دفاع مقدس، دفاع از آرمان‌های الهی بود

*چرا در دوران دفاع مقدس، ما از بین سه کلمه جنگ، مقاومت و دفاع، کلمه دفاع را انتخاب کردیم. چرا این دفاع، مقدس است مگر جنگیدن مقدس است؟
**ابتدا فرارسیدن هفته دفاع مقدس را به یادگاران هشت سال دوران دفاع مقدس، خانواده معظم و معزز شهدا و شهدای دانشجو به ملت شریف ایران تبریک عرض می کنم و یاد و خاطره شهیدان عزیز را گرامی می دارم و به ارواح طیبه شهدای عزیز و پر افتخار دوران دفاع مقدس، به ویژه روح ملکوتی و پرفتوح امام شهیدان، که همواره در دوران دفاع مقدس فرماندهی جنگ را با درایت، دقت و شجاعت، دنبال می کرد درود می فرستم و از خداوند متعال آرزوی محشور شدن شهدای عزیز را با امام شهیدان دارم.
در حقیقت ما آغازکننده جنگ نبودیم این جنگ بر ما تحمیل شد. ما در مقابل حمله گسترده ارتش متجاوز بعثی که با توان کامل جنگی حمله گسترده ای را در سرتاسر مرزهای کشور ما انجام داده بود به دفاع برخاستیم. به همین دلیل ما از آرمان های انقلاب، از مرز و بوم ایران اسلامی و از تمام عرصه های علمی، فرهنگی و میهنی که یک باره از زمین، هوا و دریا مورد تهدید و تجاوز دشمن قرار گرفته بود دفاع داشتیم و ناگزیر از دفاع از آب و خاک خودمان بودیم، به همین دلیل است که عبارت دفاع را به کار می بریم.
به علاوه چون صدام با تحریک امپریالیسم جهانی و اربابان صهیونیستی خود درصدد نابودی نظام مقدس و نوپای ایران اسلامی بود و در واقع این حمله ای به آرمان های انقلاب و حرکت انقلابی ایران اسلام بود که در دنیا شکل می گرفت، انقلاب مقدسی که بعد از 1400 سال با شعارهای دینی و الهی و با تکیه بر ایمان و با تبعیت از فرامین اسلام شکل گرفته بود برای امپریالیسم جهانی قابل هضم نبود و در انتخاب مقدس برای اینکه دفاع از مقدسات کشور بود و تنها نظام مشروع و مقدس جهان یعنی نظام جمهوری اسلامی بود که در مقابل سلطه غرب و شرق ایستادگی کرد، به همین منظور این دفاع ما یک واژه مقدس به خود گرفت و «دفاع مقدس» نامیده شد.
به خاطر اینکه در این نظام دفاع از آرمان های الهی در صدر بود و با بر تکیه سلاح ایمان و معنویت دینی شکل گرفت.
البته جنگ که فی نفسه مفهوم مقدسی نیست، بسته به هدف آن است که زشت یا زیبا تلقی می شود. زمانی که جنگ با کفار برای دفاع از مقدسات جامعه به اذن امام معصوم اتفاق بیفتد یک جنگ مقدس است.
به هر حال آنچه که در دوران دفاع مقدس اتفاق افتاد دفاع از کیان، ناموس و آرمان های انقلاب بود که امری لازم، شایسته و مقدس بود. جوانان ما برای دفاع از دین و کشور، عاشقانه، داوطلبانه، شجاعانه و مجاهدانه وارد میدان شدند و حتی برای شهادت مسابقه می دادند. چرا که این جنگ را دفاعی مقدس در مقابل هجمه شیاطین که دستشان از آستین صدام بیرون آمده بود می دانستند.
