهود و روشن بشود.
برای رسیدن به این هدف چهار مرجع و منبع در پیش روی ما قرار دارد.
1-مراجعه به قرآن
قرآن به عنوان منبع بسیار غنی و عمیق ، منبع اصیل و قطعی از نظر سند برای رسیدن به این نتیجه می باشد.
ما دو نوع مستندات در قرآن داریم یک دسته آیاتی که نقش معنویت را بر پیروزی و افزایش توان نیروهای جبهه حق بیان می کند و دسته دوم ، آیاتی که اشاره به امدادهای غیبی و عنایات ذات باریتعالی برای رزمندگان در صدر اسلام دارد. آیه ای که در ابتدا تلاوت شد با صراحت نبرد نامتقارن را بیان و یکی از مولفه های تأثیرگذار در نبرد نامتقارن را تبیین می کند و می فرماید: « ا ن یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا مأتین» توان شما با توان دشمن از جهت نیروی انسانی ، تجهیزات و سرزمین ناهمطراز است و اصولا هیچ برابری از نظر ظاهر بین جبهه حق و باطل در صدر اسلام و جنگهای پیامبر نبوده است. قرآن کریم یک راهکار نشان می دهد و می فرماید : شما در نبرد نامتقارن هستید و باید به مولفه ها توجه کنید : اگر شما 20 نفر باشید و سه عنصر ایمان ، بصیرت و صبر را در نیروی رزمنده تعبیه کنید توان شما یک به ده می شود و بر دویست نفر فائق می آیید. این همان نبرد نامتقارن است که جبهه حق را برتری می بخشد.
مقام معظم رهبری تعبیری دارند و می فرمایند : ما از نظر تکنولوژی با دشمن فاصله زیادی داریم ولی مولفه هایی در اختیار داریم که اگر روی آنها تکیه کنیم با آنها برابر می شویم وچه بسا در بعضی مقاطع شرایط برتری داشته باشیم. هرچند ما در مقابل ناوها و موشکهای کروز آمریکا تکنولوژی مورد نیاز را نداریم ولی باید قهرا به آن عواملی که داریم تکیه کنیم. وآنچه که ما داریم ولی دشمن از آن محروم است عنصر معنویت است و باید روی آنچه که دشمن ندارد تکیه کنیم. بنابراین براساس این آیه شریفه باید روی معنویت سرمایه گذاری شود . در آیه دیگر می فرماید : « بلی ان تصبروا و تتقوا و یاتوکم من فورهم هذا یمددکم ربکم بخمسه آلاف من الملائکه مسومین»(آل عمران 125 )این عامل ، فوق نرم افزاری است و مرحله تکاملی معنوی را بیان می کند و چیزی که در اثر معنویت حاصل می شود یک مرحله اش افزایش توان یک به ده است و مرحله دوم دستیابی به امداد غیبی است. در اینجا توان بسیار مضاعف می شود.
سید حسن نصرالله در بیانی گفته است : در جبهه لبنان نبرد با اسرائیل دارای تفاوت 80 برابری بود. یعنی 1 به 80 و دشمن 80 برابر ، از جهت نیروی انسانی و امکانات هوایی برتری داشت که در چنین شرایطی توجه به اصول نبرد نامتقارن و از جمله آن اصل معنویت، تفاوت بسیار زیاد دو جبهه را، متوازن و زمینه پیروزی جبهه حق را فراهم کرد. نبرد نامتقارن 33 روز مقاومت حزب الله لبنان با دشمن صهیونیستی دنیایی از تجربیات و ارزشها را درخود داشت ، که امید است تمام آن لحظات و نکات را ثبت کرده باشند و قابل انتقال باشد تا دیگران بتوانند از این تجربیات گرانسنگ در نبرد های نامتقارن استفاده کنند.
قرآن کریم در آیه ای می فرماید: « الان خفف الله عنکم و علم ان فیکم ضعفاً » اگر معنویت کاهش پیدا کرد چه می شود؟ تأثیر فیزیکی و محسوس دارد. اگر معنویت کم شد نسبت 1 به 10 می شود 1به2 کاهش پیدا کرده و توان کم می شود و تأثیر عنصر معنویت را در کاهش توان جبهه حق با کمیت محسوس در قالب فرمول بیان می کند و زمینه را برای دست اندرکاران و سیاستگذاران در تعیین وزن و جایگاه معنویت فراهم می سازد. قرآن بحث جالب و شیرینی دارد که می تواند در تئوریزه کردن نقش معنویت موثر و مفید باشد.
