کریم زارعی/ یکی از فرازهای مهم سخنان رهبر معظم انقلاب در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) تبیین برتری رویکرد مقاومت و چالش با نظام بینالملل در مقابل رویکرد سازش بود. ایشان با بیان اینکه عقلانیت در چالش با قدرتهای بینالمللی است نه در سازش با آنها، هزینههایی که سازش با قدرتهای بزرگ برای کشور دارد، بیشتر از هزینههای چالش دانستند و گفتند: «چالش اگر عقلایی باشد، چالش اگر منطبق با منطق باشد، اگر با اعتمادبهنفس باشد، هزینهاش به مراتب کمتر از هزینههای سازش است.» همچنان که رهبر معظم انقلاب اشاره میکنند دو رویکرد کلان، یعنی چالش و سازش، سیاست خارجی بسیاری از کشورهای جهان را شکل میدهد و روشن است که در عرصه بینالملل، کشورهای بسیار کمی هستند که با نظم بینالمللی موجود چالش دارند و آن را نمیپذیرند. چالش یا سازش در نظام بینالملل، رابطهای بین دولتها و نظامهای سیاسی تعریف شده است و آماج چالش یا سازش جمهوری اسلامی ایران را سلطهگران غربی با محوریت آمریکا و ایفای نقش فعال سرمایهداران صهیونیستی تشکیل میدهند. صبحصادق با دکتر کاظم جلالی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در تبیین دو عبارت سازش و چالش که رهبر معظم انقلاب در فرمایش اخیرشان به آن اشاره داشتهاند گفتوگویی داشته که مشروح آن در ادامه از نظرتان میگذرد.
* بفرمایید آیا واقعاً راهکار انقلاب اسلامی سازش است، یا چالش؟
به نظر من اساس انقلاب همانطور که حضرت امام(ره) فرمودند در مسیر حقیقت، دیانت و اسلام حرکت کنیم خود به خود دچار چالش با افزونخواهیها، بیعدالتیها، بردگی گرفتن انسانها، جنگ با طاغوت و شرک، میشود. این مهم در اساس دین و اعتقادات ما نهفته است. انبیای الهی، اولیای خدا، حضرت سیدالشهداء و ائمه اطهار(ع) برای چه مبارزه کردند؛ مبارزهای براساس انسانیت و مبتنی بر هدف خلقت انسان که ما در قرآن کریم هم نگاه میکنیم دو مسیر مشخص میشود؛ مسیر حق و مسیر باطل. هیچگاه مسیر حق با باطل نمیتواند به صلح و ثبات برسد. شاید سازشهای تاکتیکی وجود داشته باشد اما اینکه آنها تصور کنند که با باطل میتوان سازش کرد، این اتفاق امکان ندارد! یا باید ماهیت باطل تغییر کند که به حق برسد، یا ماهیت حق باید تغییر کند و به باطل ختم شود، در این صورت سازش اتفاق میافتد.
* با توجه به بیانات رهبر معظم انقلاب در بحث انقلابیگری و سازشناپذیری در سیاست خارجی، یک دولت انقلابی باید نسبت به جهان چه نوع رویکردی داشته باشد؟
ایشان بارها بحث انقلابیگری و سازشناپذیری در سیاستخارجی را برای ما تبیین کردهاند. این مسائل مهم را باید بازخوانی و مرور کنیم. برخی تصور میکنند آرمانگرایی با واقعگرایی مغایر است؛ در حالی که ایشان در یکی از جلساتی که با وزارت امور خارجه و سفیران داشتند این موضوع را تبیین کردند که اساساً آرمانگرایی و واقعبینی با هم متناقض نیست. همه انسانها در زندگی خودشان هم دارای آرمان هستند، اما اینکه آرمانهای خودشان را با واقعیتها منطبق کنند؛ یعنی به عبارت بهتر راهکارها را بیابند که در واقعیت برای رسیدن به آرمان حرکت کنند. وگرنه انسانی که آرمان نداشته باشد اصلاً نمیتواند زندگی کند. همه انسانها برای زندگیهای فردی خودشان یک سری آرمانهایی دارند، اما اینکه برای رسیدن به آرمانها در ظرفیت واقعیتها به راهکار دست پیدا کنیم، این مطلب، مطلب درستی است، از همین نقطه به بحث انقلابیگری میرسیم. انقلابیگری یعنی کسانی که آرمانهای بلند انسانی دارند.
* به نظر شما نحوه تعامل با جهان خاصه تعامل با کشورهای زورگو که در ارتباطشان به دنبال تضعیف ظرفیت درونزای انقلاب هستند، چگونه باید باشد؟
ما در نحوه تعامل با جهان همانطور که بارها امام(ره) و رهبر معظم انقلاب اعلام کردهاند اتفاقاً صلحطلبترین و متعاملترین ملتها هستیم، اما تعامل دو طرفه. اساس انقلاب ما در شعارهای انقلاب متجلی است که یکی از بارزترین شعارهای انقلاب اسلامی ایران استقلال بود و در جمهوری اسلامی ایران هیچ مسئولی حق ندارد پای بر استقلال کشور بگذارد. ما حق نداریم هر نوع مراوده با هر قدرت جهانی که به خدشهدار شدن استقلال کشور منجر بشود، انجام بدهیم.