*جنابعالی به سبقت گرفتن جوانان از همدیگر برای حضور در جبهه اشاره کردید، در این بین حضور و استقبال دانشجویان و قشر دانشگاهی از جبهه را چطور می بینید و چگونه ارزیابی می کنید؟
**دانشجویان جزو گروه های پیشگام، پیشرو و موثر در دفاع هستند. دانشجویان در ابتدای جنگ زمانی که کشور دچار حمله و هجمه دشمن بود در جبهه ها حضور یافتند در حالی که در هیئت حاکمه آن زمان، اختلافات و کشمکش های سیاسی اوج گرفته بود. گروه های سیاسی و احزابی که الآن جزو مدعیان این نظام محسوب می شوند می بایست در آن دوره ای که در حاکمیت بودند (برخی گروه های ملی و مذهبی) به ملت جواب دهند.
کشمکش های سیاسی بین گروههای چپ و راست و گروهک های مختلفی که برای گرفتن قدرت و تعیین سهمشان در نظام و انقلابی که به واسطه مردم با رهبری های امام به پیروزی رسیده بود، این گروه ها نقش جدی و قابل ملاحظه ای در به ثمر رساندن آن نداشتند و برای سهم خواهی با هم درگیر بودند. امام عزیز در این زمان فرمود که دفاع از کشور مسئله اصلی است و مسائل دیگر را رها کنید. عده ای از دانشجویان روشنفکر و متدین که پرچمداران جنبش دانشجویی در آن زمان بودند مثل شهید علم الهدی و شهدای عزیز دانشجوی مسلمان پیرو خط امام، بدون توجه به کشمکش های سیاسی در جبهه حضور پیدا کردند و در مسندهای مختلف جنگ حضور جدی داشتند. دی ماه 59 یعنی حدود 100 روز بعد از آغاز حمله دشمن، جریان دانشجویی بدون توجه به کشمکش های سیاسی، گوش به فرمان ولایت، به صورت جمعی در جبهه هویزه در کنار برادران ارتشی و سپاهی خودشان قرار می گیرند و به عنوان یک گروه منسجم در عملیاتی به نام «عملیات نصر» حماسه آفرینی و فداکاری می کنند. اسیر می گیرند، می جنگند و حسین وار هم شهید می شوند. همین حرکت موجب بیداری جامعه دانشگاهی و جوانان کشور شد و از آن به بعد سیل دانشجویان و جوانان به سمت جبهه راهی شدند. در واقع این دانشجویان در حوزه اطلاع رسانی، تبلیغات و فرهنگ سازی برای دفاع نقش موثری داشتند. در عرصه دفاعی و خط مقدم و جنگیدن نیز نقش دانشجویان را پر رنگ می بینیم.
صنایع دفاعی و مهندسی جنگ در دوران دفاع مقدس، نقش فرماندهی و هدایت عملیات و نقش های موثر دیگری که در موفقیت عملیات ها وجود داشت در آن دانشجویان نقش بسزایی داشتند.
این موارد به خاطر بررسی هایی که در چارچوب یادواره شهدای دانشجوی کشور در ده سال گذشته داشته ام شنیدنی و گفتنی است که متاسفانه آن گونه که دانشجویان در هشت سال دفاع مقدس نقش داشته اند و به اندازه سهم و نقش دانشجویان بازگویی صورت نگرفته همچنین در این زمینه اطلاعات کمی وجود دارد.
در یک بررسی که بنیاد شهید انجام داده بود حضور دانشجویان در جبهه سه برابر نسبت به سایر جوانان و اقشار جامعه به تعداد درصد آماری بالاتر بوده است و قریب 5000 شهید از دانشجویان در این مدت تقدیم انقلاب و جنگ شد که جا دارد یاد و خاطره همه آن عزیزان را گرامی بداریم.
فرماندهان امروز سپاه، بسیج و افراد موثر در صنایع دفاعی و مراکز تحقیقاتی نظامی هم یادگاران دوران دفاع مقدس هستند که از دانشگاه در جنگ حضور داشته اند و امروزه نسل رزمنده و تاثیرگذاری که توانسته اند مدارج علمی بیشتری را کسب کنند از دانشجویان دوران دفاع مقدس کم نداریم. دانشجویانی مثل شهید باقری، شهید باکری، شهید همت و دیگران به لحاظ ذکاوت و توانمندی هایی که داشتند همواره نقش موثرتری را در جبهه ایفا می کردند.