2- نبردهای صدر اسلام
دومین منبع قابل بررسی، نبردهای صدر اسلام است ، در صدر اسلام جنگ ها و غزوات زیادی پیش آمد که در بسیاری از آنها پیروزی با جبهه اسلام بود.
آیا این نبردها متقارن بود یا نامتقارن و چه عواملی باعث شد که پیامبر(ص) در نبردها پیروز شود؟
چرا در جنگ احد جبهه حق آن ضربه را خورد؟
دلیل اصلی وارد شدن ضربه به لشکر اسلام در جنگ احد کاهش معنویت بود چونکه آنها تارک نماز نشدند ، از خط نبی مکرم اسلام (ص) خارج نشدند، بلکه فقط آن سنگر و سلسله مراتبی را که پیامبر(ص) فرموده بود این فرمان را اجرا کنید و این سنگر را حفظ کنید، آن معبر ورودی وخروجی را نگهدارید ، ولی آن عده که مسئولیت حفاظت آن معبر را بر عهده داشتند ، وقتی دیدند جبهه باطل عقب نشینی کرده و غنایم جنگی را بجای گذاشتند، گفتند: سهم ما چه می شود ، در همین شرایط حساس بود که معنویت کاهش پیدا کرد و علاقه به دنیا جایگزین شد.
کاهش معنویت در روحیه یک رزمنده در هنگام مبارزه، غافل شدن از مسئولیت سنگین و توجه داشتن به ظواهر دنیا یعنی اینکه در وسط کار یک مرتبه یادش می افتد که سهم ما از این غنائم چه می شود؟آن وقت بود که جبهه حق ضربه سنگینی خورد.
با بررسی اجمالی آمار مقایسه ای سه جنگ صدر اسلام متوجه خواهید شد که وضعیت جبهه حق و باطل چگونه بوده است.
1-جنگ بدر لشکر اسلام 313 نفر ، لشکر کفر 1000 نفر
2-جنگ احد لشکر اسلام 700 نفر لشکر کفر 3000 نفر
3-جنگ خندق لشکر اسلام 3000 نفر لشکر کفر ده هزار نفر
به اضافه تجهیزات و امکاناتی که دشمن در اختیار داشته ، اما در همه نبردها پیروزی با جبهه اسلام بوده است. با مقداری تفاوت و یا در بعضی جاها فراز و فرودها. اینها نمونه هایی از تاریخچه نبردهای نامتقارن و مولفه هایی که در آن تاثیرگذار است می باشد.
حضرت علی (ع) می فرماید : « فلما رای الله صدقنا انزل بعدونا الکبت وانزل علینا النصر » وقتی خداوند صداقت ، راستگویی و امانتداری ما را در پایبندی به راه دید نکبت و شکست را بر دشمن ما و پیروزی و نصرت را برای جبهه ما مقرر فرمود.
3- دوران هشت سال دفاع مقدس
منبع سوم که قابل بهره برداری است دفاع مقدس است. در دفاع مقدس چه عاملی باعث پیروزی جبهه حق شد؟ درحالیکه نبرد رزمندگان اسلام با دشمن کاملا نامتقارن بود. یک طرف آمریکا و شوروی سابق و صدام و در طرف دیگر یک کشوری که هیچ یک از ابراز اصلی را برای یک نبرد سنگین در اختیار نداشت اما در عین حال در نهایت پیروز شد.
4- نبرد مقاومت حزب الله لبنان
نبرد سی و سه روزه مقاومت حزب الله لبنان با اسرائیل می تواند تجربه بسیار خوبی برای تبیین و تثبیت نقش و جایگاه معنویت در سپاه باشد و مادامیکه جایگاه و نقش معنویت در معادلات سپاه تبیین نگردد و جایگاه آن ملموس و محسوس نشود جایگاه آموزش عقیدتی ارتقاء پیدا نکرده و مربی آموزش عقیدتی سیاسی ارزش خودش را پیدا نمی کند.