*آیا ما میتوانیم با سازش و کوتاه آمدن از اصول، به اهداف، سیاستها و منافع ملی کشورمان دست پیدا کنیم؟
اساساً هزینه منافع ملی چیست؟ هزینهای است از آرمانها، ارزشها، سنتها و علایق بر چارچوب صیانت از مرزها. حالا این مرزها، مرزهای جغرافیایی، مرزهای اعتقادی، مرزهای ارزشی، مرزهای سنتی و مرزهای فرهنگی است. مجموعه این مرزها را منافع ملی میگویند. اینکه هر کسی برداشتهای شخصی خودش را مبتنی بر راحتطلبی، تنبلی و مبارزه نکردن بداند و تعریف منافع ملی را بر روی آن بگذارد به نظر میرسد کاملاً غلط است. بعید است برخی تصور کنند ایستادگی در مقابل قدرتها با منافع ملی مغایر است، به زعم من تنگنظری در تعریف منافع ملی است. رهبر حکیم انقلاب اشاره کردند تا به امروز دیدیم برخی از کشورها کاملاً تحت سلطه آمریکاییها و قدرتهای بزرگ قرار گرفتهاند، آیا منافع ملیشان تأمین شده است؟! اگر تأمین میشود چطور این همه باید به قدرتهای بزرگ باج بدهند. همین عربستان سعودی و وزیر خارجه و ولیعهد آن چقدر با آمریکاییها لابی کردند و پول دادند تا بتوانند رئیسجمهور آمریکا را به طرف ریاض بکشانند و یک سفر مضحک نمایشی برگزار کنند. این اتفاقاً نشان میدهد که این کشورها مبتنی بر منافع ملیشان نیستند چون اگر مبتنی بر منافع ملی بودند بر روی قلبهای مردم خودشان سوار بودند و اصولاً با اسلحه قدرت خودشان را نگه نمیداشتند بلکه با مشارکت سیاسی همانند جمهوری اسلامی ایران و با برگزاری انتخاباتهای باشکوه، قدرتشان را به اثبات میرساندند.
*سازشکاری چه پیامدهایی برای آینده انقلاب اسلامی به دنبال دارد؟
حتماً راه سازشکاری به ذلت ختم میشود؛ یعنی تا به حال به ویژه در یک کشور انقلابی که مردم انقلاب کردند و با شعارهای انقلابی خودشان هنوز زنده هستند، سازشکاری موجب تباهی میشود؛ هم مردم در داخل نسبت به کسی که سازشکاری میکند، روی خوش نشان نمیدهند و هم کسی که میخواهد از مسیر سازشکاری به یک آرامشی برسد، به آن آرامش نخواهد رسید.
*دشمن چگونه از طریق روحیه سازشکاری میتواند افکار عمومی کشور و سطوح راهبردی کشور، یعنی در واقع مدیران و مردم ما را مدیریت کند؟
تهدید مبتنی بر بلوف است که این امر میتواند اندکی افراد را مرعوب کند. ما به جای اینکه مشکلات را در درون خودمان بجوییم، مرتب برای رفع آن به خارج از کشور نگاه میکنیم. حتی انقلابیهای ما هم مراقب باشند! وقتی شما همه مشکلات کشور را به دشمن نسبت میدهید، احتمال دارد که به منظور رفع مشکلات روحیه مصالحه با دشمن ایجاد بشود. در حالی که باید اینجا نگاهمان بسیار دقیق باشد. بسیاری از مشکلات از خود ماست و ما باید روحیه خودانتقادی داشته باشیم، نه اینکه با هر مشکلی مواجه میشویم و هر ایرادی در کشور میبینیم بلافاصله بگوییم اینجا دست دشمن و استکبار در میدان است. این نوع رویکرد آرام آرام مردم را به یک جمعبندی میرساند که اگر اینگونه است، با آنها وارد مذاکره و مصالحه شویم. دو کار را باید توأمان انجام داد؛ آن بخشی که به دشمنیها برمیگردد و باید به طور واقعی به مردم گفت و آن بخشی که به ناکارآمدی مدیریتی خودمان برمیگردد و باید به آن اعتراف کرد. این را هم بدانیم جهان امروز جهان پول است. اینکه ترامپ در خشنترین حکومت منطقه، رقص شمشیر میکند، به دلیل پول گزافی است که آنها خرج کردهاند. البته این پول خرج کردن به منزله ذلتبار زندگی کردن است، این مسائل را باید برای مردم تبیین کرد تا هم مردم و هم مسئولان در یک جنگ از پیش طراحی شده دشمن قرار نگیرند.