*نگاهی که رزمندگان و جوانان ما به مقوله هشت سال دفاع مقدس داشتند چه تفاوتی با نگاهی داشت که در جبهه مقابل بود؟
**نگاهی که رزمندگان به دفاع مقدس داشتند نگاهی با انگیزه دینی و الهی بود. آن را به عنوان یک فریضه واجب کفایی می دانستند.
به همین خاطر جوانان رزمنده کشور و دانشجویان برای ادای تکلیف دینی در این جبهه حضور داشتند، این نگاه، نگاه مقدسی است، چون انگیزه خدایی بود، ایثار، فداکاری، گذشت، شجاعت، شهامت، آزادگی و مقابله جدی با دشمن از شاخصه های اساسی تفکر دفاعی ما در دوران دفاع مقدس بود. ما می بینیم بسیاری از رزمندگان اسلام برای فداکاری از هم سبقت می گرفتند برای آنها منزلت مادی، جایگاه دنیوی و درجه و امثالهم معنی نداشت.
در جبهه مقابل این جنگ، یک جنگ اجباری و تحمیلی به آنها بود و عواقب کیفری و تنبیهی در ارتش صدام در صورت عدم حضور جوانان در جبهه، شاهد اعدام های دسته جمعی بودیم.
به هر صورت دوران دفاع مقدس سرشار از آمیزه های مذهبی است، که ایثارگری یکی از نمونه های آن است. افراد در جبهه به خودسازی توجه ویژه ای داشتند و برای رسیدن به قرب الهی جهاد با نفس و جهاد اکبر می کردند.
ولایت مداری، اطاعت از فرماندهی با جان و دل یعنی حاکمیت بر قلب ها و فرماندهی بر قلوبی که از سوی امام بود در جنگ بسیار موثر بود. رهبری و هدایت جنگ از سوی امام برکتی بود که به جوانان و دانشجویان برای دفاع، انگیزه مضاعفی می داد. در حقیقت دوران دفاع مقدس یکی از بی نظیرترین دوران های بعد از پیروزی اسلام است. ایثارهایی که در این زمان اتفاق افتاد ممکن است هرگز رخ ندهد.
*سردار، وجه تمایز دفاع مقدس با جنگ هایی که در تاریخ معاصر ما در سطح بین المللی اتفاق افتاده در چیست؟
**جنگ ما یک جنگ نابرابر بود. در یک جبهه صدام به عنوان نماینده استکبار، امپریالیسم و همه مخالفان انقلاب اسلامی قرار داشت و براساس فرمایش حضرت امام خمینی(ره) دفاع ما در مقابل تمامی کفر بود.
حتی محافل سیاسی حاضر نبودند که حقانیت ما را بپذیرند. متجاوز را که مشخص بود در جلوی دوربین های جهان قرارداد 1975 را پاره کرده بود و دستور حمله گسترده ای را از سراسر مرز ما صادر کرده بود اما با این حال کسی او را محکوم نکرد.
با این وضعیت و در شرایطی که در نتیجه انقلاب سازمان ارتش ما به هم ریخته بود و در حال سروسامان گرفتن بود و امکانات دفاعی ما در مقابل هجمه دشمن دچار یک وضعیت بحرانی بود، کشمکش سیاسی نیز در کشور ما حاکم بود. یعنی مسئولان ما درگیر یک سری مسائل داخلی بودند و دشمن با تحلیل غلطی که از وضعیت کشور ما داشت یعنی اینکه در کمترین زمان بتواند کشور ما را تسخیر کند و یا حداقل با جدا کردن بخشی از کشور، بتواند به اهدافش نایل شود، در این شرایط بود که تنها عنصری به نام ایمان، توکل، امداد الهی و رهبری فوق العاده امام در تمام برنامه ریزی های عملیاتی موجب شد که برنامه ریزی برای عقب راندن دشمن آغاز شود.