تا وقتی که نقش و فلسفه وجودی مربیان عقیدتی و معلمین و مدیران و اینکه این حرکت چیست؟ بیان نشود، ارزش قائل نمی شوند.
مشکل این است که دیگران نمی دانند نقش مربی عقیدتی ، معلم و یک مسئول چیست ؟
روایت است که عبدالرحمن بن سلمی به فرزند امام حسین (ع) سوره حمد را می آموزد. حضرت نیز در مقابل تعلیم فرزند خود یک پارچه گران قیمت ، پول نقدی به عنوان هدیه دادند و همچنین دهان معلم را پر از درکردند. اطرافیان تعجب کردند که چگونه امام این مقدار هدیه و وجه نقد به این فرد می بخشد. فرمود: هدیه من با کار معلم قابل مقایسه نیست. فرمود: عطای من کجا و اقدام معلم کجا؟ آموزش سوره حمد کجا و مباحث اعتقادی و مباحث احکام و اخلاق کجا؟ هر کدام جای خود را دارد لذا باید تلاش کرد جایگاه معنویت را بالا برده تا جائیکه آموزش عقیدتی جایگاه خودش را پیدا کند.
بر همین اساس بنده به نظرم رسید در سال 86 یک کنگره ای تحت عنوان « نقش معنویت در نبرد نامتقارن» با کیفیت بالا جزء برنامه های نمایندگی ولی فقیه در سپاه باشد ، که یکی از اهداف آن تئوریزه کردن و تعیین وزن جایگاه معنویت در معادلات و نبردهای نامتقارن و پیروزیها است.
نقش و جایگاه معنویت ، عوامل موثر در معنویت در قرآن، نقش معنویت در پیروزی و شکست ها، امدادهای غیبی در قرآن نیاز به پژوهش هایی دارد. و بنده معتقدم معنویت به هیچ عنوان با تکنولوژی ، تجهیزات ، مهارتها قابل مقایسه نیست. البته آنها را هم نادیده نمی توان گرفت. ولی نقش معنویت در کنار آنها قابل مقایسه نیست، از این رو باید به موضوع معنویت توجه تام و تمام داشته باشیم، به ویژه با توجه به تاکیدات مکرر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در شرف یابی فرماندهان، معظم له بر موضوع معنویت تکیه داشته و نکات مهمی را مورد تأکید قرار دادند. ایشان فرمودند: شما آن روز که هیچ چیز نداشتید حتی سلاح آر پی چی، ولی برای دفاع از انقلاب اسلامی توانستید در برابر دشمن بایستید و آن چیزی که شما را در برابر دشمن با آن همه امکانات پیروز کرد معنویت بود.
امروز آنچه ما داریم و با دشمن همطراز نیست و توان مارا افزایش می دهد عنصر معنویت است. در فرایند تحقق معنویت ، آموزش وفراگیری نخستین مرحله است و با اجرای آموزش، دانش و معرفت دینی فرد افزایش می یابد و وقتی دانش عقیدتی او عمق پیدا کرد تبدیل می شود به ایمان و در جان فرد نفوذ کرده و در کلام او بروز می کند و بعد هم در اعضا و جوارح او متجلی می گردد و افراد اینگونه مومن و متدین می شوند.
یکی از کارهای خوبی که سالهای اخیر به آن توجه شده است موضوع تداوم آموزش است. شاید نظام آموزش فعلی در اجرا نتواند میزان ویتامینی که لازم هست در هر پاسداری تزریق کند ولی طرحی است که در قالب تداوم و فراگیر کردن آموزش در دستور کار قرار دارد و در همین رابطه نیروی دریایی ، زمینی ، هوایی ، نیروی مقاومت و قدس اقدامات مفیدی بعمل آورده اند و بعضی از نیروها نیز خیلی جلوتر هم هستند و مراکز آموزشی خوبی را در شهرهای مختلف پیش بینی کردند و حجم بالایی از نیروها را در طول سال در این مراکز تحت پوشش آموزشهای عقیدتی قرار می دهند و بسیار هم تاثیرگذار بوده است و من هم به این امر مهم عنایت و اهتمام دارم و باید تلاش کنیم تا ان شاءالله موضوع کاملا جامه عمل بپوشد.