رادیو اکتیو (Radio activity-Radioactive) به معنای پرتوزایی یا پرتوافشانی خود بخودی و فعال ، مربوط به یک تغییر خود بخودی در هسته یک اتم است که با گسیل پرتوهای آلفا ء ، بتا و گاما نیز همراه می باشد. ذرات آلفا از چهار ذره اتمی یعنی دو پروتون و دونوترون تشکیل می شود . این ذرات ضعیف ترین نوع تابش رادیو اکتیو می باشند و بار الکتریکی مثبت دارند و مسیر آنها را می توان با صفحه کاغذ مسدود کرد. ذرات «بتا» قدرتمند و از ذراتی اتمی که الکترون خوانده می شوند و بار منفی دارند، تشکیل می شوند. این ذرات از کاغذ عبور می کند ولی با آلومینیوم می توان آن را مسدود کرد. پرتو گاما از همه قدرتمند تر است . آنها امواج الکترومغناطیسی هستند و فاقد بار الکتریکی می باشند اما پرتوهای گاما را فقط لایه ضخیمی از سرب متوقف می سازد.
تابش رادیو اکتیو می تواند وارد بافتهای موجود زنده شود و به آنها صدمه بزند . بنابراین اطراف آن باید کنترل شود . برخی از فلزات بسیار سنگین،دارای خاصیت مسموم کنندگی هستند که از خود اشعه های خطرناکی منتشر می کنند . این عناصررا عناصر رادیو اکتیو یعنی عناصر «فعال در تولید اشعه» می نامند. مهمترین فلزات سنگین رادیو اکتیو عبارتند از اورانیوم ، پلوتونیوم ، رادیوم، توریوم ، اکتینیوم و نپتونیوم . تمام این عناصر فعالیت تشعشعی دارند. اورانیم 19 برابر، پلوتونیوم 8/19 برابر،پلونیم 4/9 برابر، رادیوم 5برابر و توریوم 7/11 برابر از آب حجمشان سنگین تر است. یعنی اگردر یک ظرف یک کیلو آب جا بگیرد در همان ظرف 19 کیلو اورانیم جا می گیرد . تحقیقاتی که توسط ماری کوری فیزیکدان فرانسوی و دیگر دانشمندان انجام گرفت معلوم شده است که تمام عناصری که عدد اتمی آنها ، بیش از 83 باشد، پرتوزا هستند . از دیدگاه نظری همه مواد رادیواکتیو نهایتا به سرب تبدیل می شوند. هسته اتم سرب پایدار است و خاصیت رادیو اکتیو ندارد. در واقع وقتی یک عنصر رادیو اکتیو اشعه بیرون می دهد به عنصر دیگری تبدیل می شود، به این پدیده «زوال یا نابودی رادیو اکتیو» می گویند . هر اتم رایو اکتیو دیر یا زود از بین می رود و به اتم دیگری تبدیل می شود . مثلا اورانیوم که عدد اتمی آن 92 است پس از زوال به توریوم با عدد اتمی 90 تبدیل می گردد. بسیاری از «ایزوتوپها» رادیو اکتیو هستند یعنی ذرات با فرکانس بالا را در هسته (مرکز) اتمهای خود ساطع می کنند.لذا از آنها می توان برای دنبال کردن مسیر مواد متحرکی که در دید پنهان هستند مانند جریان خون در بدن یک بیمار ، استفاده کرد . در جریان خون یک بیمار مقدار کمی از یک ایزوتوپ رادیواکتیو تزریق می شود،سپس مسیرآن توسط آشکارسازهای خاص که فعالیت رادیواکتیو را مشخص می کنند دنبال می گردد . در خصوص فرسودگی ماشین آلات نیز می توان آهنگ فرسودگی را با استفاده از ایزوتوپ ها اندازه گرفت. مقدار اندکی از ایزوتوپ ها را به بخشهای فلزی ماشین آلات مانند یاتاقانها و رینگ پیستونها اضافه می شود سپس سرعت فرسودگی با اندازه گرفتن رادیواکتیو محاسبه می شود.
قابل ذکر است که قرار گرفتن در معرض تشعشع های رادیواکتیو ممکن است با آسیب های جسمی و ژنتیکی همراه باشد . عوارض رادیواکتیو ممکن است تا چندین سال پنهان بماند. بارش رادیواکتیو ناشی از انفجار هسته ای یا نشست نیروگاههای هسته ای ، تشعشع های نامحسوس حاصل از ترکیب های طبیعی خاک (نظیر خاک های حاوی اورانیوم) و قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس ، می تواند موجب بیماری پرتوتابی شود .