بارزترین خصیصه دفاع هشت ساله که با سایر جنگ های معاصر متفاوت است عنصر ایمان، توکل و رشادت جوانان ما بود که بسیاری از تئوری های جنگ دشمن به خاطر کم توجهی به این مقوله غلط از آب درآمد.
کسانی مثل شهید چمران و شهید علم الهدی ها اعتقاد بر جنگ نامتقارن و چریکی و حمله های مختلف از خطوط و جناح های مختلف جنگ داشتند که بتوانند دشمن را وادار به عکس العمل کرده و به عقب برانند و دیدیم که عملیات حماسه هویزه که اولین جنگ بزرگ بعد از حمله دشمن بود، با همین نگاه انجام گرفت. در واقع آن نگرش جدید به جنگ که بایستی منتظر نماند و دشمن را با ضربات پی درپی به عقب راند و کم کم این حرکات به پیروزی های بزرگ تبدیل شد. این یک وجه تمایز دیگر دفاع مقدس بود.
*آقای دکتر؛ آیا ما توانستیم فرهنگ و معارف دفاع مقدس را در جامعه حاکم کنیم؟ آیا در حال حاضر نسل سوم انقلاب و نسل دانشجو و دانشگاهی کشور با این ادبیات مانوس هستند؛ اگر چنین کاری صورت نگرفته اشکال کار در کجاست؟
**به نظر من این مسئله بایدهمزمان در دوران دفاع مقدس شکل می گرفت. یعنی ثبت خاطرات دفاع مقدس و وقایع بسیار غرورانگیز که ممکن است هرگز تکرار نشود، همان لحظه ها اتفاق بیفتد. آن زمان اگر غفلتی صورت گرفته، بحث جدایی است،که نمی خواهم به این مقوله بپردازم.
اصحاب رسانه، هنر، روشنفکران، فرهیختگان و اندیشمندان ما از اهل قلم، آن گونه که می بایستی برای ثبت این وقایع ارزشمند عمل کنند فعالیت نداشته اند.
نسل دوران دفاع مقدس ما هنوز متاثر از آن فرهنگ هستند و بسیاری از ایثارگری هایی که اتفاق افتاد نتیجه حاکمیت این فرهنگ ارزشمند ایثار و فداکاری در جبهه بود و هنوز بخشی از این باقی است.
آن موقع این فرهنگ معمول بایستی مکتوب و هنری و رسانه ای می شد. هم به سایر اقشار ما که در دفاع مقدس حضور نداشتند به مفهوم واقعی منتقل می شد و نیز آن چیزهایی که آن زمان مکتوب شده بود، امروز در دانشگاه ها، مدارس و جاهای مختلف یکی از اساسی ترین و مهم ترین متون درسی ما در حوزه فرهنگی قرار می گرفتند. در واقع می توانست روح سلحشوری و فرهنگ پایداری را به جوانان امروزی نسل سوم ما بدمد. گرچه ما شاهد اقدامات و زحمات رادیو، تلویزیون، سینما و رسانه ها بوده ایم. اما به نظر من این کافی نبوده یعنی اصحاب هنر هنوز مدیون این فداکاری شهدا و ایثارگران هستند، هنوز نسل دفاع مقدس اعم از جانبازان، ایثارگران و رزمندگان در میان ما حضور دارند و در غیاب شهدا به طور مستقیم می توان به آنها مراجعه کرد و از آنها واقعیات را دریافت و تبدیل به یک فرهنگ مکتوب و ماندگار کرد.
من اعتقاد دارم اگر عظمت و بزرگی شهدا و ایثارگران ما برای همین نسل سوم و دانشگاهی و نسل های بعدی خوب بازگو شود در مقابل این بزرگی همه جوانان کرنش می کنند و سر تعظیم فرود می آورند. متاسفانه ما هنوز نتوانستیم در این زمینه چنین کاری را انجام دهیم. اگر فعالیت هایی هم صورت گرفته به مفهوم واقعی آنهایی نیست که آنجا اتفاق افتاده است.
