فرزان شهیـدىپور
آغاز فصل گرما در لبنان معمولا مصادف با بحران های جدید است. حمله اسراییل به لبنان در تابستان 1982 و 2006(جنگ سی وسه روزه) دو نمونه بارز از این بحران هاست. امسال نیز اردوگاه «نهر البارد» در شمال لبنان در شهر طرابلس شاهد درگیری های خونین میان ارتش وگروه موسوم به فتح الاسلام بوده است.
دولت لبنان شروع درگیری ها را به عملیات سرقت از شعبه بانک مدیترانه در منطقه آمیون در جنوب شرق طرابلس مرتبط می داند . بر اساس گزارش دولت خودروی حامل سارقان که توسط دوربین های مدار بسته بانک شناسایی شده بودند، در نهایت وارد اردوگاه نهرالبارد شده و عناصر این سرقت ، وابسته به گروهک فتح الاسلام بوده اند؛ فتح الاسلام ضمن در این گزارش اعلام کرده که در حال دفاع از خود هستند.
فتح الاسلام یکی از سازمانهای فلسطینی محسوب می شود که حدود یک سال پیش از جنبش» فتح الانتفاضه» منشعب شد. فتح الانتفاضه به رهبری سرهنگ ابوموسی، عضو سابق سازمان فتح است که مرکز اصلی آن اکنون در سوریه قرار دارد. گفته می شود که فتح الاسلام با 200 نیروی جنگجو از فتح انتفاضه منشعب شده است و از آن زمان تاکنون مرکز استقرار خود را در اردوگاه نهرالبارد در شمال لبنان قرار داده است. رهبر این گروه «شاکر العبسی» است که عضو سابق جنبش فتح به رهبری یاسر عرفات بوده است. وی در دهه هفتاد به منظور آموزش های نظامی عازم لیبی می شود و در دهه هشتاد و پس از انشعاب فتح الانتفاضه از فتح ، به آن می پیوندد. پس از آن ، اولین بار در سال 2002 نام «شاکر العبسی» در اردن بر سر زبانها افتاد .در این سال یک دیپلمات سفارت آمریکا در امان ترور می شود و دولت اردن وی را یکی از مسئولین این عملیات معرفی و وی را به اعدام محکوم می کند.از همین جاست که گمانه زنی های ارتباط وی با ابومصعب زرقاوی رهبر سابق القاعده در عراق آغاز می شود.
شعار آزادی سرزمین فلسطین و حمایت از اهل سنت لبنان از سوی فتح الاسلام باعث شد تا این سازمان از تشکیلات اقماری القاعده در لبنان محسوب شود. این احتمالات آنگاه تقویت می شود که علاوه بر فلسطینی ها، عناصری از لبنان، الجزایر، افغانستان، مصر، سوریه، مغرب و عربستان نیز از جمله اعضای این سازمان معرفی شده اند. از سویی شاکر العبسی، رهبر فتح الاسلام دو ماه پیش در گفتگویی با خبرگزاری رویترز اعلام کرده بود یکی از اهدافش اجرای شریعت اسلامی در اردوگاههای فلسطینی و مبارزه با کفار است. ایمن ظواهری شخصیت شماره دو القاعده نیز در جریان جنگ سی وسه روزه اعلام کرد فعالیت های القاعده باید در اراضی لبنان توسعه یابد.
برخی ناظران رشد سریع فتح الاسلام و مسلح شدن آن به سلاح های سبک و نیمه سنگین را به طرح گسترش جنگ طایفه ای در لبنان بین شیعه و سنی مربوط می دانند، اما «محمد رشید قبانی» مفتی اهل سنت لبنان یک روز پس از آغاز درگیری ها در نهرالبارد، فتح الاسلام را خارج از دین و مخل امنیت لبنان معرفی نمود. این موضعگیری حاکی از آن است که میان جریان معتدل سنی در لبنان وتفکرات افراطی القاعده گسست زیادی وجود دارد.
نیروهای حامی دولت لبنان (گروه 14 مارس) از ابتدای درگیری، سوریه را عامل این عملیات و آغاز جنگ به منظور ایجاد اخلال در اجرای دادگاه بین المللی رفیق حریری معرفی کرده اند . این در حالی است که فتح الاسلام و سوریه ، هر دو هرگونه وابستگی فتح الاسلام را به سوریه به شدت درکرده اند. این اتهامات در حالی است که چندی پیش نیروهای امنیتی سوریه چهارتن از عناصر رده بالای فتح الاسلام را که قصد ورود غیر قانونی به سوریه و سپس عزیمت به عراق را داشتند، در مرز مشترک خود با لبنان ، در یک درگیری نظامی به قتل رسانده اند .
از طرفی مخالفان دولت لبنان و از جمله حزب الله با آنکه هرگونه تجاوز به جایگاه ارتش لبنان و حریم امنیت ملی لبنان را به عنوان خط قرمز تلقی و آن را به شدت محکوم کرده اند، در عین حال تاکید دارند که گروه 14 مارس باید از هرگونه بهره برداری سیاسی از این درگیری ها خودداری کند .
با این حال به نظر می رسد گروه 14 مارس به شدت تلاش دارند از درگیری های طرابلس بهره برداری کنند وحتی برخی شواهد حاکی از آن است که حمله ارتش به نهر البارد یک سناریوی حساب شده جهت ایجاد جنگ داخلی واعمال فشار بر سوریه وحزب الله بوده است.
از جمله این شواهد آن است که دولت لبنان با تشکیل جلسه اضطراری امنیتی در ابتدا مخالف ورود ارتش به اردوگاه بوده است، اما سعد حریری و سپس فواد سنیوره بر ورود ارتش و سرکوب کامل فتح الاسلام اصرار می ورزند که نتیجه آن بیش از 25 کشته و دهها مجروح در صفوف ارتش لبنان بوده است. این تصمیم نابجا تبعات خوبی برای ارتش لبنان دربرنخواهد داشت وبرخی نگران آنند که چه بسا با ادامه درگیری ها تجربه «صبرا وشتیلای»دیگری تکرار شود.
از طرفی شبه نظامیان وابسته به جریان المستقبل تحت رهبری سعد حریری با ورود به درگیری ها طرح «آتش بس» موقت را شکسته وعملا بحران را تشدید می کنند. سمیر جعجع رهبر حزب نیروهای لبنانی واز اعضای برجسته 14 مارس نیز فقط چند ساعت پیش از آغاز درگیری های نهرالبارد ، آغاز دور جدید درگیری ها و ناامنی ها در لبنان را پیش گویی کرده است و حتی در این میان به صراحت از سازمان فتح الاسلام سخن گفته است. جالب آن که معاون وزیر خارجه آمریکا، دیوید ولش هم در آخرین سفر خود به بیروت، پیش بینی چنین درگیری هایی را کرده بود.
این شواهد نشانگر امتداد بحران به خارج از مرزها وهمگرایی مجدد گروه 14 مارس با اربابان آمریکایی واسراییلی خود می باشد. آیا لبنان بار دیگر قربانی یک توطئه جدید تابستانی جهت تشدید بحران داخلی خواهد شد؟