*با توجه به سابقه جمهوری اسلامی آیا تاکنون سازشکاریهایی که با قدرتهای غربی داشتیم، ما را به اهدافمان نزدیکتر یا دورتر کرده است؟ به عبارت بهتر چه تأثیری در رسیدن ما به اهدافمان داشته است؟
غربیها تا به حال در این مسیر چندان قابل اعتماد نبودند. برای نمونه اگر از برهه انقلاب و نوع حرکتشان در دوران دفاع مقدس بگذریم، زمان مرحوم هاشمیرفسنجانی گفتوگوهای انتقادی انجام شد که آن گفتوگوها به هیچ جا نرسید؛ بعدها نام آن گردهماییها به گفتوگوهای سازنده تغییر پیدا کرد که آن گفتوگوها هم با غرب به جایی نرسید. در همین موضوع هستهای اگر نگاه کنید، در بسیاری از مواقع با غربیها و آمریکاییها توافق کردیم. برای نمونه، از همان موافقتنامه بروکسل و پاریس که ما تعلیق کردیم و آنها تعلیق را به تعطیل فعالیتهای هستهای تفسیر کردند تا پس از آن رسیدیم به مدالیته که قرار بود تمام شبهات را مطرح کنند و به آنها پاسخ بدهیم و در پاسخگویی ما آنها شبهه جدیدی مطرح نکنند؛ اما دوباره بعد از مدالیته پیمانشکنی کردند و شبهات جدیدی مطرح شد تا به گفتوگوهای بعدی که آمریکاییها هم اضافه شدند، رسید. در تمام این گفتوگوها غربیها به ویژه آمریکاییها خلاف تعهدات خودشان عمل کردند و نشان دادند قابل اعتماد نیستند. همین الآن شما نگاه کنید در قالب برجام با هم تفاهم کردیم؛ اما دوباره قوانین تحریم جدید را ترسیم کردند. البته با اینکه یکی از سناتورها به نام ساندرز، این طور میگوید که وقتی ایران با یک پدیده تروریستی وحشتناک مواجه شده، یک هفته به احترام ملت ایران بررسی این قانون را ما به تعویق بیندازیم؛ اما قبول نکردند و این ددمنشیها را تشدید کردند. حتی دیدید در این حادثه تروریستی در تهران بسیاری از کشورها آن را محکوم کردند؛ اما آمریکاییها و ترامپ چه موضعگیریهای مضحکی داشتند که نشان از شخصیت نامتعادل آنها دارد.
*نقش سازش با قدرتهای غربی در تضعیف گروههای مقاومت چیست؟
طبیعی است بزرگترین جریانی که انقلاب اسلامی ایران را پدید آورد، البته این نوع ایجاد پدیدآوردن فرهنگی است و برگرفته از فرهنگ مبارزه ملت ایران مبتنی بر فرهنگ عاشورا تحت بازخوانی امام خمینی(ره) شکل گرفت و مقاومت در سطح منطقه معنی یافت. مقاومت به این جمله حضرت امام(ره) که فرمودند: «اگر شما در مقابل دین ما بایستید ما با تمام قدرت در مقابل دنیای شما خواهیم ایستاد»، معنای حقیقی میدهد. این مقاومت منافع دشمنان را کاملاً تحتالشعاع قرار داد؛ به ویژه در منطقه ما! از این رو طبیعی است که برای نابودی مقاومت برنامهریزی کردند. البته در این عرصه برنامهریزیهایشان متعدد و متنوع بود. از استفاده از اهرمهای نظامی و استفاده از اهرمی مانند شورای امنیت ملل متحد گرفته تا حتی بیآبرو کردن مقاومت. شما نگاه کنید الآن تروریستهای بیآبرویی در داخل منطقه شکل گرفتهاند که بخشی از آنها هدفشان این است که به نوعی منعکسکنند که این اسلام است و این مبارزه است که در اسلام شکل میگیرد. این متأسفانه رویکرد بسیار ناپسندی است که به هر حال دشمنان ما در دستور کار خود قرار دادهاند.
*در چه صورتی چالش با قدرتهای غربی میتواند برای ما اقتدارآفرین باشد؟
چالشهایی که ما داریم براساس منطق است و از نوع دعوای بدون هدف نیست در واقع، چالشهای ما بر اساس یک منطق و گفتمانی است که این گفتمان مورد پذیرش ملتها قرار میگیرد اگرچه صاحبان منافع شاید این منطق ما را نپذیرند؛ از این رو لذا شما در بسیاری از مواقع دیدهاید چالشهای ما مقتدرانه هم بود. در موضوعات هستهای و موضوعات پیش از آن حتی در دوران دفاع مقدس همه اینها با آبرومندی جمهوری اسلامی ایران به اتمام رسید؛ یعنی منطق جمهوری اسلامی ایران غلبه کرد؛ از همین رو چالشی که براساس یک منطق و گفتمان اصولی و اساسی شکل بگیرد، همیشه اقتدارآفرین خواهد بود.