البته زحماتی در حوزه فیلم صورت گرفته که در این زمینه کافی نیست. بحث حماسه حزب الله در لبنان و مقابله با رژیم صهیونیستی بخش کوچکی از همان ایثار و فداکاری است که امروز اتفاق افتاده است قطعا این روحیه در بین جوانان ما وجود دارد ولی افسوس که نتوانستیم برای همه این بحث را باز کنیم.
*در دانشگاه چطور؟
**در دانشگاه هم ایثارگرترین، فداکارترین و بهترین جوانان و دانشجویان را داریم که اینها به همان شهدای دفاع مقدس اقتدا کرده اند. بعضی از دانشجویان سعی کرده اند که خودسازی را از این منظر پیگیری کنند. در کسوت همت ها و باکری ها جوانانی را داریم که در این دانشگاه ها، در حوزه های علمی و تحقیقاتی و در ابعاد فرهنگی با همان نگاه های مقدس فعالیت می کنند.
*آقای دکتر، سازمان بسیج دانشجویی به عنوان نهادی که حلقه بین دانش و ارزش دانشگاه است در زمینه گسترش فرهنگ ایثار و ارزش گرایی در بین قشر فرهیخته دانشجو و دانشگاهی چه فعالیت هایی را انجام داده است؟
**بسیج دانشجویی در ارتباط با تعمیق فرهنگ ایثار و پایداری از همان ابتدای شکل گیری سعی کرده به عنوان پرچمدار این حرکت باشد چرا که پشتوانه بسیج همان پیشینه دفاع مقدس است به خصوص نسل اول دانشجویان بسیجی کسانی بودند که رزمنده بودند و بعد از حضور در دانشگاه بسیج دانشجویی را با فرمان امام(ره) پایه گذاری کردند.
اولا برای آشنایی جوانان و کسانی که به لحاظ محدودیت سنی آن دوران را درک نکرده اند و یا کسانی که به نوعی نتوانسته بودند در جبهه حضور یابند تلاش شد که فرهنگ دفاع مقدس در قالب نوشته ها، فیلم های کوتاه و یا در هر قالبی که می شد تحت عنوان بازگویی خاطرات دفاع مقدس که در دانشگاه برگزار می شد در چارچوب برنامه های مختلفی این مسئله در دانشگاه ها مطرح شود.
از طرفی اردوهای راهیان نور و بازدید از جبهه ها یکی از بهترین فرصت هایی بود که بسیج دانشجویی از آغازکنندگان این حرکت بود. دانشجویان با حضور در جبهه ها از این فضای ارزشمند متاثر می شدند و از تقدس خون شهدا که در این مناطق ریخته بود از این فضای معنوی حداکثر استفاده را می بردند. در تربیت راویان نور تعدادی از جوانان و دانشجویان علاقه مند که دوست داشتند تاریخ دفاع مقدس را مطالعه کنند و ضمن بازگویی برای دیگران، در ترویج پایداری، ایثار و فداکاری نقش داشته باشند فرماندهان و نقش آفرینان دوران دفاع مقدس در دیدار با این عزیزان پیروزی های رزمندگان، فراز و نشیب و موفقیت دوران دفاع مقدس را بازگو کردند که آنها هم در ترویج این فرهنگ موثر باشند. امسال قریب 50 هزار نفر از دانشجویان در این برنامه حضور داشتند. برنامه دیگری تحت عنوان یادواره شهدای دانشجوی کشور که امسال برای یازدهمین سال در سطح کشور و به صورت سراسری برگزار می شود، در این قالب نوعی سرگذشت پژوهی پیرامون عناصر موثر در دوره دفاع مقدس، که دانشجو بودند صورت می گیرد. سیره رفتاری، عملی و مکارم اخلاقی دانشجویان برجسته شهید را تا حدودی توانسته ایم مکتوب و یا به فیلم تبدیل کنیم. تعداد زیادی کتاب در این زمینه منتشر شده است. هنرمندان و شعرا به مدد طلبیده شدند، مقالات بسیاری در راستای ویژگی های رزمندگان دفاع مقدس که دانشجویان شهید بودند تولید شده است. بسیج دانشجویی ده ها جلد کتاب در این زمینه و در همین راستا منتشر کرده است. همگرایی جدی در جهت ارتباط و انس با شهدا در دانشگاه ها برگزار شده و می شود. بعضی از دانشگاه ها درخواست تدفین پیکرهای شهدای گمنام عزیز را کردند و نوعی ارتباط معنوی با شهدا در این دانشگاه ها را ما شاهدیم.
حضور دانشجویان را در مزار شهدا و ارتباط با خانواده شهدا را داشته ایم به نوعی آثار، دست نوشته ها و سیره رفتاری شهدای دانشجو سبب شده که نگاه اساسی به این موضوع داشته باشیم.
به نظر من مسئولان باید به این فکر بیفتند که دوران دفاع مقدس را به عنوان بخشی از مباحث دانشگاهی در جهت تقویت هویت ملی به عنوان دروس دانشگاهی قرار دهند و در سطوح مختلف همواره دانشجویان با این بزرگان آشنا شوند.
ما در کتاب های درسی، دانش آموزی را داشتیم به نام پطرس که با نگه داشتن انگشتش در مقابل فرو ریختن سد، ایثارگری می کند یا فداکاری ریزعلی خواجوی آن دهقان فداکار را داشتیم. واقعا فداکاری هایی که در دوران دفاع مقدس از حسین فهمیده ها و حسین علم الهدی ها اتفاق افتاده است، بسیار قابل تکرار است، اینها نباید به فراموشی سپرده شوند. البته همه مردم، دانشجویان، مسئولان و به خصوص افراد روشنفکر جامعه و اهالی قلم و رسانه از همه بیشتر مسئولیت دارند که بایستی در این زمینه نقش جدی ایفا کنند.
*لحظه به لحظه دفاع مقدس پر از خاطره است، اگر امکان دارد خاطره ای را برای دوستان و خوانندگان ما بفرمایید؟
**در عملیات والفجر مقدماتی تعدادی از دوستان ما شهید شدند، ما هم آن موقع در جبهه کار فرهنگی می کردیم، بعد از عملیات به همراه چند نفر از دوستان در دانشگاه قبول شدیم. بعد از گرفتن نتیجه قبولی دوباره به جبهه برگشتیم. آقا محسن(رضایی) در جمع تعدادی از دوستان در دزفول گفتند: به خاطر اهمیت دفاع مقدس دانشجویان سعی کنند که همراه ما باشند و از خواسته هایشان صرف نظر کنند،ما هم دانشگاه را رها کرده و به این قافله پیوستیم. در این بین تعدادی از دوستان ما توفیق شهادت پیدا کردند. وقتی بنده با دانشجویان عزیزی که به دنبال آرمان های انقلاب هستند مواجه می شوم یاد و خاطرات دوران دفاع مقدس برایم متجلی می شود و اینکه بسیاری از دانشجویان از همه خواسته های مادی و دنیوی خود می گذشتند و در عرصه ایثار و شهادت از هم سبقت می گرفتند.
*آقای دکتر در پایان چه توصیه ای به نسل دانشجو و جوان و خوانندگان ما دارید؟
**همان طور که رهبر معظم انقلاب فرمودند « با این ستاره ها می شود راه را پیدا کرد». به عنوان یک برادر جانباز و دانشجوی بسیجی به جوانان و دانشجویان عزیز توصیه می کنم که از سیره عملی و رفتاری این ستاره های بی نظیر جدا نشوند و بدانند که شهدا «عندربهم یرزقون» هستند.
*از اینکه وقتتان را در اختیار نشریه صبح صادق گذاشتید تشکر می کنم.